روزنامه هفت صبح| سازمان غذا و دارو از دو سال پیش بدون هیاهو و سر و صدا فرایند تست خوراکیها را عوض کرد. این خبری است که برخی از فعالان محصولات غذایی میدهند. به گفته آنها قبلا یک خوراکی در آزمایشگاههای خصوصی تست میشد و نتیجه آن را به سازمان غذا و دارو ارسال میکرد.
سازمان غذا و دارو هم ناظر عملکرد آنها بود و گاه به صورت ناشناس محصولاتی برای تست به آزمایشگاهها میفرستاد تا کیفیت آنها را مدام کنترل کند. حالا ولی از دو سال پیش آزمایشگاههای خصوصی کنار زده شدهاند و سازمان غذا و دارو محصولات را به همان آزمایشگاههای دولتی زیر نظر خودش میدهد تا سلامتشان را بررسی کنند.
بعد هم روی آن آزمونها دیگر نظارتی انجام نمیشود و خوراکیها اینگونه به دست مصرفکننده میرسد. همین موضوع میتواند منجر به هدررفت میلیاردها تومان ثروت در آزمایشگاههای دولتی شود و از آن مهمتر نگرانیها بابت کیفیت محصولات غذایی را افزایش داده است.
آییننامه دقیقا چه تغییری کرد؟
این نوشابه که بطری آن را باز میکنید، این میوه که داخل سبد میگذارید یا هر ماده غذایی دیگر که میخورید سالهاست از مسیر آزمایشگاههای خصوصی (معروف به آزمایشگاه مجاز و یا همکار سازمان غذا و دارو) میگذشتند و به فروشگاهها میرسیدند. ما چطور قبل از مصرف چشم بسته به آن اطمینان میکردیم؟
وزارت بهداشت آن زمان خیال مصرفکننده را راحت میکرد که نگران نباشید من روی تست آزمایشگاهها نظارت دارم. حالا ولی از سال 1400 آییننامه «برنامه پایش و ارزیابی فرآوردههای غذایی و آشامیدنی در سطح عرضه» تغییر کرده و نوشته که از ارسال نمونه به آزمایشگاههای خصوصی دیگر باید خودداری کرد.
به جای آنها باید آزمایشگاههای زیر نظر دانشگاههای علوم پزشکی، محصول را بگیرند و آن را تست کنند. در ظاهر به نظر نمیرسد که مشکلی باشد اما مشکل وقتی ظاهر میشود که یادمان بیفتد خود سازمان دولتی (سازمان غذا و دارو) نمیتواند ناظر یک سازمان دولتی دیگر (آزمایشگاههای زیر نظر دانشگاههای علوم پزشکی) بشود.
مشکل آییننامه قبل چه بود؟
قبلا آزمایشگاهها محصولات را از کارخانه دریافت میکردند، قراردادی میبستند و جواب تست را ارائه میدادند. اگرچه وزارت بهداشت قرار بود ناظر بین این دو باشد اما مشکل این بود که منبع درآمد آزمایشگاهها از خود همان کارخانهها تامین میشد. یعنی یک کارخانه برای نگه داشتن مشتریانش میتوانست بیشتر دست به جیب شود و با رشوه، تاییدیه آزمایشگاه را بگیرد. روزنامه هفت صبح اولینبار این سیکل معیوب را گزارش داد.
آن زمان در گزارشی نوشته بودیم که شیرتازه چند برند را به یک آزمایشگاه دادیم و از آزمایشهای آنها مشخص شد که همگی آنها ناسالم هستند. سازمان غذا و دارو که در جریان این گزارش تحقیقی قرار گرفت اعلام کرد که باید همه شیرها در آزمایشگاه مورد تایید آنها مجوز بگیرند. اتفاقا وقتی دوباره تحقیقات در آزمایشگاههای زیر نظر دولت دوباره آزمون شد، تستها مثبت در آمد و نتایج خوب شد!
حالا آییننامه به همین صورت در آمده که هرکسی محصول خودش را باید بهجایی که دولت تعیین میکند بفرستد. مثلا طبق سندی در دانشگاه علوم پزشکی شوشتر، آنها یک محصول را از اداره غذا و دارو شهر خود میگیرند و طبق دستوری که این سازمان داده باید آن نمونه را به آزمایشگاه قشم ارسال کنند و نتایج دوباره از قشم به شوشتر اعلام شود.
با این روش عجیب هر زمان ممکن است داخل هواپیما از بالای سر ما نمونههای آزمایشگاهی از اداره غذا و داروی شمال کشور به آزماشگاههای جنوب کشور منتقل شوند. آن هم در حالی که در همه شهرها یا شهرهای همجوار آن حتما آزمایشگاههای خصوصی مجهزی هستند که بتوانند محصولات را پایش کنند.
تبعات دولتی شدن آزمایشگاهها
وزارت بهداشت برای عوض کردن آزمایشگاههای مرجع از سال 1400 حسابی به خرج هم افتاده. یعنی در حالی که بهطور میانگین در هر استان 10 آزمایشگاه مرجع و مجاز برای این نوع آزمایشها داشتیم، وزارت بهداشت دوباره آزمایشگاههای خود را ارتقا داده تا دیگر به بخشخصوصی وابسته نباشد.
برای این کار هم حدودا در هر آزمایشگاه دولتی 100میلیارد تومان خرج کرده تا محصولات و دستگاههای هایتک را وارد کند آن هم برای مجموعههایی که نیروی انسانی آن آموزش کافی هنوز ندیده، سیستم خشک بروکراتیک آن مانع خروج دستگاه و تعمیر به موقع آنها میشوند و دانشگاهها را به زودی به قبرستان دستگاههای هایتک آزمایشگاهی تبدیل میکنند.
همچنین احتمالا به زودی این تغییر قوانین و نادیده گرفتن نقش نظارتی دولت، به جز آسیبی که میتواند بر سلامت داشته باشد، ما را با موج جدیدی از پس زدن محصولات صادراتی از سمت کشورهای خارجی هم روبهرو خواهد کرد که قبلا در مواردی از سمت عراق یا اتحادیه اروپا دیده شده بود.
