قطع اینترنت بین‌الملل در ایران وارد هفتاد و نهمین روز خود شد و زندگی بیش از ۹۰ میلیون ایرانی را تحت تأثیر قرار داد. اما امروز، خبرهای تازه‌ای امیدها را برای پایان این بحران زنده کرده است. در این گزارش جامع، آخرین وضعیت اینترنت ایران، از زمان احتمالی وصل شدن و علت قطعی گرفته تا خسارت‌های اقتصادی و تازه‌ترین تصمیمات دولت، با استناد به منابع موثق داخلی بررسی می‌شود.

آیا اینترنت ایران دوباره وصل می‌شود؟ زمان احتمالی مشخص شد

پس از گذشت بیش از 79 روز از قطع ارتباطات بین‌المللی، منابع آگاه از تلاش‌های جدی در بالاترین سطوح حاکمیتی برای حل این بحران خبر می‌دهند. بر اساس گزارش‌های معتبر، محمدرضا عارف به عنوان رئیس «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» منصوب شده است و قرار است نخستین جلسه این ستاد طی هفته جاری (هفته اول خرداد ۱۴۰۵) برگزار شود.

بیشتر بخوانید:

مقامات ارشد کشور چراغ سبز را برای رفع این محدودیت‌ها نشان داده‌اند. انتصاب عارف به این سمت، از سوی بسیاری از تحلیلگران به عنوان نقطه عطفی در روند بازگشایی اینترنت تلقی می‌شود. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در حکم انتصاب عارف، از او خواسته است که «ساختاری چابک برای اتصال مجدد، به‌روزرسانی و بهینه‌سازی فضای مجازی و اینترنتی» ایجاد کند.

طبق برنامه‌ریزی‌های انجام شده، این ستاد قرار است زمینه‌های لازم برای رفع انسداد اینترنتی را فراهم کند تا حداکثر تا میانه‌های خردادماه ۱۴۰۵ زمینه اتصال شهروندان به اینترنت بین‌المللی فراهم شود. این اولین بار است که یک ضرب‌الاجل نسبتاً مشخص از سوی نهادهای مسئول برای پایان قطعی اینترنت مطرح می‌شود.

سخنگوی دولت نیز پیش‌تر تأکید کرده بود: «پس از دور شدن سایه جنگ، وضعیت اینترنت به تدریج به حالت عادی تغییر می‌کند». هرچند برخی از مسئولان سختگیرتر هنوز بر لزوم احتیاط تأکید دارند، اما نگاه غالب در بدنه دولت و حاکمیت، پذیرش اینترنت را به عنوان یک «نیاز اساسی» مردم و کسب‌وکارها می‌داند.

علت قطعی اینترنت بین‌الملل؛ واقعیت چیست؟

برای پاسخ به این سؤال که «چرا اینترنت قطع است؟» باید کمی به عقب برگردیم. از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) که همزمان با تشدید تنش‌های نظامی در منطقه بود، محدودیت‌های گسترده‌ای بر دسترسی به اینترنت بین‌الملل اعمال شد.

وزیر ارتباطات در تازه‌ترین اظهارات خود در این باره گفته است: «با توجه به شرایط حاکم بر کشور و جنگ تحمیلی، بنا به صلاحدید مراجع ذیربط، دسترسی‌ها محدود شد». همچنین وزیر ارتباطات بارها تأکید کرده که «قوه عاقله مملکت، اینترنت را یک ضرورت برای مردم و کسب‌وکارها می‌داند» و نگاه غالب در میان تصمیم‌گیران ارشد کشور، بازگشت اینترنت به حالت عادی است.

در لایه‌های فنی نیز شنیده‌ها حاکی از آن است که وزارت ارتباطات در تلاش برای برقراری اینترنت بین‌الملل در «اسرع وقت» است. ستار هاشمی، وزیر ارتباطات، در جلسات مختلف این موضوع را با مسئولان به صورت صریح مطرح کرده و خوشبختانه با درک واقعیت این نیاز روبه‌رو شده است که اینترنت دیگر یک ابزار حاشیه‌ای نیست، بلکه به یکی از نیازهای اصلی جامعه و اقتصاد تبدیل شده است.

قطعی اینترنت چه هزینه و خسارت‌هایی برای اقتصاد ایران و جهان دارد؟

قطع اینترنت بین‌الملل، تنها یک مسئله فنی و ارتباطی نیست. پشت این قطعی، یک فاجعه تمام‌عیار اقتصادی در حال وقوع است که کارشناسان آن را «زلزله خاموش و ویرانگر» اقتصاد ایران نامیده‌اند.

بر اساس برآوردهای رسمی، خسارت مستقیم روزانه این قطعی برای اقتصاد ایران بین ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار تخمین زده می‌شود. برخی تحلیل‌ها حتی از خسارت روزانه بین ۳۰ تا ۸۰ هزار میلیارد ریال (حدود ۱۶ تا ۴۴ میلیون دلار) در بازه ۶۰ تا ۷۰ روزه حکایت دارد. اقتصاد دیجیتال ایران که تا پیش از این در مسیر رشد بود، اکنون از مرحله هشدار عبور کرده و وارد فاز «بروز خسارت بالفعل» شده است؛ خسارتی که در قالب تعطیلی کسب‌وکارها، تعدیل نیرو، افت فروش و توقف پروژه‌های توسعه‌ای خود را نشان می‌دهد. رقم خسارت‌های وارده در برخی برآوردها به چندصد هزار میلیارد تومان رسیده است.

اما این خسارت‌ها فقط به داخل کشور محدود نمی‌شود. ایران از نظر ژئوپلیتیکی بر روی چندین مسیر کلیدی کابل‌های زیردریایی جهان از جمله تنگه هرمز قرار گرفته است که بیش از ۹۵ درصد ترافیک بین‌المللی داده از این مسیرها عبور می‌کند. هرگونه آسیب به این شریان‌های ارتباطی که در سال ۲۰۲۴ حوادث مشابه آن در دریای سرخ حدود ۲۵ درصد از ترافیک اینترنت بین اروپا و آسیا را مختل کرد، می‌تواند اتصال قاره‌های مختلف جهان را با اختلال جدی مواجه سازد. بازارهای مالی جهانی، بانکداری بین‌الملل و تجارت الکترونیک همگی به جریان پایدار داده وابسته هستند. به همین دلیل، جامعه جهانی نیز با دقت روند بازگشت ثبات ارتباطی در این منطقه حساس را رصد می‌کند.

حاشیه اینترنت پرو؛ ماجرای اینترنت طبقاتی چیست؟

در روزهای اخیر، یکی از پرحاشیه‌ترین موضوعات مرتبط با قطعی اینترنت، ماجرای «اینترنت پرو» بوده است. سرویسی که قرار بود برای کسب‌وکارها، دانشگاهیان و اقشار خاص، دسترسی محدودی به اینترنت بین‌المللی فراهم کند اما به سرعت به «اینترنت طبقاتی» یا «اینترنت پولدارها» معروف شد.

کار به جایی رسید که وزیر ارتباطات و دادستان کل کشور، رسماً از تخلفات گسترده در توزیع اینترنت پرو پرده برداشتند و اعلام کردند که جزئیات این پرونده تخلفات را طی یک هفته آینده رسانه‌ای خواهند کرد.

خوشبختانه، رئیس‌جمهور نیز با انتشار توییت‌های پیاپی و صحبت‌های مداوم از این تبعیض آشکار ابراز برائت جست و اعلام کرد از همه ظرفیت‌های قانونی دولت استفاده می‌کند تا رویکردی عادلانه برای تمام ایرانیان در زمینه استفاده از اینترنت بین‌المللی فراهم سازد. این واکنش سریع و قاطع نشان‌دهنده عزم جدی دولت برای برخورد با هرگونه بی‌عدالتی و تلاش برای عادی‌سازی شرایط برای عموم مردم است.

کسب‌وکارها و معیشت مردم در بحران اینترنت

گذشته از آمار و ارقام اقتصادی، پشت هر عدد یک انسان و یک زندگی قرار دارد. انجمن تجارت الکترونیک ایران در بیانیه‌ای تأکید کرد که قطع اینترنت «بسیاری از کسب‌وکارهای خرد» را با بحران مواجه کرده و آنها را مجبور به توقف فعالیت کرده است. تعدیل نیرو در واحدهای بزرگ و شناخته شده حوزه اقتصاد دیجیتال نیز از تأثیر مخرب این وضعیت حکایت دارد.

وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی آمار تکان‌دهنده‌ای را اعلام کرد: نزدیک به ۱۵۰ هزار نفر برای دریافت بیمه بیکاری ثبت‌نام کرده‌اند. آمارهای ارائه شده نشان می‌دهد که تقاضا برای دریافت بیمه بیکاری در پی جنگ و آسیب دیدن واحدهای تولیدی، افزایش یافته است.راهکارهای عملی برای دسترسی به اینترنت باکیفیت در روزهای باقی‌مانده

تا زمانی که اینترنت بین‌الملل به طور کامل برقرار نشده، کاربران می‌توانند از روش‌های داخلی و قانونی زیر برای داشتن تجربه بهتر در فضای مجازی استفاده کنند:

  1. شبکه ملی اطلاعات: بسیاری از پیام‌رسان‌ها و پلتفرم‌های داخلی مانند سروش، ایتا، روبیکا و بله همچنان فعال و پرسرعت هستند و می‌توانید برای ارتباطات روزمره و تراکنش‌های خود از آنها استفاده کنید.

  2. سرویس‌های رفع‌فیلتر تأیید شده: برخی از مرورگرها و سرویس‌های داخلی که توسط وزارت ارتباطات تأیید شده‌اند، امکان دسترسی محدود به سایت‌های خارجی را فراهم می‌کنند.

  • اینترنت ثابت (ADSL و فیبر نوری): در حال حاضر، اتصالات اینترنت ثابت در مقایسه با اینترنت همراه از پایداری بیشتری برخوردار است. در صورت امکان، از خطوط ثابت استفاده کنید.

    • به‌روزرسانی مداوم: آخرین وضعیت دسترسی به سرویس‌ها را از طریق کانال‌های رسمی وزارت ارتباطات و اپراتورهای تلفن همراه پیگیری کنید.