پس از گذشت شش سال از آخرین اصلاح قیمت بنزین در سال ۱۳۹۸، دولت و مجلس در سال ۱۴۰۴ با تصویب مصوبهای تازه، ساختار سهمیهبندی و نرخگذاری سوخت را تغییر دادند. این برنامه با محوریت مدیریت مصرف و کاهش وابستگی به واردات بنزین تدوین شده و تغییرات گستردهای را در نحوه تخصیص سهمیه خودروها، نرخ سوخت و شیوه مصرف به همراه دارد.
مطابق آمارهای رسمی، میزان تولید روزانه بنزین در کشور حدود ۱۱۰ میلیون لیتر برآورد میشود، در حالی که مصرف روزانه به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده است. همین اختلاف ۳۵ میلیون لیتری، دولت را ناچار به واردات بنزین کرده و سالانه بیش از ۶ میلیارد دلار هزینه بر بودجه کشور تحمیل میکند. به همین دلیل، سیاستگذاران امیدوارند با اجرای این طرح، روند مصرف کنترل شده و زمینه کاهش واردات و بازگشت به صادرات بنزین فراهم شود.
نرخهای جدید بنزین چگونه تعیین شده است؟
بر اساس مصوبه هیأت وزیران، بنزین از این پس با سه نرخ عرضه میشود که جزئیات آن به شرح زیر است:
| نوع بنزین | قیمت هر لیتر (تومان) |
|---|---|
| بنزین سهمیهای | ۱,۵۰۰ |
| بنزین آزاد | ۳,۰۰۰ |
| بنزین مازاد بر سهمیه | ۵,۰۰۰ |
مطابق این مصوبه، نرخ سوم که از ۲۲ آذر ۱۴۰۴ اجرایی شده، برای مصرف فراتر از سهمیه خودروهای شخصی و همچنین خودروهای صفر کیلومتر و وارداتی در نظر گرفته شده است.
کدام خودروها دیگر سهمیه بنزین دریافت نمیکنند؟
یکی از مهمترین تغییرات این طرح، حذف سهمیه سوخت برای برخی گروههای خودرویی است. بر این اساس، خودروهای دارای پلاک دولتی دیگر از بنزین یارانهای بهرهمند نخواهند شد.
همچنین خودروهای وارداتی یا نوشماره خارجی تنها امکان دریافت بنزین با نرخ ۵ هزار تومانی را خواهند داشت و سهمیه یارانهای برای آنها در نظر گرفته نشده است.
خودروهای دارای پلاک مناطق آزاد نیز از فهرست دریافتکنندگان سهمیه حذف شدهاند.
در بخش دیگری از این مصوبه آمده است که هر مالک تنها برای یک خودروی شخصی میتواند از سهمیههای ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی استفاده کند و در صورت داشتن خودروی دوم یا بیشتر، سوخت آن خودروها با نرخ ۵ هزار تومان محاسبه خواهد شد.
همچنین خودروهای شخصی نوشماره تولید داخل نیز مشمول دریافت سهمیه یارانهای نخواهند بود.
دولت چه مشوقهایی برای کاهش مصرف بنزین در نظر گرفته است؟
در کنار اعمال محدودیتهای جدید، دولت چند سیاست تشویقی را نیز برای کاهش مصرف سوخت پیشبینی کرده است.
تبدیل رایگان خودروهای بنزینی به دوگانهسوز
یکی از مهمترین برنامههای تشویقی، امکان تبدیل رایگان خودروهای تکسوز بنزینی به دوگانهسوز است. بر اساس این طرح، مالکان خودروها میتوانند با رعایت ضوابط آییننامه هوای پاک، خودروی خود را بدون پرداخت هزینه به سیستم CNG مجهز کنند؛ اقدامی که علاوه بر کاهش مصرف بنزین، هزینه سوخت را نیز به میزان قابل توجهی کاهش خواهد داد.
اختصاص درآمد طرح به کالابرگ
طبق برنامه اعلامشده، منابع حاصل از اجرای این طرح و صرفهجویی در هزینههای واردات بنزین، برای اجرای طرح کالابرگ و حمایت از مردم اختصاص خواهد یافت.
توسعه جایگاههای CNG
وزارت نفت نیز همزمان توسعه زیرساختهای سوخت CNG و افزایش تعداد جایگاههای عرضه این سوخت را در دستور کار قرار داده است تا زمینه استفاده بیشتر از سوختهای جایگزین فراهم شود.
دولت چه سناریوهایی برای آینده قیمت بنزین بررسی میکند؟
بررسیها نشان میدهد در کنار اجرای مصوبه جدید، چند سناریوی مختلف نیز برای ادامه اصلاحات حوزه سوخت مورد توجه قرار گرفته است.
یکی از این گزینهها، مدیریت مصرف بدون افزایش قیمت از طریق کاهش تدریجی سهمیه آزاد و اجرای سیاستهای غیرقیمتی است.
سناریوی دیگر بر توسعه خودروهای برقی، افزایش واردات این خودروها و گسترش زیرساختهای شارژ تمرکز دارد.
از سوی دیگر، طرح اختصاص یارانه بنزین به هر فرد، بدون توجه به داشتن یا نداشتن خودرو، نیز به عنوان یکی از گزینههای مورد بررسی مطرح شده است.
همچنین برخی برآوردها نشان میدهد اگر نرخ ۱۵۰۰ تومانی بنزین که در سال ۱۳۹۸ تعیین شده بود بر اساس شاخص تورم بهروزرسانی شود، ارزش واقعی آن به حدود ۱۲ هزار تومان خواهد رسید؛ موضوعی که از نگاه برخی کارشناسان میتواند در تصمیمهای آینده درباره اصلاح قیمت سوخت مورد توجه قرار گیرد.
جمعبندی
طرح جدید بنزین با هدف کنترل مصرف، کاهش واردات و اصلاح شیوه تخصیص یارانه سوخت اجرا شده است. حذف سهمیه برخی خودروها، اعمال نرخ سوم برای مصرف مازاد و ارائه مشوقهایی مانند تبدیل رایگان خودروهای بنزینی به دوگانهسوز و اختصاص منابع حاصل از صرفهجویی به کالابرگ، مهمترین محورهای این برنامه را تشکیل میدهد.
با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند اصلاح الگوی مصرف تنها با تغییر قیمت یا سهمیه محقق نمیشود و توسعه حملونقل عمومی، ارتقای کیفیت خودروهای داخلی و گسترش استفاده از سوختهای پاک، نقش تعیینکنندهای در کاهش مصرف بنزین خواهد داشت.
سوالات متداول
طرح جدید بنزین از چه زمانی اجرایی شده است؟
اجرای نظام سهنرخی بنزین از روز شنبه ۲۲ آذر ۱۴۰۴ آغاز شده است.
نرخ سوم بنزین چقدر است؟
برای مصرف مازاد بر سهمیه و برخی خودروهای مشمول، قیمت هر لیتر بنزین ۵ هزار تومان تعیین شده است.
چه خودروهایی دیگر سهمیه دریافت نمیکنند؟
خودروهای دولتی، خودروهای وارداتی، خودروهای دارای پلاک مناطق آزاد، خودروهای شخصی نوشماره داخلی و خودروهای دوم هر مالک از مهمترین گروههایی هستند که مشمول محدودیتهای جدید شدهاند.
آیا تبدیل خودرو به دوگانهسوز رایگان است؟
بله. بر اساس برنامه دولت، خودروهای تکسوز بنزینی با رعایت ضوابط آییننامه هوای پاک بهصورت رایگان دوگانهسوز خواهند شد.
درآمد حاصل از اجرای این طرح در چه بخشی هزینه میشود؟
طبق اعلام دولت، منابع حاصل از صرفهجویی و کاهش هزینه واردات بنزین برای اجرای طرح کالابرگ اختصاص پیدا خواهد کرد.
