قبض میلیونی برای مصرف معمولی
در پی فراخوان هفت صبح درباره قبضهای آب و برق، صدها شهروند تماس گرفتند و خواستار توضیح درباره تعرفه و نحوه محاسبه شدند
هفت صبح| گزارشهای متعدد شهروندان به هفتصبح از جهش چندبرابری مبلغ قبض برق حکایت دارد. از قبضهای چندصد هزار تومانی تا ارقام چندمیلیونی، در حالی که بسیاری از مشترکان میگویند الگوی مصرفشان تغییری نکرده است. ماجرا از چند تماس شروع شد و خیلی زود به دهها تماس رسید. شهروندانی از تهران، مشهد، اصفهان، تبریز، بندرعباس، بوشهر و چند شهر دیگر با هفت صبح تماس گرفتند و درباره قبضهای جدید برق گفتند. روایتها شبیه هم بود. مبلغی که تا همین چند وقت پیش چندصد هزار تومان بوده، حالا در یک دوره به یک، دو، چهار یا حتی چند میلیون تومان رسیده است.
در میان تماسها، مشترکی از یک واحد آپارتمانی ۷۵ متری در تهران میگوید قبض دوره قبلی او حدود ۳۸۰ هزار تومان بوده و قبض جدید به ۴ میلیون و ۶۵۰ هزار تومان رسیده است. خانواده سه نفره است و به گفته این مشترک، مدت زمان استفاده از خانه و شرایط مصرف تغییر خاصی نکرده است. مشترک دیگری از اصفهان میگوید قبض برقش از حدود ۱۵۰ هزار تومان به نزدیک چهار میلیون تومان رسیده است. نکتهای که برای او عجیبتر است، مدت حضور خانواده در خانه است. به گفته او، اعضای خانواده حدود یک ماه در خانه حضور نداشتهاند و ۱۰ روز دیگر هم مصرف معمولی داشتهاند.
چهار نفر در خانه زندگی میکنند و وسیلهای که مصرف برق غیرعادی داشته باشد، به گفته او وجود ندارد. تنها کولر اسپلیت مورد استفاده قرار گرفته که میزان استفاده از آن را مشابه دوره قبل توصیف میکند. یکی از تماسگیرندگان گلستان از افزایش قبض برق از حدود ۱۵۰هزار تومان به نزدیک چهار میلیون تومان میگوید. او میافزاید برای پیگیری به اداره برق مراجعه کرده و پاسخ مشخصی درباره علت افزایش دریافت نکرده است.
به او گفته شده مصرف افزایش یافته و لازم است مبلغ قبض پرداخت شود. این روایتها البته به معنای یکسان بودن علت افزایش قبضها نیست. قبض برق بر اساس میزان مصرف، دوره قرائت، تعرفه، پلکان مصرف و برخی عوامل دیگر محاسبه میشود و افزایش مبلغ قبض در یک خانوار لزوماً به همان علت خانوار دیگر اتفاق نیفتاده است. مسئلهای که در تماسهای متعدد با هفت صبح تکرار شده، فاصله زیاد میان مبلغ قبض قبلی و قبض جدید و ابهام مشترکان درباره علت این فاصله است.
از ۵۰۰ هزار تومان تا ۲.۴ میلیون تومان
یکی از تماسها از بندرعباس بود. مشترک میگوید در ماههای گذشته قبض برق خانهاش معمولاً بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان بوده است. قبض جدید به حدود ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان رسیده است. خانواده چهار نفره است و به گفته این مشترک، مصرف برق افزایش پیدا نکرده و حتی تصور میکند میزان مصرف نسبت به برخی دورههای قبلی کمتر شده است. این تماس از یک جهت قابل توجه است. مشترک میگوید حدود هشت ماه است در این خانه سکونت دارد و در دورههای قبلی با وجود گرمای بندرعباس، مبلغ قبض در محدوده ۴۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان بوده است. حالا همان خانوار با مبلغی چند برابر روبهرو شده است.
در تبریز نیز یکی از شهروندان از افزایش قبض برق از حدود ۱۱۰ تا ۱۳۰ هزار تومان به یک میلیون و اندی خبر میدهد. او میگوید سه نفر در خانه زندگی میکنند و در ماههای اخیر حتی تلاش کردهاند مصرف را مدیریت کنند. چراغها را خاموش میکنند، تلویزیون را کمتر روشن میگذارند و درباره الگوی مصرف به اعضای خانواده تذکر میدهند. با وجود این، قبض جدید برایشان حدود یک میلیون و صد هزار تومان صادر شده است.
مشترک دیگری از تهران، ساکن محدوده مجیدیه شمالی، میگوید سال گذشته در همین زمان قبض برق خانهاش کمتر از ۱۰۰ هزار تومان بوده است. او امسال با قبض ۵۸۰ هزار تومانی مواجه شده است. این شهروند مجرد است و وسایل برقی مورد استفادهاش را یک یخچال و در تابستان یک کولر عنوان میکند.برای این مشترک، مسئله اصلی رقم ۵۸۰ هزار تومان بهتنهایی نیست. پرسش او درباره نسبت این مبلغ با مصرفی است که در خانه داشته است. او میگوید انتظار داشته در صورت افزایش هزینه، توضیح روشنی درباره علت آن نیز ارائه شود.
بازنشستههایی که قبضشان چند میلیون تومان شده
در میان تماسها، چند روایت مربوط به بازنشستگان بود. یکی از تماسگیرندگان از مشهد خود را بازنشسته فرهنگی معرفی میکند و میگوید قبض برق یک واحد مسکونی برای دو دوره متوالی حدود ۱۵ میلیون و ۱۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان صادر شده است.او توضیح میدهد که سال گذشته نیز در فصل تابستان قبض نسبتاً بالایی داشته و یک قبض دوماهه حدود هشت میلیون تومان بوده است، اما در سایر دورهها مبلغ قبض به مراتب پایینتر بوده است.
تماسگیرنده دیگری از مشهد میگوید قبض برق خانهاش به حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده است. او و همسرش دو نفر هستند و مدعی است وسایل پرمصرفی مانند ماشین ظرفشویی و برخی تجهیزات برقی را در خانه ندارند. به گفته او، حتی استفاده از وسایل سرمایشی را نیز تا حد امکان محدود کردهاند.در بخش دیگری از تماس، این شهروند به موضوعی اشاره میکند که در چند تماس دیگر نیز تکرار شد: ارتباط میان موقعیت جغرافیایی یا ارزش منطقه و مبلغ قبض.
او میگوید در گذشته محل سکونتش در حاشیه شهر بوده و امروز همان محدوده به منطقهای گرانتر تبدیل شده است. از نگاه او، اگر تعرفه یا هزینه برق بر اساس شرایط منطقهای تغییر کرده باشد، لازم است این موضوع برای مشترکان روشن شود.
آیا «منطقه» در قبض برق اثر دارد؟
این پرسش در چند تماس به شکلهای مختلف مطرح شد. یکی از مشترکان مشهد میگوید هنگام پیگیری قبض به او گفته شده که محل سکونتش در منطقهای با ارزش بالاتر قرار گرفته و این موضوع در محاسبه هزینهها اثر دارد. این روایت از سوی مشترک مطرح شده و برای تبدیل شدن به یک نتیجه قطعی، نیازمند توضیح رسمی شرکت توانیر و شرکتهای توزیع برق است. با این حال، تکرار چنین برداشتی در تماسهای مردمی نشان میدهد بخشی از مشکل به موضوع اطلاعرسانی مربوط است.
وقتی یک خانوار با قبضی چند برابر دوره قبل روبهرو میشود، نخستین پرسش طبیعی این است که افزایش از کجا آمده است: مصرف بیشتر، تغییر تعرفه، عبور از یک پله مصرفی، طول دوره قرائت، بدهی دورههای قبل یا عامل دیگری؟ اگر پاسخ در خود قبض برای مشترک روشن نباشد، مراجعه به اداره برق نخستین راهحل به نظر میرسد. اما در تماسهای هفت صبح، برخی شهروندان از تجربه متفاوتی گفتهاند.
گفتند باید پرداخت کنید
یکی از پرتکرارترین گلایهها همین جمله است. شهروندی از اصفهان میگوید برای پیگیری قبض مراجعه کرده، اما توضیحی که دریافت کرده این بوده که میزان مصرف ثبتشده صحیح است و قبض باید پرداخت شود. مشترکی دیگر از اصفهان درباره قبض گاز مادر سالمندش صحبت میکند که از حدود ۳۰۰ هزار تومان به نزدیک ۷ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان رسیده است. این روایت مربوط به گاز است و مستقیماً موضوع گزارش برق محسوب نمیشود، اما از این جهت اهمیت دارد که در تماسهای مردم، افزایش همزمان هزینه آب، برق و گاز به عنوان یک دغدغه مشترک مطرح شده است.
یکی از شهروندان تهران نیز میگوید قبض آب مجتمع ۱۴ واحدی محل سکونتش از حدود یک میلیون تومان به بیش از سه میلیون تومان رسیده است. او درباره قبض برق هم از افزایش قابل توجه مبلغ خبر میدهد. این همزمانی باعث شده برخی تماسگیرندگان افزایش هزینههای خدمات عمومی را به صورت یک بسته واحد ببینند. برای گزارش حاضر، با این حال، تمرکز بر قبض برق و دادههایی است که درباره آن از شهروندان دریافت شده است.
قبض خانهای که کسی در آن زندگی نمیکند
یکی از عجیبترین روایتها از گناوه رسید. مشترکی میگوید خانهای در روستا دارد که عملاً کسی در آن سکونت ندارد، اما قبض برق آن از حدود ۸۰ تا ۱۰۰ هزار تومان به ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده است. او میگوید اعضای خانواده بخش عمده سال در شیراز هستند و استفاده از خانه بسیار محدود است. به گفته او، حتی در تابستان نیز کسی به شکل مستمر در آن خانه حضور ندارد.
همین شهروند درباره قبض آب نیز رقم بسیار بالایی را گزارش میکند و میگوید در خانه کسی سکونت ندارد و تنها چند درخت نخل وجود دارد که گاهی آبیاری میشوند. اما بخش مهم روایت او مربوط به اطلاعات درجشده روی قبض است. او مدعی است برخی مشخصات ثبتشده در قبض با اطلاعاتی که از محل سکونتش دارد، تطابق ندارد و برای پیگیری این موضوع نیز چندین بار مراجعه کرده است.اگر چنین مواردی صحت داشته باشد، جنس مسئله با افزایش معمول تعرفه یا تغییر الگوی مصرف متفاوت خواهد بود و نیاز به بررسی فنی کنتور، شناسه قبض، شماره اشتراک و سوابق قرائت دارد.
وقتی رقم قبض، چند برابر حقوق ماهانه میشود
یکی از تماسگیرندگان از مشهد با اشاره به قبض ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی میگوید برای یک خانوار کمدرآمد، چنین مبلغی میتواند به یک هزینه جدی تبدیل شود. این موضوع در تماسهای بازنشستگان پررنگتر بود. برای خانواری که درآمد ثابت دارد، افزایش ناگهانی یک هزینه خدماتی از چندصد هزار تومان به چند میلیون تومان، فشار بیشتری ایجاد میکند. در این میان، مسئلهای که شهروندان بارها مطرح کردند، مقایسه قبض با درآمد خانوار بود. یکی از تماسگیرندگان صریحاً خواستار آن شد که هنگام تعیین هزینه برق، وضعیت درآمدی خانوار نیز مورد توجه قرار گیرد.
از منظر سیاستگذاری، این بحث نیازمند بررسی جداگانه است. نظام تعرفهگذاری برق در ایران بر پایه الگوی مصرف طراحی شده و ساختار آن با میزان مصرف خانوار ارتباط دارد. اینکه آیا سازوکارهای فعلی برای خانوارهای کمدرآمد، سالمندان یا خانوارهای دارای شرایط خاص کفایت میکند، موضوعی مستقل از بررسی صحت قبضهای مورد اعتراض است.
یک پرسش مهم: مصرف چقدر بوده است؟
در بسیاری از تماسها، شهروندان مبلغ قبض را اعلام کردند، اما میزان دقیق کیلوواتساعت مصرفی را در اختیار نداشتند. این مسئله برای بررسی فنی ماجرا اهمیت زیادی دارد. فرض کنید قبض یک خانوار از ۵۰۰ هزار تومان به ۲ میلیون تومان رسیده باشد. برای فهم علت، مقایسه مبلغ بهتنهایی کافی نیست. باید میزان مصرف دوره قبل و دوره جدید، تعداد روزهای دوره، پله مصرفی، تعرفه اعمالشده و سابقه مصرف خانوار کنار هم قرار بگیرد.
در صورتی که میزان مصرف نیز جهش کرده باشد، باید علت افزایش مصرف بررسی شود. خرابی تجهیزات، افزایش مدت استفاده از کولر، تغییر فصل، تغییر مدت دوره قرائت یا ثبت اشتباه کنتور از جمله مواردی هستند که در بررسی یک قبض اهمیت دارند. اما اگر میزان مصرف ثبتشده تقریباً ثابت باشد و مبلغ قبض چند برابر شده باشد، پرسش درباره ساختار تعرفه و نحوه محاسبه هزینه جدیتر خواهد شد. به همین دلیل، یکی از مهمترین اسناد برای ادامه این گزارش، تصویر قبضهای مورد اعتراض و قبض دوره مشابه سال قبل است.
روایتهایی که از شهرهای مختلف رسید
تماسهای هفت صبح از نظر جغرافیایی نیز قابل توجه بود. تهران، مشهد، تبریز، اصفهان، بندرعباس، گناوه و گلستان در میان شهرها و مناطقی بودند که شهروندان از افزایش قبض برق خود خبر دادند. در تهران، رقمهایی از حدود ۵۸۰ هزار تومان تا چند میلیون تومان گزارش شد. در مشهد، چند تماس از قبضهای چندمیلیونی حکایت داشت. در تبریز، قبض حدود یک میلیون تومان در برابر سابقه ۱۱۰ تا ۱۳۰ هزار تومانی مطرح شد. در بندرعباس، رقم حدود ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان در برابر سابقه ۴۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان قرار گرفت. در گناوه نیز قبض حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی برای خانهای با سکونت بسیار محدود گزارش شد.این اعداد، گزارشهای فردی شهروندان هستند و برای نتیجهگیری درباره کل مشترکان کشور کافی نیستند. ارزش آنها در کنار هم قرار گرفتن روایتهایی است که از نقاط مختلف کشور و با الگوهای مصرف متفاوت به یک رسانه رسیدهاند.
مردم چه میخواهند؟
در اغلب تماسها یک درخواست مشترک وجود داشت و آن هم ضرورت توضیح اداره برق است. بسیاری از شهروندان میگفتند حاضرند اگر مصرفشان افزایش یافته، علت آن را بدانند و در صورت وجود خطا، امکان اصلاح قبض برایشان فراهم شود. مسئله اصلی برای بخشی از آنها خود رقم قبض بود و برای بخشی دیگر، ابهام درباره علت رسیدن به آن رقم. یکی از مشترکان میگفت اگر قبضش واقعاً بر اساس مصرف ثبتشده صادر شده، دوست دارد جزئیات محاسبه را ببیند. شهروند دیگری از اینکه بعد از مراجعه به اداره برق پاسخ روشنی دریافت نکرده، گلایه داشت. این خواسته از منظر رابطه میان دستگاه خدماتدهنده و مشترک اهمیت دارد. قبض برق برای شهروند یک سند مالی است و انتظار طبیعی این است که اجزای رقم نهایی برای او قابل فهم باشد.
هفت صبح پیگیر یک سوال مشخص است
حجم تماسها باعث شد این سوال مشخصتر از گذشته شکل بگیرد که علت جهش برخی قبضهای برق در دورههای اخیر چیست؟ آنچه فعلاً از تماسهای هفت صبح به دست آمده، تصویری از نگرانی گسترده شهروندانی است که با قبضهایی روبهرو شدهاند که رقم آنها با تجربه قبلیشان فاصله زیادی دارد. روایتها متفاوتاند. اینها سوالهایی هستند که حالا تعداد زیادی از مشترکان مطرح کردهاند و پاسخشان به توضیح دقیق متولیان صنعت برق نیاز دارد.
