10. خفاش
کارگردان: علی اصغر شادروان
بازیگران: بیژن امکانیان، ژاله صامتی، پریسا شاهنده
سال تولید: ۱۳۷۶
خفاش داستان محمود و دو همدستش رامین و اسی را روایت میکند که سوار بر اسکیت در پارکهای تهران کیفقاپی میکنند و با کمک ساسان که خودروی پدر ثروتمندش را در اختیار دارد، فرار میکنند. الهه، خواهر پزشک محمود، پس از سالها برای یافتن برادرش به تهران میآید و نزد مهری، دوست قدیمیاش که دستیار روانکاو است، ساکن میشود. محمود برای بازگرداندن کیف مهری که اتفاقاً یکی از قربانیان سرقتهایشان بوده، به مطب او میآید و از همینجا داستان پیچیدهتری آغاز میشود. این فیلم اگرچه هرگز ادعای مستقیم نکرده، اما با اکران چند ماه پس از دستگیری و اعدام «خفاش شب»، یکی از مخوفترین قاتلان سریالی ایران و شباهت نام و برخی رفتارهای شخصیت اصلی با این جنایتکار، الهامگیری از پرونده واقعی را تداعی میکند. با وجود محدودیتهای سخت دهه هفتاد که مانع از پرداخت عمیقتر به تبدیل یک دزد به قاتل شد، «خفاش» همچنان برای آشنایان با این پرونده جنایی، اثری قابل توجه است.
9. قرمز
کارگردان : فریدون جیرانی
بازیگران: محمدرضا فروتن، هدیه تهرانی، کمند امیرسلیمانی
سال تولید: 1377
قرمز داستان هستی مشرقی، زنی مطلقه را روایت میکند که با مردی جوان به نام ناصر ازدواج میکند، اما زندگی مشترکشان به کابوسی از خشونتهای ناشی از سوءظن و بیماری روانی ناصر تبدیل میشود. هستی که برای آرامش خانواده حتی از کارش دست میکشد، باز هم شاهد ادامه ضرب و شتمهاست و سرانجام برای رهایی از این جهنم به دادگاه پناه میبرد. این فیلم در سالی که عرضه شد، توانست به پرفروشترین فیلم سال تبدیل شود و الهام گرفته از پرونده تلخ «امالبنین» است، زنی که اوایل سال ۱۳۷۶ پس از شکنجههای وحشیانه همسر و مادرشوهرش در بیمارستان جان باخت و داستانش دل همه ایرانیان را به درد آورد. جیرانی با تغییر پایان تراژیک داستان واقعی و پررنگ کردن نقش زن، برای اولین بار در سینمای ایران جسارت پرداختن به خشونت خانگی علیه زنان را نشان داد و با خلق شخصیت هستی مشرقی، زنی عصیانگر و مطالبهگر، تصویری نو از زن ایرانی در دوران اصلاحات ارائه کرد. «قرمز» با بازیهای درخشان هدیه تهرانی و محمدرضا فروتن و موسیقی ماندگار بابک بیات، فراتر از یک ملودرام جنایی، به سندی اجتماعی از دوران گذار ایران و نمایشی از بحثهای پیرامون حقوق زنان در دهه هفتاد تبدیل شد و واقعا یکی از بهترین فیلمهای جنایی ایرانی بر اساس واقعیت محسوب میشود.
8. شبهای تهران
کارگردان: داریوش فرهنگ
بازیگران: میترا حجار، شقایق فراهانی، فرهاد آئیش
سال تولید: ۱۳۷۹
شبهای تهران ساخته داریوش فرهنگ با فیلمنامه تهمینه میلانی، روایتگر داستان دو روزنامهنگار جوان به نامهای شیرین و مینا است که درگیر تحقیق بر روی سلسله قتلهای مرموزی میشوند. قاتل ناشناسی دختران چشمآبی را هدف قرار میدهد و این موضوع حساسیتهایی را برمیانگیزد که به پیامهای تهدیدآمیز منجر میشود. وقتی مینا به قتل میرسد و آخرین بار سوار بر پیکان سفیدی دیده شده، شیرین با کمک اطرافیانش از جمله آقا رحمت و فرهاد به دنبال کشف راز این جنایات میافتد. این فیلم که در سال ۱۳۷۹ اکران شد، مانند خفاش، الهام گرفته از پرونده واقعی «خفاش شب» است. اثر داریوش فرهنگ تلاش میکند تا علاوه بر بازسازی فضای ترسناک آن دوران، به آسیبشناسی علل وقوع جرم بپردازد و در عین حال به شجاعت روزنامهنگارانی که در شرایط سخت و تحت فشار به انتشار اخبار میپرداختند، ادای احترام کند.
7. ماهی و گربه
کارگردان : شهرام مکری
بازیگر : بابک کریمی، سعید ابراهیمی فر، سیاوش چراغیپور
سال تولید: 1392
ماهی و گربه ساخته شهرام مکری، روایتی از گروهی دانشجوی دختر و پسر است که برای شرکت در جشن بادبادکبازی به شمال سفر میکنند. در همسایگی کمپ آنها رستورانی قرار دارد که سه مرد ساکن آن، به دنبال شکار هستند و رستوران به گوشت احتیاج دارد. این فیلم که در یک پلان ۱۳۰ دقیقهای و بدون هیچ کاتی فیلمبرداری شده، با ساختاری دایرهای و تودرتو، مخاطب را در فضایی سوررئال و کابوسوار فرو میبرد که زمان در آن به عقب و جلو میپرد و رخدادها در لایههای مختلف تکرار میشوند. فیلم الهام گرفته از پرونده واقعی وحشتناکی است که در آن صاحبان رستورانی در شمال کشور، جوانانی را به قتل رسانده و گوشت آنها را برای مشتریان سرو کرده بودند. مکری با بهرهگیری از این داستان هولناک، به آسیبشناسی نسلی میپردازد که در میان خاطرات مبهم، عشقهای از دست رفته و نصیحتهای بزرگان، سرانجام به سلاخی کشیده میشوند.
6. لانتوری
کارگردان : رضا درمیشیان
بازیگر : نوید محمدزاده، مریم پالیزبان، باران کوثری
سال تولید: 1395
لانتوری داستان گروه خلافکار چهارنفرهای به نام «لانتوری» را روایت میکند که به سرقت و زورگیری میپردازند. پاشا، سردسته گروه، عاشق مریم فرنامی میشود، دختر روزنامهنگار و فعال اجتماعی که در زمینه لغو احکام قصاص فعالیت دارد. پس از مقاومت مریم و رد رابطه با پاشا، او دست به اسیدپاشی میزند و مریم در واکنش تقاضای قصاص چشم در برابر چشم میکند. فیلم با ساختار شبهمستند و مصاحبههای رو به دوربین، به موضوعات بخشش، عفو و معضل اسیدپاشی میپردازد. لانتوری بر اساس یک پرونده خاص ساخته نشده، اما از مجموع پروندههای اسیدپاشی در ایران، بهویژه ماجرای آمنه بهرامی که پس از رد خواستگاری قربانی اسیدپاشی شد، الهام گرفته است. درمیشیان با این اثر انتقادی، تلاش کرده دنیای تیره قربانیان اسیدپاشی را با جسارت به تصویر بکشد و جامعه را نسبت به این معضل آگاهتر کند و به همین خاطر است که حتی با وجود عدم انسجام داستانی، فیلم همچنان ارزش توجه را دارد.
5. هزارتو
کارگردان: امیرحسین ترابی
بازیگران: شهاب حسینی، ساره بیات، پژمان جمشیدی
سال تولید: 1397
هزارتو به کارگردانی امیرحسین ترابی، اولین تجربهی بلندش در سینما، داستان زوجی را روایت میکند که در آستانهی مهاجرت به آمریکا، پسر پنجسالهشان بردیا در مرکز خریدی گم میشود. این واقعه نقطهی عطفی میشود که لایههای پنهان زندگی خانوادگیشان را برملا میکند. فیلم الهام گرفته از پروندههای واقعی گم شدن کودکانی مانند محمدامین وکیلی و بنیتا قلعهنویی و آتنا اصلانی است، اما در روایت خود بیشتر بر هزارتوی روابط انسانی و فروپاشی اعتماد در یک خانوادهی به ظاهر عادی تمرکز میکند تا بر جنبههای جنایی ماجرا. همچنین ایدهی محوری فیلم این است که وقتی مشکلی رخ میدهد، افراد زیادی در بهوجود آمدن آن نقش دارند و کودک قربانی کارهای بزرگسالان میشود.
4. علفزار
کارگردان :کاظم دانشی
بازیگران: پژمان جمشیدی، سارا بهرامی، ستاره پسیانی
سال تولید: ۱۴۰۰
علفزار به کارگردانی کاظم دانشی یک درام جنایی دادگاهی است که داستان بازپرس جوانی به نام امیرحسین را دنبال میکند؛ کسی که در آستانه انتقال به تهران، با مجموعهای از پروندههای پیچیده و جنجالی روبهرو میشود. مهمترین پرونده مربوط به نزاعی در یک باغ است که به خشونت و تعرض ختم شده و بازپرس را درگیر فشارهای اجتماعی، خانوادگی و قضایی میکند؛ در کنار آن، پروندههای فرعی دیگری مانند تلاش یک زوج معتاد برای گرفتن شناسنامه برای فرزندشان یا ماجرای مرگ ناخواسته یک کودک در جریان تعقیب پلیس نیز روایت میشود. فیلم الهامگرفته از چند پرونده واقعی قضایی در ایران است و با ترکیب چند ماجرای جنجالی که برخی از آنها مانند حادثه خمینیشهر بازتاب رسانهای داشتهاند، تصویری تلخ از آسیبهای اجتماعی و چالشهای نظام قضایی ارائه میدهد.
3. عنکبوت
کارگردان: ابراهیم ایرجزاد
بازیگران: محسن تنابنده، ساره بیات، ماهور الوند
سال تولید: ۱۴۰۰
فیلم عنکبوت به کارگردانی ابراهیم ایرجزاد، روایتی سینمایی از زندگی سعید حنایی ملقب به قاتل عنکبوت و یکی از بهترین فیلمهای جنایی ایرانی بر اساس واقعیت است؛ مردی که در اواخر دهه ۷۰ و اوایل دهه ۸۰ در شهر مشهد دست به قتلهای زنجیرهای زد. داستان فیلم از زمانی آغاز میشود که سعید، یک گچکار معمولی و خانوادهدوست، پس از شنیدن خبر مزاحمت یک راننده تاکسی برای همسرش و تحریکهای مادرش، تصمیم میگیرد با کشتن زنان خیابانی، شهر را از فساد پاک کند. فیلم با وجود محدودیتهای سینمای ایران، تلاش میکند تبدیل یک فرد عادی به قاتلی سریالی را نشان دهد که در نهایت مرتکب قتل دهها زن شد. محسن تنابنده در نقش حنایی بازی خوبی ارائه میدهد و کارگردان با فضاسازی مناسب، ریتم فیلم را تا پایان حفظ میکند.
2. طلاخون
کارگردان: ابراهیم شیبانی
بازیگران: شهاب حسینی, حسام منظور, ترنم کرمانیان
سال انتشار: ۱۴۰۱
طلاخون به کارگردانی ابراهیم شیبانی، بر اساس زندگی مهین قدیری، نخستین قاتل زنجیرهای زن ایران ساخته شده که در سال ۱۳۸۹ اعدام شد. فیلم داستان ناهید، مادری فداکار و مهربان را روایت میکند که برای تأمین مخارج دو دخترش که یکی از آنها معلول است، به سختی کار میکند. اما فشارهای اقتصادی، فقر و جهالت او را به سمت قتلهای متعدد سوق میدهد. فیلم در دو بخش روایت میشود: نیمه اول درامی خانوادگی و نیمه دوم جنایی معمایی که گرههای داستان را باز میکند. با وجود ضعفهایی در شخصیتپردازی، ریتم و ساختار روایی، فیلم تلاش میکند نگاهی اجتماعی به آسیبهایی داشته باشد که یک زن خانهدار را به قاتل سریالی تبدیل کرده است.
1. بیبدن
کارگردان: مرتضی علیزاده
بازیگران: الناز شاکردوست, پژمان جمشیدی, نوید پورفرج
سال انتشار: 1402
فیلم بی بدن روایتگر داستان خانوادهای است که پس از ناپدید شدن دخترشان، ارغوان، به دنبال یافتن او میگردند. پلیس به پسری که سابقه دوستی با ارغوان داشته مشکوک میشود و او در ابتدا به قتل اعتراف میکند، اما سپس از اعترافش برمیگردد. جسد ارغوان هرگز پیدا نمیشود و فیلم تقابل دو خانواده؛ یکی در تلاش برای یافتن فرزند گمشده و دیگری برای نجات پسرشان از اعدام را تا لحظه اجرای حکم قصاص دنبال میکند. این فیلم شباهت بسیار زیادی به پرونده جنایی واقعی قتل غزاله شکور در دهه ۹۰ دارد؛ پروندهای که در آن متهم، آرمان عبدالعالی، ابتدا به قتل اعتراف کرد اما سپس آن را رد کرد و جسد هرگز یافت نشد. سرانجام در سال ۱۴۰۰ حکم قصاص او اجرا شد، درست همانطور که در فیلم نیز اتفاق میافتد. با وجود سوژه حساس و جذاب، فیلم از ضعفهای جدی در فیلمنامه رنج میبرد، هرچند بازی الناز شاکردوست به عنوان مادری داغدار و ریتم مناسب روایت از نقاط قوت آن به شمار میروند.
