آخرین وضعیت خلبان‌های اسیر ایرانی

گروه سیاسی | 11 اسفند ۱۴۰۴ بود که دو فروند سوخو-۲ از پایگاه شهید دوران شیراز به پرواز درآمدند. مأموریت آنها حمله به پایگاه هوایی العدید در قطر بود؛ یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه که فرماندهی مرکزی نیروهای آمریکایی در منطقه نیز در آن مستقر است. جنگنده‌ها برای عبور از سامانه‌های راداری و شناسایی، در ارتفاع بسیار پایین پرواز کردند.

ارتفاع پرواز آنها حدود ۲۵ تا ۳۰ متر گزارش شده است. خلبانان پس از عبور از سامانه‌های شناسایی، پایگاه العدید را بمباران کردند و مقام‌های ایرانی از وارد شدن خسارت سنگین به این پایگاه خبر دادند. اما جنگنده‌ها در مسیر بازگشت هدف پدافند قطر قرار گرفتند. در روایتی دیگر، جنگنده‌های قطری آنها را هنگام بازگشت رهگیری کردند. این درگیری به اجکت خلبانان انجامید و یکی از چهار خلبان ایرانی، مجید کاظمی، به شهادت رسید. پیکر او در شیراز تشییع و به خاک سپرده شد. سرنوشت سه خلبان دیگر، برای مدتی در هاله‌ای از ابهام ماند. جواد صالحی، عبدالمجید دشتیان و عمران به‌روشیان مفقود اعلام شدند و پیش از این، احتمال شهادت یا مفقودشدن آنها مطرح بود.

بقایی: فرض ما این است که اسیر شده‌اند

روز گذشته اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در پاسخ به سوالی درباره تنش دیپلماتیک بین ایران و قطر و سرنوشت خلبانان مفقود شده ایرانی گفت: «ما همزمان که با قطر مراودات منظمی داریم و آن‌ها در مباحث مرتبط با روند دیپلماتیک بین ایران و آمریکا نقش‌آفرینی می‌کنند، نگرانی‌ها و ملاحظات خود را نیز بیان می‌کنیم. درباره چهار خلبان شجاع ایرانی که برای یک عملیات دفاعی عازم شدند تا منشا و مبدا تجاوز نظامی آمریکا علیه ایران را هدف قرار دهند، مطالبه ما برای روشن‌کردن وضعیت آنها، یک مطالبه جدی است.

ظاهر امر ممکن است این باشد که نامه پس از ۶ ماه ارسال شده اما ما از همان روزی که مطلع شدیم، موضوع را پیگیری کردیم. این اتفاق در روزهای نخستین جنگ به وقوع پیوست و من در کنار آقای دکتر عراقچی بودم که از حادثه مطلع شدند و بلافاصله پیگیری سرنوشت خلبانان شجاع ما در دستورکار قرار گرفت. در ۲۵ یا ۲۶ اسفند، اولین مکاتبه را با صلیب سرخ انجام دادیم.

پیگیری‌های سفارت ما در دوحه و پیگیری‌ ما در تهران از سفارت قطر، از همان روزها شروع شد و در هر جلسه‌ای این موضوع مورد تاکید بوده است. مادامی که وضعیت خلبان‌های ما روشن نشده،‌ فرض بر این است که آن‌ها به اسارت درآمده‌اند؛ بنابراین ما از همه ظرفیت‌های خود استفاده خواهیم کرد تا وضعیت سه خلبان ما روشن شود. همچنین درود می‌فرستیم بر روان پاک خلبانی که پیکر او به میهن بازگشت و تشییع شد».

الانصاری: تلاش‌های دیپلماتیک ادامه دارد

پیش از این ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر مدعی شده بود: «ما از اظهاراتی درباره خلبانان ایرانی متعجبیم، در حالی‌که تلاش‌های دیپلماتیک همچنان ادامه دارد. با طرف ایرانی تماس گرفتیم تا هماهنگی لازم برای تحویل بقایای پیکر یکی از خلبانان انجام شود».

سردار باقرزاده: قطر کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو را نقض می‌کند

سردار باقرزاده، فرمانده کمیته جست‌وجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح نیز در این‌باره گفته بود: «سه خلبان ایرانی پس از سقوط جنگنده‌های سوخو-۲۴ در جریان حملات اسفندماه، زنده توسط نیروهای قطری اسیر شده‌اند و دولت قطر تاکنون اجازه دیدار، مصاحبه یا تماس این افراد با خانواده‌هایشان و مسئولان پیگیری‌کننده را نداده است».

سردار باقرزاده به کمیته بین‌المللی صلیب سرخ برای پیگیری وضعیت خلبانان اسیر ایرانی نامه‌ای ارسال کرده بود که در آن نامه آمده بود: «برابر اطلاعات به‌دست آمده سه خلبان دیگر حادثه مورد اشاره، خلبانان (جواد صالحی، عبدالمجید دشتیان، عمران به روشیان) به‌طور زنده توسط نیروهای قطری به اسارت گرفته شده‌اند که متأسفانه از آن تاریخ تاکنون دولت قطر با وجود سپری شدن ۶ ماه برخلاف همه قوانین و مقررات بین‌المللی از جمله کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو در خصوص ضرورت مراعات حقوق اسرای جنگی، حقوق مسلم این اسرا را نادیده گرفته و نقض نموده است....

متأسفانه تاکنون دولت قطر با وجود سپری شدن ۶ ماه برخلاف همه قوانین و مقررات بین‌المللی از جمله کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو در خصوص ضرورت مراعات حقوق اسرای جنگی، حقوق مسلم این اسرا را نادیده گرفته و نقض کرده است و با وجود همه تلاش‌های دیپلماتیک و پیگیری‌های به‌عمل آمده، اجازه دیدار و مصاحبه و تماس اسرا با خانواده‌ها و مسئولان پیگیری کننده را نداده است که این امر در ذیل فصول مربوط به جنایات جنگی مورد توجه و رسیدگی است.

کمیته جستجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح مراتب نگرانی شدید خود را از وضعیت خلبانان اسیر در قطر ابراز می‌دارد و از آن مقام عالی کمیته بین‌المللی صلیب سرخ درخواست مؤکد دارد تا در راستای مأموریت‌های بشردوستانه و همکاری‌های دوجانبه، هرچه سریع‌تر با خلبانان ایرانی در قطر مصاحبه نموده و وضعیت سلامت این افراد را به جمهوری اسلامی ایران اطلاع داده و شرایط را برای آزادی سریع این افراد مهیا نماید».

معاون هماهنگ‌کننده نیروی هوایی ارتش: مأموریت ویژه‌ای بود

امیر سرتیپ خلبان مسعود جعفری، معاون هماهنگ‌کننده نیروی هوایی ارتش، نیز در یک برنامه‌ تلویزیونی درباره جزئیات عملیات چهار خلبان ایرانی گفته بود: «یکی از مأموریت‌هایی که پیش‌بینی شده بود، مأموریتی بود که به پایگاه هوایی شهید دوران و هواپیمای سوخو ۲۴ واگذار شد. قرار بود دو فروند هواپیمای سوخو ۲۴ از شیراز به پرواز درآیند و مرکز هوایی آمریکا، یعنی سنتکام را در منطقه هدف قرار دهند. این مأموریت، مأموریتی بسیار ویژه بود و براساس مطالعات اطلاعاتی و عملیاتی که در نیروی هوایی انجام شده بود، رینگ پدافندی بسیار سختی برای آن پیش‌بینی می‌شد و این پیش‌بینی هم درست بود.

نخست اینکه العدید، بزرگ‌ترین پایگاه هوایی ایالات متحده در منطقه بود و دوم اینکه سامانه‌های پدافندی تاد و پاتریوت با قدرت از این پایگاه محافظت می‌کردند. علاوه بر این، از آغاز جنگ، گشت‌های هوایی به‌صورت ۲۴ ساعته در ارتفاعات مختلف توسط هواپیماهای سنتکام و هواپیماهای دولت قطر انجام می‌شد. خلبانان ما با اطلاع کامل از شرایط، به این نتیجه رسیده بودند که مأموریت بسیار سختی در پیش دارند، اما با وجود ریسک بسیار بالا و خطرپذیری فراوان، این مأموریت را پذیرفتند.

ما می‌دانستیم توان دشمن و رینگ پدافندی آن بسیار قوی است و میان مرز ما تا العدید نیز یک مسیر آبی قرار دارد؛ بنابراین هواپیماها باید تمام مسیر خلیج فارس را در ارتفاع پست طی می‌کردند. چند روز پس از انجام عملیات نیز اعلام شد رادار ماورای افق پنج‌ هزار کیلومتری مستقر در العدید هدف قرار گرفته است. امکان داشت تا لب دریا از پستی‌ها و کوه‌ها استفاده کنیم اما زمانی که هواپیماها روی آب می‌رسیدند، براساس محاسبات ما، تا خود قطر باید در ارتفاع ۱۰۰ پا از سطح دریا پرواز می‌کردند؛ خلبانان این کار را انجام دادند، اما حتی در همان ارتفاع نیز احتمال هدف قرار گرفتن هواپیماها وجود داشت.

با وجود همه این شرایط، اختلاف فناوری میان هواپیماهای ما که نسل سوم بودند و هواپیماهای آنها که نسل چهار پلاس پلاس یا نسل پنجم بودند، همچنین حجم گسترده پدافند زمینی و هوایی دشمن، باعث نشد خلبانانی که این مأموریت را برعهده داشتند، پا پس بکشند. همه آنها با روحیه‌ای بسیار خوب، شجاعت و شهامت کامل، این مأموریت را پذیرفتند و انجام دادند».

کوثری: قطر همکاری نکند، ضرر خواهد کرد

به نظر می‌رسد وضعیت سه خلبان ایرانی شرایط میان ایران و عمان را پر تنش کرده است؛ به طوری که به تازگی اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس گفته است: «در جنگ اخیر، دو فروند سوخو توسط آمریکایی‌ها از سرزمین قطر علیه کشور ما مورد استفاده قرار گرفتند. نیروهای مسلح ایران نیز متقابلا این موضوع را دنبال کردند و در نهایت با موفقیت مواضعی را که از آنجا علیه کشورمان اقدام شده بود، مورد هدف قرار دادند. متأسفانه برخوردهایی با خلبانان ایرانی از سوی قطر صورت گرفته که شایسته نیست.

این در حالی است که در مقطعی که قطر با عربستان اختلاف شدیدی پیدا کرده بود، جمهوری اسلامی ایران کمک‌های زیادی به این کشور انجام داد. درباره حمله به پایگاه‌های آمریکایی نیز نیروهای مسلح ما، به‌ویژه قرارگاه خاتم، از طریق وزارت امور خارجه از قبل اعلام کرده بودند که اگر قطر مانع استفاده آمریکایی‌ها یا رژیم صهیونیستی از سرزمین خود برای اقدام نظامی علیه ایران نشود، جمهوری اسلامی ایران نیز متقابلا در آن منطقه عملیات خواهد کرد. این حق طبیعی ما بود، چراکه موضوع از قبل اعلام شده بود و نیروهای مسلح نیز مسئولیت خود را پذیرفتند و اقدام متقابل انجام دادند.

در غرب کشور نیز عملیات‌های بسیار خوبی صورت گرفت و در قطر هم پاسخ لازم داده شد. قطر باید طبق قوانین بین‌المللی اجازه دهد جمهوری اسلامی ایران از وضعیت این عزیزان به‌طور دقیق مطلع شود. نیروهای مسلح ما باید بتوانند متخصصان خود را برای بازدید از آنها اعزام کنند، از نزدیک وضعیتشان را ببینند و با آنها گفت‌وگو کنند تا مشخص شود در چه شرایطی نگهداری می‌شوند.

باید اجازه داده شود متخصصان ایرانی از نزدیک وضعیت خلبانان را مشاهده کنند، چنانچه اگر نارسایی یا مشکلی وجود دارد، حتما برطرف شود. قطر باید بداند که ادامه این وضعیت قابل قبول نیست و اگر این حق طبیعی و قانونی را رعایت نکند، در نهایت خودش متضرر خواهد شد».