هفت صبح| آفتاب میان روز، سایههای بلند و غبار بر فراز کوچهای که هنوز بوی سوختگی میدهد. دیواری با ترکهای ژرف، مانند نقشهای از روزهای تلخ و خودرویی نیمهسوخته که مثل یادگاری از گذشته در خیابان رها شده است. پنجرههای شکسته، درهای کج و معوج و خانههایی که دیگر سقفی ندارند. همه چیز از این روزها میگوید؛ روزهای تلخ جنگ. مردم با تلفنهای همراهشان، بین تماسهای بیپاسخ و پروندههایی که گویی درحالت تعلیق قرار گرفتهاند، منتظر پاسخ هستند.
صداهای خسته از آن سوی خط تکرار میکنند: پرونده شما ثبت شده و در حال بررسی است، نتیجه نهايی صادر و اعلام میشود. زندگیها در این انتظار معلق ماندهاند و سوالی که در نگاه هر کسی موج میزند: چه زمانی این زخمها التیام مییابد؟ چه زمانی این سکوت شکسته میشود؟ در این سوی پل، زندگیها معلق ماندهاند. در آن سوی پل، وعدهها و میان این دو، سکوتی طولانی که تنها صدای آن، نفسهای عمیق کسانی است که هنوز منتظرند.
در روزهایی که تقویم سال ۱۴۰۵ خورشیدی ورق میخورد، یکی از داغترین بحثها در محافل خانوادگی و رسانهای، موضوع تسهیلات بانکی برای زوجهای جوان است. تشکیل خانواده در دنیای امروز دیگر تنها یک پیوند عاطفی ساده نیست، بلکه یک تصمیم بزرگ اقتصادی به شمار میرود که نیاز به حمایتهای جدی دولتی دارد. در همین راستا مدیرکل دفتر برنامهریزی و توسعه اجتماعی معاونت جوانان، با بیان جزئیاتی در مورد مبلغ و نحوه پرداخت وام ازدواج در سال ۱۴۰۵ گفته که دولت در سیاستگذاری تازه خود تصمیم گرفته است به جای افزایش مبلغ وام، بر افزایش منابع و کاهش صف طولانی متقاضیان تمرکز کند تا گره از کار ۵۵۰ هزار نفر پشت نوبتی باز شود.
ثبات در مبلغ و تغییر در راهبرد؛ چرا وام زیاد نشد؟
اولین سوالی که ذهن هر جوانی را به خود مشغول میکند، مبلغ دقیق وام است. طبق توضیحات بهمن عبدی، در سال ۱۴۰۵ مبلغ وام ازدواج نسبت به سال گذشته تغییری نداشته است. بر این اساس، زوجهایی که سن آنها بالای ۲۵ سال است، مبلغ ۳۰۰ میلیون تومان دریافت میکنند. اما برای تشویق به ازدواج در سنین پایینتر، دولت مبلغ ۳۵۰ میلیون تومان را برای زوجهای زیر ۲۵ سال در نظر گرفته است. همچنین برای گروههای خاص مانند ایثارگران و خانوادههای معظم شهدا، این رقم تا ۶۰۰ میلیون تومان نیز بالا میرود.
شاید برخی بپرسند چرا با وجود تورم، مبلغ وام افزایش نیافته است؟ پاسخ عبدی به این سوال بسیار قابل تامل است. او معتقد است که افزایش مبلغ وام در شرایطی که منابع بانکها محدود است، تنها باعث طولانیتر شدن صفهای انتظار میشد. سیاست اصلی دولت در سال جاری این است که به جای بالا بردن مبلغ، تعداد افرادی که وام میگیرند را افزایش دهد. در واقع دولت ترجیح داده است که تعداد بیشتری از جوانان طعم دریافت وام ۳۰۰ میلیونی را بچشند، تا اینکه تعداد اندکی مبلغ بیشتری بگیرند و بقیه ماهها پشت درهای بسته بانکها بمانند.
افزایش ۳۷ درصدی منابع مالی
برای درک بهتر حجم کاری که در حال انجام است، باید به اعداد و ارقام نگاه کنیم. بهمن عبدی در گزارش خود به روند صعودی تخصیص منابع اشاره کرد. در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۰۴ هزار میلیارد تومان (همت) برای این منظور صرف شد. این رقم در سال ۱۴۰۴ به ۲۰۸ همت رسید. اما اتفاق بزرگ در بودجه ۱۴۰۵ رخ داده است؛ جایی که رقم اعتبار تسهیلات ازدواج و فرزندآوری به عدد خیره کننده ۳۷۰ هزار میلیارد تومان رسیده است.
این رشد ۳۷ درصدی در منابع مالی، پیام روشنی برای جامعه دارد. دولت با اضافه کردن ۱۰۰ هزار میلیارد تومان به بودجه این بخش، قصد دارد به طور جدی با صف متقاضیان مبارزه کند. عبدی تاکید می کند که این افزایش منابع، کلید اصلی برای پاسخگویی به حجم بالای تقاضاهاست. هدف گذاریها نشان میدهد که با این تزریق نقدینگی، قرار است صفهای انتظار تا پایان سال به کمترین حد خود برسد.
شکستن طلسم صف ۵۵۰ هزار نفری
یکی از چالشهای بزرگ نظام بانکی، انباشت متقاضیان از سالهای گذشته است. در حال حاضر حدود ۵۵۰ هزار نفر در صف دریافت وام ازدواج هستند. این عدد بزرگ نشان دهنده فشار سنگینی است که بر سیستم بانکی وارد میشود. بهمن عبدی در مقام مدیرکل برنامه ریزی، اعلام کرد که تمام تلاشها متمرکز بر این است که این صف طولانی شکسته شود. سیاستهای تکلیفی بانکها در سال ۱۴۰۵ به گونه ای تنظیم شده که هم به متقاضیان جدید و هم به جاماندههای سالهای قبل، با سرعت بیشتری خدمات رسانی شود. طبق پیش بینیهای عبدی، اگر روند پرداختها طبق برنامه ریزی پیش برود، تا پایان امسال دیگر شاهد صفهای طولانی و ناامیدکننده نخواهیم بود.
۱۷ هزار پیوند در روزهای ملتهب
یکی از بخشهای تکان دهنده و امیدوارکننده سخنان بهمن عبدی، اشاره به آمار ازدواج در روزهای اخیر است. بهرغم اینکه کشور در شرایط خاص و جنگی به سر میبرد، اما جریان زندگی متوقف نشده است. ثبت حدود ۱۷هزار فقره ازدواج در روزهای گذشته، نشان از زنده بودن امید در دل جوانان ایرانی دارد. عبدی با افتخار به این آمار اشاره میکند و میگوید این موضوع وظیفه ما را سنگینتر میکند. او تاکید دارد که حتی در شرایط جنگی هم نباید اجازه داد فرآیند پرداخت وامها با اخلال روبهرو شود. دولت تمام قد پشت جوانان ایستاده تا امنیت روانی و مالی آنها را در این شرایط سخت تامین کند.
نظارت آهنین بر بانکها
همیشه یکی از بزرگترین موانع، رفتارهای سلیقهای بانکها بوده است. درخواست برای چندین ضامن یا سخت گیریهای عجیب و غریب، بسیاری از جوانان را از دریافت وام منصرف کرده است. اما عبدی در این گزارش، خط و نشان جدی برای بانکها کشید. او اعلام کرد که گزارشهای ماهانه از تمام شعب بانکها دریافت میشود و عملکرد آنها زیر ذرهبین است.طبق قانون، بانکها موظف هستند تنها با یک ضامن معتبر، فرآیند پرداخت را انجام دهند. عبدی تصریح کرد که در صورت مشاهده تخلف، موضوع نه تنها در بانک مرکزی، بلکه در سازمان بازرسی کل کشور، کمیسیون فرهنگی مجلس و حتی بازرسی ریاست جمهوری پیگیری خواهد شد. در سال گذشته نیز جلسات توبیخی زیادی برگزار شد و بانکهای کم کار مورد تذکر قرار گرفتند. این نظارتهای سخت گیرانه باعث شده تا در بسیاری از مناطق، روند پرداختها نسبت به سالهای قبل بهبود یابد.
فرآیند اجرایی؛ از ثبت نام تا واریز
بسیاری از جوانان میپرسند که از کجا شروع کنیم؟ مسیر دریافت وام همچنان از طریق سامانه مرکزی انجام میشود. زوجها پس از ثبت نام، سهمیه بانک دریافت میکنند. عبدی توضیح میدهد که فرآیند همانند قبل است، اما با این تفاوت که امسال سرعت تخصیص سهمیهها بیشتر شده است. پیگیریهای مستمر معاونت جوانان از بانک مرکزی باعث شده تا وقفههای زمانی که قبلا وجود داشت، کاهش یابد. مدیرکل برنامه ریزی وزارت ورزش امیدوار است که با هماهنگیهای بیشتر، فاصله زمان ثبت نام تا دریافت پول به حداقل ممکن برسد.
آینده پژوهی و امید به پایداری خانوادهها
در لایههای عمیقتر این گزارش، میتوان دغدغه پایداری خانوادهها را دید. بهمن عبدی معتقد است که حمایت مالی تنها یک بخش از ماجراست. وزارت ورزش در کنار وام، به دنبال توسعه مراکز مشاوره و آموزشهای پیش از ازدواج است. هدف این است که جوانان نه فقط برای دریافت وام، بلکه با آگاهی کامل وارد زندگی مشترک شوند. عبدی بر این باور است که اگر حمایتهای مالی درست و به موقع انجام شود، استرسهای ابتدای زندگی کاهش یافته و این موضوع مستقیما بر کاهش آمار طلاق تاثیر میگذارد.
سالی برای گشایش
گزارش جامع بهمن عبدی نشان میدهد که سال ۱۴۰۵، سالی سرنوشت ساز برای حوزه جوانان است. با بودجه ۳۷۰ هزار میلیاردی و ارادهای که برای حذف صفهای طولانی وجود دارد، میتوان به آینده خوش بین بود. اگرچه شرایط اقتصادی و منطقهای چالشهای خود را دارد، اما آمار ۱۷ هزار ازدواج اخیر ثابت کرد که میل به تشکیل خانواده همچنان در ایران زنده است. دولت حالا با ابزار نظارت و افزایش منابع، به جنگ بروکراسی بانکی رفته است.
هدف نهایی این است که هیچ جوانی به دلیل نبود ضامن یا طولانی بودن نوبت، از تشکیل خانواده باز نماند. پیام روشن عبدی و تیم برنامه ریزی او این است: «جوانان عزیز، شما قدم اول را بردارید، ما برای هموار کردن بقیه راه تمام تلاش خود را به کار می بندیم.» امید است که تا پایان سال، خبرهای خوشتری از به روز شدن تمام پرداختها به گوش برسد و این ماراتن سخت، به پایانی شیرین برای تمام زوجهای ایرانی ختم شود. این گزارش تحلیلی، تصویری از یک اراده جمعی برای تغییر وضعیت موجود و رسیدن به روزهایی بهتر در حوزه خانواده ارائه میدهد. اکنون نوبت بانکهاست که با همراهی خود، این پازل امیدواری را کامل کنند.
