هفت صبح| جنگندهها در مکانیابی و هدایت موشکها از خدمات ابری و هوش مصنوعی استفاده کردند و خاک ایران را مورد تجاوز قرار دادند هرچند بسیاری از این شلیکها مدارس، بیمارستانها و حتی منازل مسکونی را هدف قرار دادند اما حالا تاوان این تجاوز را فقط ارتش رژیم صهیونی و آمریکا نمیپردازند بلکه شرکتها نیز باید هزینه مشارکت خود را بپردازند.
موشکها و پهپادهای ایران این بار نه پایگاههای نظامی، بلکه دفاتر شرکتهای فناوری در منطقه به عنوان قلب تپنده اقتصاد دیجیتال را هدف قرار دادند. دو مرکز داده آمازون در امارات با اصابت مستقیم پهپادها از کار افتاده، گوگل دهها تن از کارکنان خود را در دبی سرگردان دیده و هزاران مهندس نرمافزار در شرکتهای بزرگ فناوری پشت میزهای خالی خود به صفحههای مانیتور خیره شدهاند.
در روزهای اخیر با تشدید حملات موشکی و پهپادی ایران به پایگاههای آمریکا و اسرائیل در منطقه، اهداف جدیدی در تیررس قرار گرفتند؛ زیرساختهای فناوری هدف مشروع شدند. در میان این اهداف، مراکز داده که ستون فقرات اقتصاد دیجیتال جهان محسوب میشوند، برای نخستین بار در تاریخ درگیریهای منطقهای بهطور مستقیم آسیب دیدند.
آمازون، غول تجارت الکترونیک و خدمات ابری جهان، سنگینترین ضربه را متحمل شد. دو مرکز داده متعلق به سرویس ابری آمازون (AWS) در امارات متحده عربی با اصابت مستقیم پهپادها از کار افتادند و یک تأسیسات دیگر در بحرین نیز بر اثر انفجارهای نزدیک آسیب ساختاری دید. قطع برق، نشت آب در جریان اطفای حریق و تخریب فیزیکی، این مراکز را برای مدت نامعلومی از مدار خارج کرد.
این نخستین بار در تاریخ بود که یک مرکز داده متعلق به یک شرکت بزرگ فناوری آمریکایی در جریان درگیریهای نظامی هدف قرار میگرفت. خاموش شدن سرورهای AWS در منطقه، یک دومینوی وحشتناک را به راه انداخت. خدمات بانکداری دیجیتال در امارات، از جمله اپلیکیشنهای بانکهای بزرگ تجاری، برای ساعاتی فلج شدند. پلتفرمهای پرداخت محلی مانند «علان» و «هابپی» از دسترس خارج شدند و کریم، بزرگترین سرویس تاکسیاینترنتی و تحویل غذا در خاورمیانه با اختلال گسترده مواجه شد. شرکتهای نرمافزاری بینالمللی که دادههای خود را روی این سرورها میزبانی میکردند، مانند Snowflake، نیز از کاهش عملکرد و اختلال خبر دادند.
تبعات جنگ برای شرکتهای فناوری آمریکایی
بحران فقط به سختافزار محدود نشده است. هزاران نیروی متخصص که مغز متفکر شرکتهای فناوری در منطقه هستند، در میان آتش و دود گرفتار شدند. شرکتهای بزرگ برای حفاظت از جان کارکنان خود، به سرعت دستور کار از راه دور صادر کردند یا دفاتر خود را به طور کامل تعطیل نمودند. نویدیا که قلب تپنده انقلاب هوش مصنوعی در جهان محسوب میشود، دفتر خود در دبی را تعطیل کرد.
جنسون هوانگ، مدیرعامل نویدیا، در ایمیلی به تمام کارکنان، از تشکیل تیم مدیریت بحران ۲۴ ساعته و تلاش برای حمایت از ۶۰۰۰ نیروی این شرکت در اسرائیل خبر داد. اسرائیل، بزرگترین مرکز تحقیق و توسعه نویدیا در خارج از آمریکا است و این شرکت در سال ۲۰۱۹، حدود ۷.۱ میلیارد دلار برای خرید شرکت ایسرائیلی ملانوکس سرمایهگذاری کرده بود. مدیر این شرکت درباره تبعات جنگ علیه ایران نوشت: «هزاران همکار ما و خانوادههایشان تحت تأثیر این رویداد هستند. امنیت تک تک خانوادههای نویدیا برای من در اولویت است.»
گوگل نیز با چالشی مشابه روبهرو شد. دهها نفر از کارکنان این شرکت که برای شرکت در کنفرانس فروش بخش ابری در دبی حضور داشتند، به دلیل لغو گسترده پروازها در منطقه در این شهر سرگردان ماندند. دبی، مرکز اصلی عملیات گوگل در خاورمیانه و شمال آفریقاست و این شرکت در تلآویو نیز در حال گسترش دفتر مرکزی جدید خود است.
سخنگوی گوگل با تأکید بر اولویت «ایمنی و رفاه کارکنان» از تلاش برای انتقال آنان خبر داد. اسنپ، شرکت مادر اسنپچت، نیز به کارکنان چهار دفتر خود در خاورمیانه دستور داد تا اطلاع ثانوی به صورت دورکار فعالیت کنند. این رویدادها نشان داد که شرکتهای فناوری در بحرانهای ژئوپلیتیکی، نه تنها داراییهای فیزیکی خود، که بزرگترین سرمایهشان یعنی نیروی انسانی متخصص را نیز از دست میدهند. مهاجرت امنیتی و تعطیلی دفاتر، به معنای توقف پروژهها، تأخیر در توسعه و کاهش بهرهوری است.
خسارت توقف فعالیت شرکتهای فناوری
تأثیر این بحران فراتر از مرزهای منطقه و شرکتهای درگیر است و اقتصاد دیجیتال جهان را هدف گرفته است. حدود ۱۰ درصد از ظرفیت حملونقل کانتینری جهان در بحبوحه بحران، در منطقه سرگردان است. اختلال در حملونقل دریایی، نه تنها قیمت انرژی، که هزینه حمل قطعات الکترونیکی، تجهیزات شبکه و سرورها را نیز افزایش میدهد.
هر روز تأخیر در رسیدن این تجهیزات، به معنای عقبافتادن پروژههای زیرساختی در سراسر جهان است. بر اساس گزارشهای معتبر، هر دقیقه قطعی در سرویسهای ابری میتواند برای شرکتهای بزرگ تا ۹,۰۰۰ دلار هزینه در بر داشته باشد. قطعی چند روزه سرویسهای AWS در منطقه، که میزبان خدمات حیاتی بودند، میتواند به تنهایی میلیونها دلار خسارت مستقیم به کسبوکارهای وابسته وارد کرده باشد. هزینههای غیرمستقیم مانند کاهش اعتماد مشتریان و آسیب به برند، قابل محاسبه نیست اما بسیار عمیقتر است.
«شاخص ترس» (VIX) در بازارهای جهانی افزایش یافته و سرمایهگذاران به سمت داراییهای امن فرار کردهاند. شرکتهای فناوری که سهام آنها تا پیش از این محرک اصلی رشد بازار بودند، اکنون با افزایش هزینههای عملیاتی، ریسکهای ژئوپلیتیکی و ابهام در بازگشت سرمایه مواجه هستند. ارزش سهام این شرکتها تحت فشار قرار گرفته و توانایی آنها برای جذب سرمایه برای پروژههای آتی کاهش یافته است. افزایش قیمت نفت به ۱۱۰ دلار، زنجیره تأمین را در همه صنایع گرانتر کرده است. این افزایش هزینه، در نهایت به قیمت کالاهای نهایی اضافه شده و تورم را تشدید میکند. بانکهای مرکزی را مجبور به حفظ نرخهای بهره بالا میکند که خود باعث کاهش سرمایهگذاری و رشد اقتصادی میشود.
زیرساختهای دیجیتال اهداف جنگهای نوین
در دوازدهمین روز جنگ خاورمیانه، یک واقعیت تلخ را آشکار کرد؛ در قرن بیست و یکم، خط مقدم نبردها دیگر فقط در خاکریزها نیست. زیرساختهای دیجیتال، که اقتصاد جهان بر شانههای آنها ایستاده، به اهدافی استراتژیک و آسیبپذیر تبدیل شدهاند. حمله به مراکز داده آمازون، سرگردانی کارکنان گوگل و تعطیلی دفاتر نویدیا، تنها نوک کوه یخ هستند. در زیر سطح، میلیاردها دلار سرمایهگذاری در معرض نابودی است، زنجیرههای تأمین فناوری در حال گسستن هستند و اعتماد سرمایهگذاران به امنیت دیجیتال منطقه برای همیشه خدشهدار شده است.
آنچه در خلیج فارس رخ داد، یک هشدار برای تمام جهان است: جنگهای آینده، نه فقط با موشک، که با قطع اینترنت، نابودی دادهها و فلج کردن سرویسهای ابری پیش خواهند رفت. هزینه این جنگ را نه فقط مردم منطقه، که همه کاربران اینترنت در سراسر جهان با کندی سرویس، افزایش قیمت و کاهش امنیت دیجیتال خود خواهند پرداخت. پایان این بحران را تنها زمانی میتوان متصور شد که آتش جنگ خاموش شود و دیپلماسی جای موشکها را بگیرد، اما زخمهای وارد بر پیکر اقتصاد دیجیتال جهان، تا سالها التیام نخواهد یافت.
سقوط سرمایهگذاری عظیم غولهای فناوری در خاورمیانه
حمله به دیتاسنترها و بیثباتی منطقهای، سایه سنگینی بر برنامههای سرمایهگذاری عظیم غولهای فناوری در خاورمیانه انداخته است. درست در آستانه این بحران، شرکتهای بزرگ طرحهای بلندپروازانهای برای تبدیل منطقه به قطب بعدی هوش مصنوعی و خدمات ابری اعلام کرده بودند. مایکروسافت بر اساس قراردادی با شرکت هوش مصنوعی G42 در امارات، متعهد به سرمایهگذاری ۱۵.۲ میلیارد دلاری در این کشور طی سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۹ شده بود.
آلفابت، شرکت مادر گوگل، به همراه صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان سعودی، طرح سرمایهگذاری ۱۰۰ میلیارد دلاری برای ایجاد یک «هاب جهانی هوش مصنوعی» در عربستان را نهایی کرده بود. اوراکل نیز برنامه سرمایهگذاری ۱.۵ میلیارد دلاری برای گسترش زیرساختهای ابری خود در عربستان سعودی را در دست اجرا داشت.
با وقوع جنگ و آسیب مستقیم به تأسیسات منطقه، آینده همه این سرمایهگذاریها در هالهای از ابهام فرو رفته است. تحلیلگران معتقدند که «حمله به مراکز داده و بیثباتی ناشی از آن، اعتماد سرمایهگذاران را برای حضور بلندمدت در منطقه به شدت خدشهدار کرده است.» بازنگری در برنامههای توسعه، انتقال مراکز داده به مناطق امنتر و افزایش هزینههای امنیت سایبری و فیزیکی، از جمله پیامدهای فوری این بحران برای سرمایهگذاران خواهد بود.
