هفت صبح، رامتین لطیفی| صبح شنبه، پایتخت ونزوئلا شاهد انفجارهای متعدد و پرواز جنگندهها در ارتفاع پایین بود که رسانههای بینالمللی آن را پوشش دادند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا مدعی شد نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، بازداشت و از کشور خارج شده است، اما مقامات ونزوئلا وضعیت مادورو را نامشخص اعلام کردند. وزیر دفاع ونزوئلا، ولادیمیر پادرینو لوپز، حملات آمریکا را «وحشیانه» و نقض منشور سازمان ملل خواند و از حق دفاع مشروع کشورش سخن گفت.
انفجارها و پرواز بالگردها باعث قطع برق و اینترنت در چند منطقه شد، اما گزارشها حاکی از کنترل نیروهای امنیتی بر اوضاع است. درعین حال واکنشها به این تجاوز نظامی گسترده بود. بسیاری از کشورها، شخصیتها و سازمانها این حمله را محکوم کردند. از جمله شاهد محکومیت سازمانهای منطقهای و روسیه گرفته تا اعتراضات ضدجنگ در آمریکا و تأکید ایران بر ضرورت توقف فوری این حملات بودیم. کشورهای آمریکای لاتین از جمله کلمبیا و بولیوی نیز با محکومیت شدید، خواستار تشکیل نشست فوری شورای امنیت شدند.
ناظران میگویند هدف اصلی آمریکا، تغییر رژیم و دسترسی به منابع نفتی ونزوئلا بوده است، اما دولت کاراکاس مقاومت خود را تا آخرین وجب خاک کشور اعلام کرده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا در پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» اعلام کرد: «ایالات متحده آمریکا با موفقیت یک حمله گسترده علیه ونزوئلا و رهبر آن، نیکلاس مادورو، او را به همراه همسرش دستگیر و از کشور خارج کردهاند». این نخستین مداخله مستقیم آمریکا در آمریکای لاتین از زمان حمله به پاناما در سال ۱۹۸۹ است.
ایالات متحده پیشتر مادورو را به اداره یک «دولت مواد مخدر» و تقلب در انتخابات سال گذشته متهم کرده بود؛ انتخاباتی که مخالفان اعلام کردند با اختلافی قاطع پیروز آن شدهاند. مادورو که پس از هوگو چاوز در سال ۲۰۱۳ به قدرت رسید، بارها گفته است واشنگتن به دنبال تسلط بر ذخایر نفتی ونزوئلا بزرگترین ذخایر اثباتشده نفت جهان است و برای دستیابی به این ذخایر از هیچ دروغ و جعل واقعیتی فروگذار نمیکند.
ونزوئلا حمله را «تجاوز نظامی آمریکا» خواند
دولت ونزوئلا، ایالات متحده را به انجام حملاتی علیه تأسیسات غیرنظامی و نظامی در چند ایالت این کشور متهم کرد و آن را «تجاوز نظامی» نامید. در بیانیه رسمی دولت آمده است که این حملات در کاراکاس و همچنین ایالتهای میراندا، آراگوآ و لا گوایرا رخ داده است. کاراکاس همچنین واشنگتن را متهم کرد که این عملیات را با هدف تصاحب منابع نفتی و معدنی ونزوئلا طراحی کرده و تأکید کرد چنین تلاشهایی «به شکست خواهد انجامید».
این بیانیه پس از گزارشهایی منتشر شد که حاکی از شنیده شدن دستکم هفت انفجار در حوالی ساعت دو بامداد شنبه به وقت محلی در کاراکاس و صدای پرواز هواپیماهای کمارتفاع بود. در زمان صدور این بیانیه، هلیکوپترهای نظامی آمریکا با صفی مرتب وارد کاراکاس شدند و عملیات بازداشت مادورو و همسرش را انجام دادند.
دکترین مونروی ترامپ و رویکرد آمریکا به ونزوئلا
ونزوئلا بزرگترین ذخایر اثباتشده نفت جهان را در اختیار دارد اما به گفته تحلیلگران، ماجرا تنها «تصاحب نفت» توسط آمریکا نیست. این تحولات باید در چارچوبی سیاسیتر و آنچه برخی آن را احیای «دکترین مونرو» در دوران ترامپ مینامند، دیده شود. این رویکرد با هدف بازتعریف و تثبیت هژمونی آمریکا در منطقه دنبال میشود؛ بهویژه در شرایطی که واشنگتن نفوذ خود را در برابر گسترش روابط ونزوئلا با کشورهایی چون چین، ایران و روسیه که رقبای راهبردی آمریکا تلقی میشوند، در حال کاهش میبیند. بخش عمدهای از نفت ونزوئلا اکنون به چین صادر میشود؛ آن هم از طریق نفتکشهایی که مشمول تحریمهای آمریکا هستند. از این رو، نفت در کنار نگرانی واشنگتن از روابط نزدیک کاراکاس با دولتهای مخالف آمریکا، همچنان در کانون بحران قرار دارد.
سکوت رسمی اپوزیسیون ونزوئلا
اپوزیسیون ونزوئلا اعلام کرده که در حال حاضر موضع رسمی درباره گزارشهای مربوط به حمله آمریکا ندارد. سخنگوی مخالفان گفت تا زمانی که ابهامات درباره انفجارها و فعالیتهای نظامی ادعایی برطرف نشود، واکنش رسمی اعلام نخواهد شد. از چهرههای شاخص اپوزیسیون میتوان به ماریا کورینا ماچادو، منتقد راستگرای مادورو، اشاره کرد که کمتر از یک ماه پیش به کمک نیروهای ارتش آمریکا از ونزوئلا فرار کرد و به نروژ رفت. گفتنی است که او از یک ماه تجمع نظامی آمریکا و حملات به آنچه «قایقهای مواد مخدر» خوانده میشود، حمایت کرده و اقدامات ترامپ را پس از توقیف یک نفتکش ونزوئلایی در ماه گذشته «قاطعانه» توصیف کرده بود.
روبیو: مادورو برای محاکمه در آمریکا بازداشت شده است
به گفته یک سناتور جمهوریخواه، ایالات متحده نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا را برای محاکمه در آمریکا بازداشت کرده است. این سناتور اعلام کرد این اطلاعات را از مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا دریافت کرده است. مایک لی، سناتور ایالت یوتا، بامداد شنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:«او به من اطلاع داد که نیکلاس مادورو توسط نیروهای آمریکایی بازداشت شده تا در ایالات متحده به اتهامات کیفریاش رسیدگی شود و اقدام نظامیای که امشب شاهد آن بودیم، برای حفاظت و پشتیبانی از مجریان حکم بازداشت انجام شده است.»
نیکلاس مادورو کیست؟
نیکلاس مادورو از سال ۲۰۱۳ و پس از مرگ هوگو چاوز، ریاستجمهوری ونزوئلا را برعهده دارد. او که از متحدان نزدیک چاوز بود، پس از سالها فعالیت بهعنوان راننده اتوبوس و فعال اتحادیهای، به تدریج در جنبش چپگرای ونزوئلا ارتقا یافت. مادورو در دوران چاوز وزیر امور خارجه و سپس معاون رئیسجمهور بود.
او در مقام رئیسجمهور، خود را مدافع پروژه سوسیالیستی ونزوئلا معرفی کرده و از منتقدان سرسخت ایالات متحده است؛ کشوری که به گفته او از کودتا، خرابکاری اقتصادی و تحریم برای بیثباتسازی دولتش حمایت میکند. دولتهای غربی و مخالفان داخلی، مادورو را به اقتدارگرایی، تضعیف نهادهای دموکراتیک و دستکاری انتخابات متهم کردهاند؛ اتهاماتی که او همواره رد کرده است.
مادورو در برابر کیفرخواست ۲۰۲۰
دولت دونالد ترامپ طی سالها نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا را یک مجرم دانسته و کوشیده او را از طریق نظام قضایی ایالات متحده تحت پیگرد قرار دهد. در سال ۲۰۲۰ و در جریان نخستین دوره ریاستجمهوری ترامپ، مادورو در دادگاه ناحیه جنوبی نیویورک به اتهام «نارکوتروریسم»، توطئه برای واردات کوکائین به آمریکا و اتهامات مرتبط دیگر تحت تعقیب قرار گرفت. دولت ترامپ در آن زمان برای دستگیری رئیسجمهور ونزوئلا جایزهای ۱۵ میلیون دلاری تعیین کرد.
این جایزه در روزهای پایانی دولت جو بایدن، در اوایل ژانویه ۲۰۲۵، به ۲۵ میلیون دلار افزایش یافت و سپس در ماه اوت ۲۰۲۵، پس از آغاز دومین دوره ریاستجمهوری ترامپ و معرفی «کارتل دلوس سولس» بهعنوان یک سازمان تروریستی خارجی، به ۵۰ میلیون دلار رسید. دولت آمریکا مدعی است مادورو سرکرده این گروه است؛ گروهی که واشنگتن آن را یک سازمان جنایی توصیف میکند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، ماه گذشته در یک نشست خبری گفت: «این ادعا که رژیم مادورو یک سازمان نارکوتروریستی است، نه بر پایه شعار سیاسی و نه بر اساس گمانهزنی مطرح شده، بلکه مبتنی بر شواهدی است که به هیئت منصفه دادگاه ناحیه جنوبی نیویورک ارائه شده و به صدور کیفرخواست انجامیده است.»
ونزوئلا؛ کشوری ثروتمند یا فقیر؟
ونزوئلا سرشار از منابع طبیعی است اما از اوایل دهه ۲۰۰۰ با بحران اقتصادی دستوپنجه نرم میکند. این بحران به کمبود تنوع اقتصادی فراتر از نفت، سوءمدیریت ادعایی از دوران هوگو چاوز و در سالهای اخیر تحریمهای آمریکا و غرب علیه دولت مادورو نسبت داده میشود. کشور با تورم افسارگسیخته، نرخ بالای جرم و بیکاری مواجه بوده است. افزایش تقاضای نفت همزمان با تهاجم روسیه به اوکراین تا حدی اوضاع را بهبود داد اما ونزوئلا در سالهای اخیر همچنان رکوردهای بالای فقر و گرسنگی را گزارش کرده است؛ وضعیتی که به بحران مهاجرت انجامیده است.
آیا این اقدام سابقه تاریخی دارد؟
آنچه بامداد شنبه در ونزوئلا رخ داد، هرچند کمسابقه و شوکآور به نظر میرسد اما در تاریخ مداخلات مستقیم آمریکا در آمریکای لاتین بیسابقه نیست. نزدیکترین نمونه تاریخی، به بیش از سه دهه پیش بازمیگردد؛ دسامبر ۱۹۸۹، زمانی که ارتش ایالات متحده با عملیات «هدف عادلانه» به پاناما یورش برد و مانوئل نوریگا، رئیسجمهور و فرمانده نظامی وقت این کشور را سرنگون کرد. نوریگا که سالها همپیمان سازمانهای اطلاعاتی آمریکا بود، به اتهام قاچاق گسترده مواد مخدر، پولشویی و همکاری با کارتلهای کلمبیایی تحت تعقیب قضایی واشنگتن قرار داشت.
نیروهای آمریکایی پس از چند روز درگیری شدید و کشته شدن صدها نفر، او را در ساختمان نمایندگی واتیکان در پاناماسیتی محاصره کردند. نوریگا سرانجام خود را تسلیم کرد، به ایالات متحده منتقل و در دادگاهی فدرال در میامی محاکمه شد. دادگاه آمریکا او را به دهها فقره جرم مرتبط با قاچاق کوکائین و سوءاستفاده از قدرت محکوم کرد و نوریگا درنهایت به ۴۰ سال زندان محکوم شد؛ حکمی که بعدها با انتقال او به فرانسه و سپس بازگشت به پاناما، به یکی از نمادهای «قضاوت فراسرزمینی» آمریکا تبدیل شد. بسیاری از تحلیلگران اکنون بازداشت نیکلاس مادورو را در امتداد همان الگو ارزیابی میکنند: ترکیب فشار نظامی، مشروعسازی حقوقی و انتقال رهبر یک کشور به خاک آمریکا برای محاکمه.
نیروهای دلتا؛ بازوی سایه روشن ارتش آمریکا
بازداشت نیکلاس مادورو و همسرش توسط نیروهای دلتا، بار دیگر نام یکی از مرموزترین و نخبهترین یگانهای نظامی جهان را برسر زبانها انداخته است. «نیروی دلتا» یا یگان عملیات ویژه دلتا فورس، واحدی فوقسری در ارتش ایالات متحده است که در دهه ۱۹۷۰ برای انجام مأموریتهای پرخطر، ضدتروریستی و برونمرزی تأسیس شد. دلتا فورس به طور مستقیم زیر نظر فرماندهی عملیات ویژه آمریکا فعالیت میکند و اعضای آن از میان زبدهترین نیروهای ارتش، تکاوران و یگانهای ویژه انتخاب میشوند.
مأموریتهای این نیرو به طور معمول شامل دستگیری یا حذف اهداف باارزش، نجات گروگانها، عملیات نفوذ در عمق خاک دشمن و اقداماتی است که دولت آمریکا ترجیح میدهد جزئیات آن هرگز بهطور رسمی تأیید نشود. حضور نام دلتا فورس در ماجرای بازداشت مادورو، برای بسیاری از ناظران نشانهای از سطح بالای حساسیت و اهمیت این عملیات است؛ عملیاتی که بهگفته مقامات آمریکایی نه یک حمله کلاسیک نظامی، بلکه اقدامی «هدفمند و حفاظتی» برای اجرای حکم قضایی توصیف شده است. همین انتخاب یگان، خود گویای آن است که واشنگتن پرونده مادورو را نهتنها یک بحران سیاسی، بلکه یک مأموریت امنیتی ـ قضایی در بالاترین سطح تلقی کرده است.
واکنشهای بینالمللی
وزارت خارجه روسیه آنچه را «اقدام تجاوزکارانه مسلحانه علیه ونزوئلا» از سوی ایالات متحده خواند، محکوم کرد و هرگونه «بهانه» برای توجیه چنین اقدامی را «غیرقابل قبول» دانست. در بیانیه این وزارتخانه آمده است: «ما بار دیگر همبستگی خود را با مردم ونزوئلا و حمایتمان از مسیر رهبری بولیواری این کشور برای حفاظت از منافع ملی و حاکمیت آن اعلام میکنیم.» وزارت خارجه روسیه تأکید کرد آمریکای لاتین باید «منطقهای برای صلح» باقی بماند. در ادامه بیانیه آمده است: «در شرایط کنونی، مهمترین اولویت جلوگیری از تشدید بیشتر تنشها و تمرکز بر یافتن راهحلی از طریق گفتوگو است.
باید حق ونزوئلا برای تعیین سرنوشت خود، بدون هرگونه مداخله ویرانگر، چه رسد به مداخله نظامی، از خارج تضمین شود.» همچنین، میگل دیاس-کانل، رئیسجمهور کوبا نیز با انتشار پیامی تند در شبکههای اجتماعی، واشنگتن را به انجام «حملهای جنایتکارانه» علیه ونزوئلا متهم کرد و خواستار واکنش فوری بینالمللی شد. او نوشت «منطقه موسوم به صلح» کوبا بهطور «بیرحمانهای» هدف قرار گرفته و اقدام آمریکا را «تروریسم دولتی» علیه مردم ونزوئلا و «آمریکای ما» توصیف کرد. دیاس-کانل پیام خود را با شعار انقلابی «میهن یا مرگ، پیروز خواهیم شد» به پایان رساند.
