هفت صبح، حمیدرضا خالدی| حذف ارز ترجیحی از کالاهای اساسی و دارو این روزها یکی از داغترین موضوعات اقتصادی کشور و البته سیستم سلامت کشور است. اگرچه دولت اعلام کرده بود که حذف ارز ترجیحی دارو فعلا مستثنا است، اما چند روز قبل خبری منتشر شد که حکایت از عملیاتیشدن این تغییر داشت! موضوعی که با واکنشهای فراوانی همراه بوده و هست. کارشناسان و حتی نمایندگان مجلس در این زمینه هشدار میدهند که اجرای نادرست این سیاست میتواند بیماران را از چرخه درمان حذف کند و فشار مالی بر نظام سلامت و خانوادهها را تشدید کند کمااینکه تجربههای گذشته نشان میدهد حتی با ارز ترجیحی، بخش قابلتوجهی از خانوارها هزینه بالای دارو را از جیب خودپرداخت کردهاند.
وضعیت فعلی ارز ترجیحی دارو
از چند روز قبل، روند حذف ارز ترجیحی کلید خورده است، اما دولت بر تداوم تخصیص این ارز به دارو و گندم تاکید دارد. محمدرضا ظفرمندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اعلام کرده است که هدف اصلی کنترل قیمت دارو و حفظ توان پوشش بیمههاست. بررسی بازار نشان میدهد حتی بدون حذف کامل ارز ترجیحی، کاهش قدرت خرید بیماران، تغییر مصرف خودخواسته دارو و فشار مالی بر زنجیره تامین کاملا محسوس است.
طبق مصوبه دولت، بانک مرکزی موظف است مابهالتفاوت نرخ جدید ارز با ۲۸۵۰۰ تومان را بهحساب سازمان برنامهوبودجه کشور واریز کند و این سازمان نیز پس از اعلام وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، اعتبار لازم را به ذینفعان اختصاص خواهد داد. هنوز مشخص نیست این حمایت مستقیم به شرکتهای دارویی خواهد رسید یا مصرفکنندگان نهایی دارو، موضوعی که فعالان حوزه سلامت نسبت به پیامدهای آن هشدار میدهند.
موضع مقامات رسمی
حذف ارز ترجیحی در حالی نهایی شده است که تا همین چند روز قبل، محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، گفته بود تاکنون هیچ تصمیمی برای حذف ارز ترجیحی دارو گرفته نشده و تغییرات فعلی فقط مربوط به برخی کالاهای اساسی است! از سوی دیگر فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، نیز اعلام کرده بودکه هیچ تصمیمی برای حذف ارز ترجیحی دارو و کالاهای اساسی گرفته نشده و در صورت اصلاح اقتصادی، سیاستهای جایگزین برای حمایت از معیشت مردم در نظر گرفته خواهد شد.
بودجه و لایحه سال آینده
اما فقط مسئولان وزارت بهداشت وعده نداده بودند که ارز ترجیحی تغییر نخواهد کرد. بهعنوانمثال محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، گفته بود؛ ارز ترجیحی هیچگاه برای دارو حذف نشده و تغییر نحوه توزیع آن باید به نفع تولید و مردم باشد. بخشی از منابع باید متوجه تولید داخلی و بخش دیگر به مردم اختصاص یابد تا ثبات اقتصادی حفظ شود.
قالیباف همچنین بر تثبیت قیمت اقلام اساسی و یارانهها، بهخصوص در مورد دارو، برای یک سال و شفافیت در اجرای بودجه تاکید کرده و گفته است دولت و مجلس باید با همکاری دقیق، بودجهای طراحی کنند که زندگی مردم تحتتاثیر قرار نگیرد. وی اضافه کرده است که نحوه توزیع ارز ترجیحی باید اصلاح شود و منابع بهجای تمرکز در ابتدای زنجیره، به تولید و مردم برسد.
چالشهای بازار دارو و تجهیزات پزشکی
بااینحال در کمال تعجب وزارت بهداشت چند روز قبل رسما اعلام کرد که ارز ترجیحی عملا حذف شده است. مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، از تخصیص ۳.۵ میلیارد دلار ارز ترجیحی برای دارو و تجهیزات پزشکی در سال آینده خبر داده و تاکید کرده بود که تخصیص ارز فعلا بر اساس نرخ ۲۸۵۰۰ تومان انجام خواهد شد. او همچنین گفته بود بودجه طرح «دارویار» که ۸۵ هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شده، از نظر فعلی کافی نیست و اصلاحات لازم در این بخش در حال پیگیری است. گفتنی است که بر اساس گزارش سازمان برنامهوبودجه، ارز ترجیحی اختصاصی برای دارو حدود ۲ میلیارد دلار و ارز ترجیحی تجهیزات پزشکی حدود ۵/۱ میلیارد دلار است!
چند برابری نرخ دارو
این خبر شوکه کننده با موجی از واکنشها همراه بود بهطوریکه، بسیاری از کارشناسان و دستاندرکاران، به نقد این تصمیم پرداختند. به عنوان مثال علیرضا چیذری، رئیس هیئتمدیره انجمن تولید، تامین، توزیع و صادرکنندگان تجهیزات پزشکی و دارویی استان تهران، اعلام کرد؛ حذف ارز تجهیزات پزشکی بدون زیرساخت کافی، بیماران و بازار دارو با کمبود و گرانی مواجه خواهند شد.
به گفته او، تجربه حذف ارز ترجیحی در گذشته بسیار ناموفق بوده و فاصله قیمتی بین خدمات و تعرفهها، تجهیزات و دارو روز به روز افزایش یافته است. وی در این خصوص گفته، از آنجاییکه بیماران در شرایط کنونی هم با مضیقههای بسیار زیادی مواجهاند و «دارویار» و «تجهیزیار» هم نتوانست این خلأ را پر کند و در نتیجه، نمیتوانیم بودجه وزارت بهداشت را ۳ تا ۴ برابر کنیم که بشود قیمتهای ارز کالاهای سلامت محور را حذف کرد.
رئیس هیئتمدیره انجمن تولید، تامین، توزیع و صادرکنندگان تجهیزات پزشکی و دارویی استان تهران با تشریح گوشهای از شرایط موجود میگوید: همین الان هم شاهد صفهای طولانی برای تخصیص ارز هستیم و اگر همه این نیاز به تالار دوم ارجاع بشود؛ شاهد گرانی، صفهای طولانی تخصیص ارز و عدم سرمایه مکفی تامین کنندگان و... خواهیم بود.
تصور آینده سلامت، بدون ارز!
محمدمهدی بهکیش، اقتصاددان، اما از منظر دیگری به ماجرا نگاه میکند. وی در این خصوص میگوید: دغدغه دولت برای نگه داشتن ارز ترجیحی در حوزه دارو این است که قیمت دارو پایین بماند و بیمهها بتوانند آن را پوشش دهند. چون اگر این ارز برداشته شود، قیمت دارو چند برابر خواهد شد و بیمهها اساسا بودجه لازم را برای پوشش این افزایش قیمت ندارند.
علاوه بر این، شرکتهای تولیدکننده و واردکننده دارو با افزایش جدی سرمایه در گردش مواجه میشوند؛ نیازی که سیستم بانکی توان تامین آن را ندارد. شرکتی که تا امروز مواد اولیهاش را با ارز 28 هزار و 500 تومان تامین میکرده، اگر مجبور شود با نرخهایی مثل 130 یا 150 هزار تومان وارد کند، طبیعتا به سرمایه در گردش بسیار بالاتری نیاز دارد و این موضوع فشار سنگینی ایجاد میکند.
وی همچنین به نقد وضعیت موجود پرداخته و میگوید: همین حالا هم وضعیت مناسبی نداریم؛ حالا تصور کنید اگر در آینده ارز ترجیحی دارو هم برداشته شود، چه اتفاقی خواهد افتاد؟! در شرایط فعلی که ارز ترجیحی هنوز به طور کامل حذف نشده، به دلیل گرانیها یا کمبودها - که بیشتر میتوان گفت گرانیها - مردم به صورت خودخواسته حجم داروی دریافتی از نسخه را کاهش میدهند. همین حالا هم وضعیت مناسبی نداریم؛ حالا تصور کنید اگر در آینده ارز ترجیحی دارو هم برداشته شود، چه اتفاقی خواهد افتاد؟!
نگاه کارشناسان حوزه دارو
همانطور که گفته شد یکی دیگر از مقولههای مرتبط با ارز ترجیحی دارو ارتباط آن با پوششهای بیمهای است. اینکه بیمههای ما که هم اینک در شرف ورشکستگی هستند، چقدر قادر به پوشش حجم تورمی ناشی از گرانی دارو و تجهیزات پزشکی هستند؟ امیرحسین معینی زندی، عضو هیئتمدیره سندیکای مکملهای غذایی و کارشناس حوزه دارو، در این زمینه معتقد است؛ ارز ترجیحی دارو کلیدی است تا بیمهها بتوانند هزینهها را پوشش دهند. حذف این ارز بدون تقویت پوشش بیمهای و تامین نقدینگی، فشار شدیدی بر شرکتها و بیماران ایجاد خواهد کرد.
وی یادآور شده که بسیاری از داروها طی دو سال اخیر بدون ارز ترجیحی وارد شدهاند و تنها بخش محدودی هنوز ارز ترجیحی دریافت میکنند، که اگر یارانه مستقیم به مصرفکننده پرداخت نشود، خطر بحران دارویی را افزایش میدهد. موضوعی که مجتبی بوربور، نایب رئیس انجمن واردکنندگان دارو نیز به آن اشاره کرده و هشدار داده است که حذف ارز ترجیحی بدون تعهد بیمهها و بودجه کافی طرح «دارویار» به شوک قیمتی و کمبود دارو منجر میشود.
او سه عامل اصلی تهدیدکننده بازار دارو را تخصیص ناکافی ارز، تامین ریال و ضعف پوشش بیمهای بیماران معرفی کرده است. موضعی که هادی احمدی، عضو هیئت مدیره انجمن داروسازان ایران نیز برآن تاکید کرده و گفته است: حذف ارز ترجیحی اقدامی درست است، اما بدون اصلاح عملکرد بیمهها، بیمار از چرخه درمان حذف خواهد شد. او گفته است که ضعف پرداختها و تعیین سقف برای خدمات بیمهای باعث افزایش پرداخت از جیب بیماران و کمبود دارو میشود و مشکلات نقدینگی شرکتها، توان تامین دارو را کاهش میدهد.
