کورش؛ احضار تاریخ بر صحنه

هفت صبح، مارال دوستی| «و دیگر گفت: «أصبحتُ امیراً و أمسیتُ اسیراً» معنى چنان باشد که بامداد امیرى بودم و شبانگاه اسیرى‌ام و این حال از عجایب‌هاى دنیاست»*؛ این روزها به این جمله «سیاست‌نامه» که فکر کنیم، می‌بینیم زندگی برای همه نسخه کوتاه‌تر و تخفیف‌یافته‌ تاریخ است. لحظه‌ای خوش و دمی ناخوش. اما همیشه راهی برای نفس کشیدن است و به قول سعدی نفسی ممد حیات و مفرح ذات. در این روزگار صلح و جنگ و جنگ‌زدگی چه خوب است که تئاتر نفس می‌کشد. تئاتر با همان تعریف واقعی.

نمایش «کورش» آن زرق‌‌وبرق هم‌دوره‌هایش را ندارد و حتی در آن تلاشی نشده برای تزئینات مد شده در نمایش. تئاتر است و نه هیچ چیز دیگر. گریم و طراحی لباسش اندازه تئاتر با همان معیارهای درست همیشگی است. تکیه‌اش بر عناصر دیگر است. همان عناصر کلاسیک. یعنی متن، کارگاردانی و بازی. «نادر برهانی مرند» کارگردان خوش‌قواره و کاربلدی‌ است. هرچند می‌توان مدعی شد متن «کورش» جلوتر از کارگردانی نمایش است.

متنی که گردن‌فرازانه از متن هم‌نسلان روی صحنه‌اش قوی‌تر و تأثیرگذارتر است. «برهانی مرند» با تصرف عدوانی، تاریخ کورش تا پیش از فتح هگمتانه را زنده کرده، طوریکه کمتر کار تاریخی-حماسی توانسته است.کار شجاعانه دیگر او صدایابی روی صحنه است. «کورش» یک رادیوی تمام عیار است. اگر تماشاگر چشم‌هایش را ببندد وارد یک فضای جدید برای درک تجربه‌ای قدیمی می‌شود. تجربه صدا روی صحنه. 

شنیدن دیدنی‌ها؛ پس زنده‌باد تئاتر 

حمیدرضا آذرنگ، محمودرضا رحیمی، مرتضی اسماعیل‌کاشی، امین میری، باران نیکراه، پیمان قریب‌پناه، نیلوفر هوشمند، مهسا باقری، داریوش برهانی مرند و روزبه حصاری در نقش کورش ترکیب شجاعانه کارگردان است. آذرنگ صحنه را می‌شناسد و خودش را کارگردانی می‌کند. مرتضی اسماعیل‌کاشی آن بازیگری‌ست که کارگردان‌ها باید دوست داشته باشند با او کار کنند. امین میری بی‌ادعا و کار درست. محمودرضا رحیمی آکادمیک‌ است. پیمان قریب‌پناه از خط بیرون نمی‌زند و نیلوفر هوشمند بی‌حاشیه و اندازه بازی می‌کند. 

شاید مهم‌ترین نشانه رفتار شجاعانه کارگردان دعوت از باران نیکراه است. او خوب صحنه را فهمیده تا جایی که می‌تواند با منتقدانش با اعتماد به نفس دیدار کند و خیلی هم نگران نقد سلیقه‌ای نباشد.  عنوان مهم‌ترین حضور این نمایش به «روزبه حصاری» تعلق می‌گیرد. حضور کورش در نمایش کوتاه است. شاید مخاطبی که آماده دیدن کورش در نمایش کورش است، توقع حضوری بیشتر داشته باشد اما روزبه حصاری با بیانی سنجیده و صدایی یکدست صحنه را از آن خود می‌کند. بازی‌اش دقیق و احساسش کنترل شده است و توجه تماشاگر را بی‌واسطه وارد قصه می‌کند. همین ترکیب کمک کرده تا حضور کوتاه کورش به پاسخی درست برای انتخاب کارگردان تبدیل شود. 

این یک تصویر زنده دیدنی و شنیدنی است

نمایش «کورش» را باید تجربه‌ای زنده از تئاتر دانست؛ تجربه‌ای که بیش از آنکه بخواهد تاریخ را بازسازی کند، می‌کوشد آن را به صحنه احضار کند. تصویری دیدنی و شنیدنی که با تهیه‌کنندگی شفیعی جان گرفته و در روزگاری که سایه جنگ و اضطراب بر زندگی سنگینی می‌کند، یادآوری می‌کند تئاتر هنوز می‌تواند پناهی برای اندیشیدن، شنیدن و دوباره دیدن باشد. «کورش» شاید همه انتظارات تماشاگر از یک نمایش تاریخی را برآورده نکند، اما در عوض چیزی فراتر از یک روایت تاریخی پیش روی او می‌گذارد: تجربه‌ای از تئاتر که به جای تکیه بر شکوه ظاهری، به قدرت متن، صدا و بازیگر اعتماد کرده است.

* «سیاست‌نامه» نظام‌الملک، تصحیح قزوینی و مدرسی چهاردهی، ۱۳۴۴، ص ۲۰، در ذکر اسارت غریب عمرولیث صفاری به دست امیراسماعیل سامانی به سال ۲۸۷ قمری