هفت صبح| بیماریهای آلرژیک و آسم، از آن دسته مشکلاتی هستند که اگر در ابتدای مسیر درست شناسایی و مدیریت شوند، میتوانند کیفیت زندگی یک انسان را برای همیشه تغییر دهند. بهخصوص در مورد کودکان که ممکن است سرنوشت و آینده آنها را تحت تاثیر قرار دهد. بسیاری از والدین وقتی متوجه میشوند کودکشان دچار خسخس سینه یا آلرژی شده است، با این سوال مواجه میشوند که آیا این وضعیت یک اتفاق گذرا است یا قرار است تا پایان عمر با آنها همراه باشد؟
تشخیص تداوم آسم: چه زمانی باید نگران بود؟
یکی از حیاتیترین بخشهای مدیریت بیماری آسم، پیشبینی آینده آن به ویژه در کودکان است. در این زمینه، دکتر ملیکا زارعی ثانی، فوقتخصص ایمونولوژی و آلرژی از دانشگاه علوم پزشکی مشهد معتقد است تشخیص اینکه آیا آسم یک کودک تا دوران بزرگسالی ادامه خواهد داشت یا در کودکی بهبود مییابد، بر اساس مجموعهای از شاخصها امکانپذیر است. بر اساس اظهارات وی، یکی از معیارهای بسیار مهم در ارزیابی احتمال تداوم آسم، وجود سابقه این بیماری در والدین است. اگر والدین سابقه آسم داشته باشند و کودک نیز در کنار آن به بیماریهای آلرژیک پوستی مانند اگزما و درماتیت (التهاب شدید پوست) دچار باشد، احتمال اینکه آسم در سالهای بعدی زندگی تداوم یابد، بسیار بالا خواهد بود.
در واقع، ترکیب ژنتیک خانوادگی و مشکلات پوستی، یک هشدار جدی برای پزشکان است تا روی این کودک تمرکز بیشتری کنند. در مقابل، اگر کودک تنها دچار حملات گذرای خسخس سینه باشد و هیچ سابقه خانوادگی در زمینه آلرژی وجود نداشته باشد، احتمال اینکه این علائم فقط محدود به دوران کودکی بماند و با رشد کودک به طور کامل از بین برود، بسیار بیشتر است. زارعی ثانی تاکید میکند که پزشکان با بررسی این مجموعهای از شاخصها و امتیازدهی به عوامل خطر، میتوانند احتمال ادامه آسم در آینده را پیشبینی کرده و توصیههای لازم را به خانوادهها ارائه دهند تا از هرگونه درمان اشتباه یا تاخیری جلوگیری شود.
زنجیرهای که از نوزادی آغاز میشود
یکی از مفاهیم کلیدی که دکتر زارعی ثانی به آن اشاره میکند، مفهومی به نام «رژه آلرژیک» است. این عبارت در واقع توصیفکننده یک مسیر زنجیرهای است که بسیاری از کودکان طی میکنند و آلرژی در آنها به صورت مرحله به مرحله پیش میرود. به نقل از وی، روند بروز بیماریهای آلرژیک در بسیاری از کودکان از ماههای نخست زندگی شروع میشود. اولین نشانهها معمولاً به شکل آلرژیهای غذایی، کهیر یا مشکلات گوارشی در دوران شیرخواران ظاهر میشوند.
اگر این روند شناسایی نشود، در سالهای بعد، کودک ممکن است وارد مرحله دوم رژه شود که همان آلرژیهای بینی است. و در نهایت، این زنجیره میتواند به درگیری راههای هوایی تحتانی و بروز علائم آسم ختم شود.نکته بسیار مهم این است که شناسایی زودهنگام این روند میتواند به پیشگیری از پیشرفت بیماری کمک کند. زیرا التهاب در بخشهای مختلف دستگاه تنفسی با یکدیگر مرتبط است
فرضیه بهداشت و تکامل سیستم ایمنی
در بررسی عوامل محیطی، زارعی ثانی به موضوعی اشاره میکند که در علم پزشکی به «فرضیه بهداشت» معروف است. این نظریه توضیح میدهد که چرا محیط زندگی روی بروز آلرژیها تاثیر میگذارد. به گفته این متخصص، کودکانی که از بدو تولد در محیطهای طبیعی، روستاها و در مجاورت حیوانات زندگی میکنند، بیشتر در معرض میکروبها قرار میگیرند.
این مواجهه زودهنگام با میکروبها و عوامل طبیعی، باعث میشود سیستم ایمنی بدن آنها به گونهای تکامل یابد که یاد بگیرد چگونه با این عوامل کنار بیاید و واکنشهای شدید نشان ندهد. در نتیجه، احتمال ابتلا به بیماریهای آلرژیک در این کودکان به شدت کاهش مییابد. در مقابل، زندگی در شهرهای بزرگ با آلودگی هوای زیاد و تغییرات اقلیمی، باعث شده است که ما با عوامل حساسیتزای بیشتری روبهرو شویم. محیطهای بیش از حد استریل و دور از طبیعت، باعث میشوند سیستم ایمنی بدن در برابر عوامل سادهتر واکنشهای شدیدتری نشان دهد و زمینه بروز آلرژی فراهم شود.
زمان مواجهه، کلید موفقیت است
در این میان دکتر زارعی ثانی بر آن تاکید میکند که زمان ورود حیوان به زندگی کودک، نکتهای تعیینکننده است. اگر نوزاد در ماههای نخست زندگی در معرض حیوانات خانگی باشد، این اتفاق میتواند به ایجاد «تحمل ایمنی» کمک کند؛ یعنی سیستم ایمنی کودک از همان ابتدا یاد میگیرد که حیوانات را به عنوان دشمن نشناسد و به آنها واکنش آلرژیک نشان ندهد. اما اگر حیوان خانگی در سنین بالاتر (بعد از دوران نوزادی) وارد محیط زندگی کودک شود، این اتفاق میتواند خطر بروز یا حتی تشدید بیماری آسم را به شدت افزایش دهد. بنابراین، زمانبندی در مواجهه با عوامل حساسیتزا در سالهای اول زندگی، بسیار حیاتی است.
آلرژیهای شغلی و راهکارهای مقابله با آنها در بزرگسالی
اما همانطور که میدانید، موضوع آلرژی فقط محدود به کودکان و محیط اطراف آنها نیست و در بزرگسالی نیز این بیماری معمولا تحت تاثیر محیط کار قرار دارد. در بسیاری از مشاغل، افراد با مواد آلرژیزای شدیدی در تماس هستند که میتواند منجر به آسم شغلی شود. زارعی ثانی در این رابطه توصیه میکند که در مواردی که فرد به دلیل شرایط شغلی در معرض مواد آلرژیزا قرار دارد، اگر امکان تغییر شغل وجود داشته باشد، میتواند بهترین و قطعیترین راهکار برای کنترل و بهبود آن باشد.
با این وجود در صورتی که تغییر شغل ممکن نباشد، رعایت مجموعهای از نکات بهداشتی برای کاهش علائم ضروری است؛ از جمله استفاده دقیق و مداوم از ماسکهای مخصوص برای جلوگیری از ورود مواد حساسیتزا به ریه، رعایت اصول بهداشت فردی و استحمام بلافاصله پس از پایان ساعت کاری برای حذف ذرات حساسیتزا از روی پوست و موها و همچنین تلاش برای بهبود تهویه محیط کار به منظور خارج کردن مواد حساسیتزا از فضا. علاوه بر این، استفاده از ابزارهایی مثل فیلترهای هوا (هپا) و جاروبرقیهای مخصوص افراد آلرژیک، میتواند محیط خانه و کار را برای این افراد امنتر کند و از حملات آسم جلوگیری کند.
خطر درمان ناقص و تغییرات غیرقابل برگشت
یکی از مهمترین نکات در مورد این بیماری به درمانهای ناقص آن بر میگردد. در گذشته تصور میشد که آسم یک بیماری کاملاً برگشتپذیر است؛ یعنی هر زمان که درمان شود، سیستم تنفسی دوباره به حالت اول برمیگردد. اما مطالعات جدید نشان دادهاند که این تصور اشتباه است. اگر آسم به طور مناسب و کامل درمان نشود، تغییرات ساختاری در راههای هوایی ایجاد میشود. به عبارت سادهتر، لولههای تنفسی دچار تغییراتی میشوند که در مراحل پیشرفته، حتی با استفاده از قویترین داروهای شیمیایی نیز به طور کامل قابل بازگشت نیستند. این یعنی درمان ناقص باعث میشود آسیبهای تنفسی دائمی شوند و بیمار برای همیشه با محدودیتهای تنفسی دست و پنجه نرم کند.
