هفت صبح| ارتش اسرائیل روز سهشنبه با انتشار بیانیهای فوری به زبان فارسی، از شهروندان ایرانی خواست تا ساعت ۲۱ از قطارها و خطوط ریلی دوری کنند. شبکه ریلی ایران با بیش از ۹,۸۰۰ کیلومتر مسیر، سالانه ۳۱.۸ میلیون مسافر و ۴۳ میلیون تن بار را جابهجا میکند و هرگونه اختلال در آن، پیامدهای جبرانناپذیری بر اقتصاد و زندگی روزمره مردم خواهد داشت. این تهدید در این راستا اتفاق افتاده که روز قبل از آن، دونالد ترامپ اولتیماتوم جدیدی صادر کرده و هشدار داده بود که در صورت عدم بازگشایی تنگه هرمز، زیرساختهای غیرنظامی ایران را هدف قرار خواهد داد. سازمان ملل در واکنش به این ادعا اعلام کرده حمله به زیرساختها نقض قوانین بینالمللی بشردوستانه است.
ارتش صهیونیستی روز سهشنبه ۱۷ فروردین ۱۴۰۵، با انتشار بیانیهای به زبان فارسی در شبکه اجتماعی ایکس، هشداری غیرمنتظره صادر کرد. از شهروندان ایرانی خواسته شد تا ساعت ۲۱ همان روز از قطارها و خطوط ریلی دوری کنند، زیرا «حضور در قطارها و نزدیکی خطوط ریلی، جان آنها را به خطر میاندازد». این هشدار که با ادبیاتی فوری و نگرانکننده صادر شد، نشانه آشکاری از گسترش دامنه حملات به زیرساختهای غیرنظامی ایران است. منابع آگاه اسرائیلی اعلام کردند که دلیل این تهدید، استفاده ایران از سیستم ریلی برای انتقال تسلیحات و تجهیزات نظامی عنوان شده است. در این گزارش نگاهی میاندازیم به وضعیت حمل و نقل ریلی ایران، اهمیت استراتژیک آن و پیامدهای احتمالی این تهدید بر اقتصاد و زندگی روزمره مردم.
اهمیت شبکه ریلی ایران
شبکه ریلی ایران با بیش از ۹,۸۰۰ کیلومتر مسیر، ستون فقرات حمل و نقل زمینی کشور را تشکیل میدهد. سالانه حدود ۳۱.۸ میلیون مسافر و ۴۳ میلیون تن بار از طریق این شبکه جابهجا میشوند. با این حال، سهم حمل و نقل ریلی از کل جابهجایی بار در ایران تنها ۱۲ درصد است که نشان میدهد این ظرفیت عظیم هنوز به طور کامل مورد بهرهبرداری قرار نگرفته است. صنعت ریلی ایران در سالهای اخیر شاهد تحولات چشمگیری بوده؛ پروژه خط سریعالسیر تهران-قم-اصفهان با سرمایهگذاری ۳ میلیارد دلاری، یکی از بزرگترین پروژههای زیرساختی کشور است که ۷۵ درصد پیشرفت فیزیکی دارد.
این خط ۴۱۰ کیلومتری که سرعت آن بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت طراحی شده، زمان سفر بین این سه کلانشهر را به کمتر از دو ساعت کاهش خواهد داد و پیشبینی میشود سالانه ۸ میلیون مسافر را جابهجا کند. از نظر موقعیت ژئوپلیتیکی، ایران به عنوان پل ارتباطی شرق و غرب، نقشی حیاتی در کریدورهای بینالمللی ایفا میکند. شبکه ریلی ایران از طریق سرخس به ترکمنستان و آسیای مرکزی، از طریق آستارا به جمهوری آذربایجان و روسیه و از طریق رازی به ترکیه متصل میشود. پروژه اتصال شلمچه به بصره نیز در دست اجراست که تجارت با عراق را گسترش خواهد داد.
اسرائیل روز سهشنبه با انتشار بیانیهای فوری به زبان فارسی، از شهروندان ایرانی خواست تا از سفر با قطار خودداری کنند. یک مقام امنیتی اسرائیل ادعا کرده است: «سیستم ریلی ایران در حمایت از عملیات نظامی فعلی، از جمله حمل و نقل تسلیحات و تجهیزات نظامی در سراسر کشور، مورد استفاده قرار میگیرد.» این تهدید در حالی صورت میگیرد که تجهیزات نظامی ایران در سراسر کشور پراکنده است و عملا نیازی به جابهجایی ندارد و به نظر میرسد این موضوع بهانهای است که آنها زیرساختهای حملونقل را مورد هدف قرار دهند تا حمل کالای اساسی متوقف شود و مردم در تنگنا قرار بگیرند. همانطور که روز قبل از آن، دونالد ترامپ اولتیماتوم جدیدی صادر کرده و هشدار داده بود که در صورت عدم بازگشایی تنگه هرمز، زیرساختهای غیرنظامی ایران از جمله پلها و نیروگاهها را هدف قرار خواهد داد. اسرائیل نیز اعلام کرده است که به فرمان «ادامه حملات با تمام قدرت به زیرساختهای ملی ایران» عمل خواهد کرد.
تهدید اسرائیل، حتی اگر به حملات گسترده منجر نشود، پیامدهای روانی و اجتماعی قابل توجهی دارد. انتشار این هشدار به زبان فارسی و در شبکههای اجتماعی و رسانههای فارسی زبان خارج از کشور به سرعت منتشر شد. این مسئله میتواند به وحشت عمومی و کاهش استفاده از حمل و نقل ریلی منجر شود. کارشناسان معتقدند حتی تهدید به حملات ریلی میتواند باعث اختلال بیشتر اقتصادی شود.
در شرایطی که اقتصاد ایران تحت فشار جنگ و تحریم است، هرگونه اختلال در حمل و نقل ریلی میتواند به معنای توقف چرخه تولید و توزیع در بسیاری از صنایع باشد. بزرگترین نگرانی، هدف قرار گرفتن قطارهای مسافری است. با توجه به اینکه روزانه دهها هزار مسافر از شبکه ریلی استفاده میکنند، هرگونه حمله به قطارها میتواند تلفات غیرنظامی سنگینی به همراه داشته باشد. اسرائیل با صدور این هشدار، تلاش دارد مسئولیت تلفات احتمالی را متوجه ایران کند، در حالی که خود اقدام به تهدید زیرساختهای غیرنظامی میکند.
بنابراین تهدید اسرائیل به حملات ریلی، نقطه عطفی در جنگ علیه ایران است. شبکه ریلی ایران با بیش از ۹,۸۰۰ کیلومتر مسیر و جابهجایی سالانه ۳۱.۸ میلیون مسافر و ۴۳ میلیون تن بار، شریان حیاتی حمل و نقل زمینی کشور محسوب میشود. هرگونه اختلال در این شبکه، پیامدهای جبرانناپذیری بر اقتصاد و زندگی روزمره مردم خواهد داشت. اسرائیل با استناد به ادعای استفاده ایران از ریلها برای انتقال تسلیحات، حملات به زیرساختهای ریلی را توجیه میکند.
اما واقعیت این است که قطارها عمدتاً برای جابهجایی مسافران و کالاهای اساسی استفاده میشوند و هدف قرار دادن آنها، نقض آشکار قوانین بینالمللی و جنایت علیه غیرنظامیان است. در روزهایی که ایران از یک سو با جنگ تمامعیار و از سوی دیگر با تحریمهای فلجکننده مواجه است، حفاظت از زیرساختهای حیاتی کشور به یک ضرورت انکارناپذیر تبدیل شده است. شبکه ریلی، به عنوان یکی از مهمترین این زیرساختها، نیازمند توجه ویژه و تدابیر امنیتی مضاعف است. مردم نیز باید هوشیار باشند و هشدارهای رسمی را جدی بگیرند، چرا که هرگونه بیاحتیاطی میتواند به قیمت جان آنها تمام شود.
ظرفیت حمل بار ریلی ۴۰ میلیون تن است
شبکه ریلی ایران نه تنها برای جابهجایی مسافران، که برای حمل کالاهای اساسی، مواد اولیه صنایع و محصولات پتروشیمی حیاتی است. بر اساس آمار، سالانه حدود ۴۳ میلیون تن کالا از طریق راهآهن جابهجا میشود. کارشناسان تخمین میزنند که سال گذشته، حمل و نقل ریلی بیش از ۱.۳ میلیارد دلار صرفهجویی اقتصادی از طریق کاهش مصرف سوخت، کاهش تصادفات و کاهش هزینههای لجستیک به همراه داشته است. پیشبینی میشود ظرفیت حمل بار ریلی به ۴۰ میلیون تن در سال افزایش یابد و برنامه هفتم توسعه هدف گذاری کرده است که سهم حمل و نقل ریلی از کل جابهجایی بار به ۳۰ درصد برسد. برای تحقق این اهداف، برنامه خرید ۵۵۰ لوکوموتیو جدید و ۶.۴ میلیارد دلار سرمایهگذاری خصوصی پیشبینی شده است. هرگونه اختلال در شبکه ریلی، پیامدهای زنجیرهای گستردهای خواهد داشت؛ توقف حمل کالاهای اساسی به استانهای مختلف، اختلال در زنجیره تأمین صنایع، افزایش فشار بر جادهها و رشد تصادفات، و افزایش مصرف سوخت و آلودگی هوا.
پلها هدف شدند؛ مردم ایستادند
گزارش میدانی از حمله به زیرساختهای ریلی ایران و شکلگیری زنجیرههای انسانی برای حفاظت از شریانهای حیاتی کشور
مردم در شهرهای مختلف با تشکیل
زنجیره انسانی، برای حفاظت از نیروگاهها و زیرساختهای حیاتی کشور به میدان آمدند
در تازهترین دور از حملات، زیرساختهای حیاتی حملونقل ایران بهویژه شبکه ریلی بهطور گسترده هدف قرار گرفتند؛ حملاتی که از پلها تا خطوط اصلی ارتباطی را دربر گرفت و زندگی روزمره مردم را نشانه رفت.از پل راهآهن «هفتچشمه» در حوالی آچاچی میانه تا پل «قلعهنو» در مسیر ری، از «یحییآباد» کاشان تا «امینآباد» زنجان، نقشهای از نقاط حساس کشور زیر آتش رفت. در تهران، اصابت پرتابه به خط ریلی تهران–مشهد در محدوده قلعهنو گزارش شد؛ در البرز، مسیر ریلی کرج آسیب دید و در زنجان، پل راهآهن مسیر زنجان–میانه هدف قرار گرفت.
حمله به پل راهآهن یحییآباد کاشان نیز با تلفات انسانی همراه بود و دستکم دو شهروند به شهادت رسیدند. در برخی مناطق، حرکت قطارها بهطور کامل متوقف شد و مسیرهای حیاتی حملونقل برای ساعات یا حتی روزها از دسترس خارج شدند.
این حملات جنایتکارانه و غیرقانونی و غیر اخلاقی، تلاشی برای مختل کردن زنجیره تأمین، جابهجایی کالاهای اساسی و زندگی روزمره مردم تلقی میشود. کارشناسان هشدار میدهند که هدف قرار دادن ریل، به معنای فشار مستقیم بر اقتصاد و معیشت عمومی است.در کنار این حملات، واکنش مردمی نیز شکل تازهای به خود گرفته است؛ واکنشی که در میدان حفاظت از زیرساختها نمود پیدا کرده است.
در کازرون، شهروندان با تشکیل زنجیره انسانی مقابل نیروگاه سیکل ترکیبی، از این تأسیسات حیاتی محافظت کردند. در تبریز، جوانان در برابر نیروگاه حرارتی صف کشیدند و در سمنان، مردم با حلقهای انسانی پیرامون تأسیسات برق، پیام روشنی دادند: «زیرساخت عمومی، خط قرمز است». این حرکتها بازتابی از درک عمومی نسبت به اهمیت زیرساختهایی است که زندگی روزمره به آنها وابسته است. در شرایطی که حملات به ریل، جاده و انرژی افزایش یافته، مردم خود به بخشی از معادله حفاظت تبدیل شدهاند.حالا در میانه این نبرد نابرابر، تصویر روشنی شکل گرفته است: از یکسو پلهایی که فرو میریزند و از سوی دیگر مردمی که دست در دست هم، تلاش میکنند ستونهای زندگی را سرپا نگه دارند.
