درباره فیلم آن دو؛ وقتی آقا رشید می‌خواهد جدی باشد!
قدرت‌الله ایزدی در جست‌وجوی هویتی تازه بیرون از شخصیت محبوبی که سال‌ها همراهش بوده است
هفت صبح| آقا رشید را می‌شود با یک نگاه شناخت، حتی اگر کلاه همیشگی‌اش را بردارد، لباس دیگری بپوشد و تصمیم بگیرد این بار کاملاً جدی حرف بزند. کافی است قدرت‌الله ایزدی جلوی دوربین ظاهر شود تا حافظه تماشاگر، پیش از آنکه فرصتی برای شناخت شخصیت تازه پیدا کند، سراغ همان مرد شیرین‌زبان اصفهانی برود که سال‌ها با شوخی‌ها، شیطنت‌ها و موقعیت‌های کمیکش خنده به خانه‌ها آورده است.
این شهرت البته برای هر بازیگری موهبت بزرگی محسوب می‌شود، اما گاهی محبوبیت چنان به یک چهره می‌چسبد که جدا کردنش دشوارتر از به‌دست‌آوردن آن است. حالا حضور ایزدی در فیلم «آن دو» فرصتی فراهم کرده تا درباره سرنوشت بازیگرانی حرف بزنیم که روزگاری با خلق یک شخصیت محبوب به اوج رسیدند و بعدها برای فاصله‌گرفتن از همان شخصیت، با دشواری روبه‌رو شدند. مسئله جذابی است؛ مردی که سال‌ها مردم را خندانده، حالا می‌خواهد تماشاگر پیش از خندیدن، بازی او را جدی بگیرد.
مردی که پشت آقا رشید پنهان ماند
قدرت‌الله ایزدی برای بسیاری از مخاطبان، پیش از آنکه بازیگر باشد، آقا رشید است. شخصیتی که با لهجه اصفهانی، زبان بدن اغراق‌شده، واکنش‌های کودکانه و شیطنت‌های آشنا توانست جای خودش را در حافظه تلویزیونی چند نسل باز کند. موفقیت این شخصیت اتفاق کوچکی نبود. آقا رشید از آن چهره‌هایی شد که مخاطب برای دیدنش به توضیح و معرفی احتیاج نداشت و حضورش به‌تنهایی وعده یک موقعیت خنده‌دار بود.
اما همین موفقیت، به‌تدریج مرز میان بازیگر و شخصیت را کم‌رنگ کرد. ایزدی هرقدر بیشتر با آقا رشید شناخته شد، امکان دیده‌شدن دیگر توانایی‌هایش محدودتر به نظر رسید. تماشاگر به مجموعه‌ای از رفتارها عادت کرده بود و طبیعی بود که سازندگان نیز برای بهره‌برداری از این محبوبیت، همان تصویر امتحان پس داده را ترجیح بدهند.
این اتفاق در تاریخ کمدی ایران سابقه فراوان دارد. بازیگرانی که با یک نقش به شهرت رسیده‌اند، گاهی سال‌ها برای اثبات توانایی خود در قالبی متفاوت تلاش کرده‌اند. دشواری ماجرا آنجاست که تماشاگر معمولاً شخصیت محبوبش را با خاطرات شخصی پیوند می‌زند و تغییر آن تصویر را به‌آسانی نمی‌پذیرد. برای ایزدی نیز عبور از آقا رشید، پیش از هر چیز به معنای عبور از انتظارات مخاطبانی است که سال‌ها او را با یک‌شکل مشخص از طنز دوست داشته‌اند.
خنداندن آسان نیست، جدی شدن دشوارتر است
بازی در نقش جدی برای یک کمدین، الزاماً نشانه پیشرفت هنری محسوب نمی‌شود. کمدی خوب به تسلط بر ریتم، شناخت موقعیت، کنترل بدن و درک دقیق واکنش مخاطب نیاز دارد؛ مهارت‌هایی که بسیاری از بازیگران جدی نیز در دستیابی به آنها مشکل دارند. مسئله اصلی، توانایی تغییر لحن و ساختن شخصیتی مستقل است.
حضور ایزدی در «آن دو» از همین منظر اهمیت پیدا می‌کند. او با پیشینه‌ای طولانی در طنز، اکنون در موقعیتی قرار گرفته که باید تصویری متفاوت از خود ارائه دهد. موفقیت این تجربه را کیفیت نقش‌آفرینی و میزان فاصله‌گرفتن از عادت‌های شناخته‌شده‌اش تعیین خواهد کرد. کافی است یکی از همان واکنش‌های آشنای آقا رشید، بی‌دلیل وارد شخصیت تازه شود تا تماشاگر از فضای داستان بیرون بیاید و خاطره برنامه‌های طنز گذشته را به یاد بیاورد.
البته مسئولیت این تغییر بر دوش بازیگر خلاصه نمی‌شود. فیلمنامه و کارگردانی نیز باید امکان شکل‌گیری شخصیتی باورپذیر را فراهم کنند. انتخاب یک کمدین برای نقش جدی، به‌خودی‌خود اتفاق خلاقانه‌ای نیست. جذابیت واقعی آنجاست که فیلم بتواند ظرفیت‌هایی را آشکار کند که زیر لایه‌های شهرت پنهان مانده‌اند.
خداحافظی با یک خاطره شیرین؟
آقا رشید بخشی از هویت حرفه‌ای قدرت‌الله ایزدی است و قرار هم نیست این گذشته پاک شود، اتفاقاً ارزش تجربه تازه او در همین تضاد جذاب شکل می‌گیرد؛ بازیگری که با خنده شناخته شده، می‌خواهد دامنه توانایی‌هایش را گسترش دهد.سینمای ایران به چنین تجربه‌هایی احتیاج دارد، تکرار بازیگران در نقش‌های مشابه، یکی از عادت‌های فرساینده نظام انتخاب بازیگر است و بسیاری از استعدادها زیر فشار تصویر تثبیت‌شده خود فرصت کشف دوباره پیدا نمی‌کنند.
برای ایزدی، «آن دو» می‌تواند آغاز مسیری متفاوت باشد، البته به‌شرط آنکه این تغییر به یک تجربه گذرا محدود نماند. تماشاگران همچنان آقا رشید را دوست خواهند داشت، اما شاید وقت آن رسیده باشد که قدرت‌الله ایزدی را نیز مستقل از آن شخصیت ببینند. خنده‌هایی که او در حافظه مردم ثبت کرده، سرمایه ارزشمندی است؛ سرمایه‌ای که می‌تواند پشتوانه فصل تازه‌ای از بازیگری‌اش باشد.
