این روزها اگر از یک کاربر ایرانی بپرسید «اینترنت داری؟»، احتمالاً با یک لبخند تلخ و پاسخی مبهم روبهرو میشوید: «وصله، اما کار نمیکنه!». این پارادوکسِ دردناک، توصیف دقیق وضعیتی است که شبکهی زیرساخت کشور تجربه میکند. در حالی که مقامات از پایداری شبکه سخن میگویند، نبضِ دسترسی به دنیای آزاد، یعنی ویپیانها (VPN)، به پایینترین سطح خود در سالهای اخیر رسیده است.
انقراضِ فیلترشکنها؛ پایانِ عصرِ دور زدن؟
ابزارهایی که تا پیش از این، کلیدِ ورود کاربران به شبکههای اجتماعی و پیامرسانهای بینالمللی بودند، حالا یکی پس از دیگری از کار میافتند. پروتکلهای جدید فیلترینگ با چنان دقتی طراحی شدهاند که حتی پایدارترین سرویسهای تغییر آیپی نیز در برابر آنها دوام نمیآورند. این موضوع تنها به معنای دوری از اینستاگرام یا واتساپ نیست؛ بلکه تیر خلاصی است بر پیکر مشاغل آنلاین، برنامهنویسان، و خبرنگارانی که حیات حرفهایشان به تبادل آزاد اطلاعات وابسته است.
سرویسهای پایه؛ قربانیانِ خاموش
داستان به همینجا ختم نمیشود. گزارشهای میدانی نشان میدهد که حتی سرویسهای غیرفیلتر شده—از ابزارهای گوگل گرفته تا کتابخانههای برنامهنویسی و وبسایتهای دانشگاهی—با نوعی «اختلال عمدی» یا کندی سیستماتیک مواجهاند. کاربران احساس میکنند در یک «شبکهی ملیِ ایزوله» زندانی شدهاند که تنها ویترینی از جهان خارج را به نمایش میگذارد، بدون آنکه اجازهی ورود به آن را بدهد.
