آقای صحت این تاکسی کجا میرود؟
«تاکسی» با شوخیهای نامتعارف و بازیگران محبوب به دنبال خنداندن مخاطب است اما فانتزی شیرین آن همیشه با واقعیت تلخ زندگی امروز ایرانیان هممسیر نمیشود
هفت صبح| مردم این روزها سوار تاکسی میشوند و معمولاً پیش از رسیدن به مقصد، چند خبر ناامیدکننده، یک پیشبینی اقتصادی ترسناک و دستکم سه روایت از گرانی میشنوند. حالا سروش صحت تصمیم گرفته همین فضای آشنا را به سرزمین اتفاقات عجیب تبدیل کند؛ جایی که منطق روزمره اعتبار چندانی ندارد و آدمها میتوانند درباره غیرمنتظرهترین مسائل جهان با خونسردی گفتوگو کنند. نتیجه، سریال «تاکسی» به کارگردانی حسن نوری است؛ مجموعهای که انگار مسافرانش سوار پیکان قرمز شدهاند و بهجای حرکت در خیابانهای تهران، وارد یکی از خوابهای رنگارنگ سروش صحت شدهاند. تماشای این خواب گاهی لذتبخش است، گاهی خندهدار و گاهی آنقدر طول میکشد که دلمان میخواهد کسی راننده را بیدار کند!
مسافرانی که بلیت ورود به خیال دارند
«تاکسی» یک امتیاز مهم دارد؛ خودش را اسیر داستانی طولانی و پرپیچوخم نکرده است. هر قسمت با موقعیتی تازه آغاز میشود و شخصیتها فرصت دارند بدون نگرانی از سرنوشت یک قصه دوازدهقسمتی، ماجرای خودشان را تعریف کنند. این ویژگی در روزگاری که مخاطب حوصله تعقیب دهها شخصیت و گره داستانی را ندارد، انتخاب هوشمندانهای است.
مجموعه از کتاب «تاکسیسواری» سروش صحت الهام گرفته و ردپای علاقه او به آدمهای نامتعارف، شوخیهای غیرمنتظره و موقعیتهای ظاهراً بیاهمیت در آن پیداست. ماجرای گاو در قسمت چهارم، نمونه روشنی از همین جهان است؛ اتفاقی که میتواند در نگاه نخست مضحک به نظر برسد، ولی پشت ظاهر عجیبش، پرسشی درباره عاطفه و رفتار انسان پنهان شده است.
ترکیب بازیگران نیز یکی از برگهای برنده مجموعه است. علی مصفا، مجید صالحی، سیامک انصاری و کاظم سیاحی و بازیگران متنوع دیگر هرکدام ظرفیت متفاوتی برای ساختن طنز دارند. بازیگران در لحظات موفق، بدون توسل به شلوغکاری، از یک مکث یا واکنش ساده موقعیتی بامزه میسازند. مشکل از جایی آغاز میشود که فیلمنامه تصور میکند حضور یک بازیگر محبوب برای خنداندن مخاطب کافی است. گاهی ستاره سوار تاکسی میشود، ولی قصهای همراهش نیست!
خندهای که پشت چراغ قرمز میماند
ایراد مهمتر «تاکسی» را باید در نسبت جهان خیالی آن با حال عمومی جامعه جستوجو کرد. فانتزیهای شیرین و شوخیهای فلسفی سروش صحت برای روزهایی که مردم آرامش اقتصادی و روانی بیشتری دارند، میتوانند تجربهای دلپذیر باشند. جامعهای که نگرانیهای روزمره کمتر گلویش را فشار میدهد، راحتتر با اتفاقات نامعقول همراه میشود و از بازیگوشیهای ذهن نویسنده لذت میبرد.
امروز اما مخاطب ایرانی با انبوهی از فشارهای اقتصادی و اجتماعی زندگی میکند. طبیعی است که چنین مخاطبی همیشه حوصله همراهی با شخصیتهایی را نداشته باشد که انگار مشکلات زندگی را پشت در خودرو جا گذاشتهاند. البته هنر قرار نیست هر شب صورتحساب مشکلات جامعه را روی میز مخاطب بگذارد. اتفاقاً کمدی میتواند فرصتی برای فرار موقت از تلخیها باشد. مسئله این است که «تاکسی» گاهی مرز میان خیالپردازی خلاقانه و بیاعتنایی به واقعیت را گم میکند.
طنز موفق میتواند از دل همین فشارها متولد شود، بیآنکه به شعار و سیاهنمایی پناه ببرد. «تاکسی» ظرفیت چنین مواجههای را دارد، ولی اغلب ترجیح میدهد پشت شیشههای رنگی جهان خودش بنشیند. انگار خیابانهای بیرون خودرو شلوغاند، ولی صدای بوق و اعتراض و اضطراب مردم به داخل کابین نمیرسد.
پیکانی که گاهی درجا میزند
مشکل فنی مجموعه نیز همینجا خودش را نشان میدهد. داستانکهای کوتاه روی کاغذ میتوانند با یک جمله درخشان تمام شوند، ولی تصویر به حرکت، کشمکش و تغییر نیاز دارد. برخی قسمتهای «تاکسی» این تفاوت را جدی نگرفتهاند و نتیجه، گفتوگوهایی است که بیشتر از ظرفیت نمایشیشان ادامه پیدا میکنند.حسن نوری در کارگردانی، رویکردی ساده انتخاب کرده که گاهی به صمیمیت اثر کمک میکند، ولی در بخشهایی به یکنواختی بصری میرسد. دوربین میتوانست در فضای محدود خودرو بازیگوشتر باشد و از جزئیات رفتار شخصیتها بیشتر استفاده کند.
بااینهمه، «تاکسی» را نمیتوان تجربهای شکستخورده دانست. مجموعه لحظات بانمک، ایدههای قابلتوجه و بازیهای دلنشین دارد. مشکل آن بیشتر به نوسان کیفیت و فاصله گرفتن از روح زمانه مربوط میشود.«تاکسی» شبیه راننده خوشصحبتی است که گاهی خاطرهای جذاب تعریف میکند و گاهی شوخیاش نمیگیرد. مسافر تا مدتی همراهش میماند، لبخندی میزند و شاید حتی از مسیر لذت ببرد؛ ولی بعید است پس از پیاده شدن، همه حرفهای راننده را به خاطر بسپارد.