تمرکز بیشتر برای مدرسه با چند بازی ساده؛ سرگرمیهایی مفید برای کودکان
اگر کودک هنگام تکالیف زود حواسش پرت میشود، بازیهای متناسب با سن میتوانند فرصتی برای تمرین توجه، حافظه، حل مسئله و کنترل تکانهها باشند. بازی روشی طبیعی برای یادگیری و تقویت مهارتهای شناختی است، اما هیچ بازیای بهتنهایی مشکل تمرکز را درمان نمیکند.
هفت صبح| اگر کودک شما هنگام انجام تکالیف زود حواسش پرت میشود یا نمیتواند برای مدت طولانی روی یک فعالیت بماند، همیشه لازم نیست اولین راهحل، کلاس و تمرین بیشتر باشد. بعضی بازیهای ساده و متناسب با سن کودک میتوانند فرصت خوبی برای تمرین توجه، حافظه، حل مسئله و کنترل تکانهها ایجاد کنند.
کودکان در سالهای رشد با اطلاعات تازه زیادی روبهرو میشوند؛ از یادگیری حروف و کلمات گرفته تا اعداد، مفاهیم ریاضی و مطالب درسی. برای یادگیری این مفاهیم، توجه و حافظه نقش مهمی دارند.
بازی یکی از طبیعیترین روشهایی است که کودک از طریق آن تجربه میکند، اشتباه میکند، دوباره تلاش میکند و مهارتهای مختلف را تمرین میکند. البته هیچ بازیای بهتنهایی قرار نیست مشکل تمرکز را درمان کند؛ هدف این فعالیتها فراهم کردن فرصتی لذتبخش برای تمرین مهارتهای شناختی است.
چرا بازی میتواند به تمرکز کودک کمک کند؟
وقتی کودک مشغول یک بازی فکری است، معمولاً باید قوانین را به خاطر بسپارد، به جزئیات توجه کند، چند مرحله را دنبال کند یا برای رسیدن به هدف خود تصمیم بگیرد.
برای مثال، در یک پازل کودک باید شکل قطعات را بررسی کند و ارتباط آنها را با یکدیگر پیدا کند. در شطرنج باید حرکات خود و حریف را دنبال کند و در بازیهای حافظه لازم است اطلاعات قبلی را به خاطر بسپارد.
این فعالیتها میتوانند مهارتهایی مانند توجه پایدار، حافظه کاری، حل مسئله، برنامهریزی و انعطافپذیری ذهنی را تمرین دهند.
پازل؛ تمرینی ساده برای توجه به جزئیات
پازل یکی از بازیهایی است که میتوان آن را متناسب با سن و توانایی کودک انتخاب کرد. کودک هنگام کنار هم قرار دادن قطعات باید به رنگ، شکل، تصویر و ارتباط میان بخشهای مختلف توجه کند.
برای کودکان کوچکتر بهتر است از پازلهای ساده با تعداد قطعات کم شروع شود و با افزایش توانایی کودک، دشواری آن بیشتر شود.
نکته مهم این است که والدین نباید سریع پاسخ را در اختیار کودک قرار دهند. اجازه دهید او خودش راههای مختلف را امتحان کند و در صورت نیاز، فقط راهنمایی کوتاهی دریافت کند.
سودوکو؛ بازی برای تقویت تفکر منطقی
سودوکوهای مخصوص کودکان میتوانند تمرینی برای توجه، تشخیص الگو و استدلال منطقی باشند. البته نسخه بازی باید متناسب با سن کودک انتخاب شود.
لازم نیست کودک از همان ابتدا با جدولهای دشوار شروع کند. جدولهای سادهتر میتوانند تجربه موفقیت ایجاد کنند و به تدریج کودک را برای چالشهای پیچیدهتر آماده کنند.
شطرنج؛ تمرین برنامهریزی و پیشبینی
شطرنج کودک را وادار میکند حرکات مهرهها را دنبال کند، قوانین بازی را به خاطر بسپارد و پیش از حرکت، پیامد احتمالی تصمیم خود را بررسی کند.
این بازی میتواند مهارتهای مختلفی مانند برنامهریزی و حل مسئله را تمرین دهد. البته نباید انتظار داشت صرفاً شطرنج بازی کردن، بهتنهایی مشکلات تمرکز کودک را برطرف کند.
برای کودکان کمسن میتوان ابتدا قوانین ساده حرکت مهرهها را آموزش داد و سپس به تدریج بازی کامل را معرفی کرد.
بازی «رفتم مغازه»؛ یک تمرین ساده برای حافظه
برای تقویت حافظه کاری لازم نیست همیشه از بازیهای گرانقیمت استفاده کنید.
در بازی «رفتم مغازه» نفر اول میگوید: «رفتم مغازه و یک کتاب خریدم.» نفر بعد باید جمله را تکرار کند و یک مورد جدید به آن اضافه کند.
با ادامه بازی، تعداد کلمات بیشتر میشود و کودک باید موارد قبلی را به ترتیب به خاطر بیاورد.
این بازی را میتوان در خانه، هنگام سفر یا حتی در جمع خانوادگی انجام داد.
پیدا کردن تفاوتها؛ تمرین دقت و توجه
دو تصویر مشابه در اختیار کودک قرار دهید و از او بخواهید تفاوتهای میان آنها را پیدا کند.
این فعالیت ساده کودک را تشویق میکند جزئیات را با دقت بیشتری بررسی کند و تفاوتهای کوچک را تشخیص دهد.
برای کودکان کمسن، تعداد تفاوتها باید کم باشد تا بازی به تجربهای خستهکننده تبدیل نشود.
بازیهای تطبیق و حافظه
چند کارت تصویری را به صورت جفت روی زمین قرار دهید. کودک باید کارتها را برگرداند و جای تصاویر مشابه را به خاطر بسپارد.
با افزایش تعداد کارتها، دشواری بازی نیز بیشتر میشود.
این بازی میتواند برای تمرین حافظه و توجه مناسب باشد و در عین حال به دلیل ماهیت رقابتی و سرگرمکننده، کودک را درگیر نگه دارد.
معما و چیستان؛ ذهن کودک را به فکر کردن وادار کنید
چیستانهای ساده و متناسب با سن میتوانند کودک را برای پیدا کردن پاسخ به فکر کردن وادار کنند.
بهتر است پاسخ را بلافاصله به کودک نگویید. فرصت دهید حدس بزند، سؤال بپرسد و راههای مختلف را امتحان کند.
این نوع بازیها علاوه بر تفکر، میتوانند به رشد واژگان و مهارتهای کلامی نیز کمک کنند.
بازیهای ساختنی؛ از لگو تا ساختن سازههای ساده
بازیهای ساختنی کودک را با یک هدف مشخص روبهرو میکنند؛ مثلاً ساختن یک خانه، پل یا وسیلهای که در ذهن خود تصور کرده است.
کودک در این فرایند باید برنامهریزی کند، قطعات مناسب را انتخاب کند و در صورت خراب شدن سازه، راه دیگری را امتحان کند.
مزیت مهم این بازیها این است که معمولاً پاسخ واحدی ندارند و به کودک اجازه میدهند خلاقیت خود را نیز به کار بگیرد.
مکعب روبیک؛ یک چالش برای کودکان بزرگتر
مکعب روبیک میتواند برای کودکانی که به معماهای پیچیده علاقه دارند، سرگرمکننده باشد. حل آن به توجه، حافظه و دنبال کردن مراحل مختلف نیاز دارد.
با این حال، اگر کودک از همان ابتدا با حل آن مشکل داشته باشد، نباید بازی به یک فعالیت اجباری تبدیل شود. هدف از بازی، ایجاد فرصت تمرین و سرگرمی است، نه ایجاد فشار.
رنگآمیزی؛ فعالیتی آرام برای تمرین توجه
رنگآمیزی شاید ساده به نظر برسد، اما کودک برای کامل کردن یک تصویر باید مدتی روی همان فعالیت بماند و به محدودهها و جزئیات توجه کند.
برای جذابتر شدن فعالیت، میتوان به جای تعیین دقیق رنگها، به کودک اجازه داد خودش ترکیب رنگی مورد علاقهاش را انتخاب کند.
این کار علاوه بر تمرین توجه، فرصت خوبی برای خلاقیت فراهم میکند.
اوریگامی؛ وقتی تمرکز با خلاقیت ترکیب میشود
تا کردن کاغذ و ساختن شکلهای مختلف نیازمند دنبال کردن مراحل مشخص است. کودک باید ترتیب کارها را به خاطر بسپارد و با دقت هر مرحله را انجام دهد.
برای کودکان کمسن، بهتر است مدلهای ساده انتخاب شود و والدین در صورت نیاز مرحلهبهمرحله همراه کودک پیش بروند.
بازیهای حرکتی را فراموش نکنید
تمرکز فقط با نشستن پشت میز تقویت نمیشود. بازیهای حرکتی نیز میتوانند به کودک کمک کنند مهارتهایی مانند هماهنگی چشم و دست، تعادل و کنترل حرکات را تمرین کند.
پرتاب توپ به هدف، بازیهای تعادلی و مسیرهای حرکتی ساده در خانه یا فضای باز میتوانند گزینههای مناسبی باشند.
برای مثال میتوانید چند هدف بیخطر و سبک قرار دهید و از کودک بخواهید توپ نرم را به سمت آنها پرتاب کند.
«گردو شکستم»؛ بازی قدیمی برای حرکت و توجه
بازیهای سنتی نیز میتوانند فرصت خوبی برای فعالیت و تمرکز باشند. در بازیهایی مانند «گردو شکستم»، کودک باید همزمان به حرکت خود، موقعیت طرف مقابل و قوانین بازی توجه کند.
مزیت بازیهای گروهی این است که علاوه بر توجه، مهارتهایی مانند رعایت نوبت، پذیرش نتیجه و تعامل با دیگران را نیز تمرین میکنند.
بازی با چشم بسته؛ با رعایت ایمنی
بازی تشخیص اشیا با لمس کردن میتواند فعالیتی جالب برای کودکان باشد. چند وسیله بیخطر و آشنا را در اختیار کودک قرار دهید و از او بخواهید بدون دیدن، آنها را با لمس کردن تشخیص دهد.
از وسایل تیز، شکستنی، کوچک یا خطرناک استفاده نکنید و کودک را در طول بازی تنها نگذارید.
چرا کودک گاهی نمیتواند تمرکز کند؟
حواسپرتی همیشه به معنای وجود یک مشکل جدی نیست. کودکان ممکن است به دلیل خستگی، گرسنگی، کمبود خواب، اضطراب، محیط شلوغ یا دشوار یا حتی بیعلاقگی به یک فعالیت نتوانند خوب تمرکز کنند.
گاهی نیز ممکن است کودک موضوع درسی را به خوبی متوجه نشده باشد و همین مسئله باعث شود از ادامه فعالیت فاصله بگیرد.
به همین دلیل، بهتر است قبل از اینکه کودک را «بیدقت» یا «حواسپرت» خطاب کنیم، علت رفتار او را بررسی کنیم.
خواب و تغذیه را دستکم نگیرید
بازیهای فکری تنها بخشی از ماجرا هستند. خواب کافی، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی و داشتن زمان استراحت نیز برای عملکرد مناسب کودک اهمیت دارند.
اگر کودک خسته باشد، حتی جذابترین بازی فکری هم ممکن است نتواند توجه او را برای مدت طولانی حفظ کند.
بازی را به تکلیف تبدیل نکنید
یکی از مهمترین نکات این است که بازی نباید به یک کلاس اجباری تبدیل شود.
اگر کودک از یک بازی لذت نمیبرد، میتوان گزینه دیگری را امتحان کرد. همچنین بهتر است مدت بازی متناسب با سن کودک باشد و قبل از خستگی شدید یا بیحوصلگی، فعالیت تغییر کند.
هدف اصلی، ایجاد تجربهای لذتبخش است که کودک در جریان آن مهارتهای ذهنی و اجتماعی مختلف را تمرین کند.
چه زمانی کاهش تمرکز نیاز به بررسی بیشتری دارد؟
اگر مشکل توجه کودک به شکل مداوم و در محیطهای مختلف دیده میشود و روی یادگیری، روابط اجتماعی یا فعالیتهای روزمره او تأثیر گذاشته است، بهتر است موضوع با پزشک یا متخصص مربوطه مطرح شود.
اختلالات توجه، مشکلات یادگیری، اختلالات خواب، مشکلات بینایی یا شنوایی و عوامل دیگری ممکن است روی عملکرد کودک تأثیر بگذارند. بنابراین نباید صرفاً با بازی یا تمرین خانگی، هر نوع مشکل پایدار تمرکز را توضیح داد.
جمعبندی
پازل، بازیهای حافظه، چیستان، شطرنج، سودوکو، بازیهای ساختنی، رنگآمیزی، اوریگامی و بازیهای حرکتی میتوانند فرصتهایی جذاب برای تمرین توجه، حافظه، حل مسئله و هماهنگی ذهن و بدن در کودکان ایجاد کنند.
با این حال، هیچ بازی جادویی برای افزایش تمرکز وجود ندارد. بهترین نتیجه زمانی به دست میآید که بازی در کنار خواب کافی، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی، محیط آرام و حمایت عاطفی والدین قرار بگیرد. مهمتر از همه اینکه کودک باید بازی را فرصتی برای کشف و لذت بداند، نه یک تکلیف دیگر.
