رونق عطاری‌ها در آغاز فصل سرد

هفت صبح| با اولین موج سرما، بعضی قفسه‌های عطاری‌ها بیشتر از قبل مورد توجه قرار می‌گیرد. مشتری‌ها دنبال چهارتخم و سه‌پستان می‌گردند، اسم صمغ عربی را می‌پرسند و هنگام خرید شکر تیغال، قیمت‌ها را با دقت بیشتری بررسی می‌کنند. نسخه‌های قدیمی مادربزرگ‌ها دوباره به یاد می‌آیند و دانه‌ها و گیاهانی که در خانه با آب جوش، عسل یا دیگر مواد ترکیب می‌شوند، در فهرست خرید پاییزی جا باز می‌کنند. عطاری‌ها هم با تغییر فصل، بخشی از محصولات تابستانی را کنار می‌گذارند و دانه‌ها، گیاهان خشک و فرآورده‌های پرتقاضای روزهای سرد را بیشتر در معرض دید مشتری قرار می‌دهند.

‌چهارتخم، ترکیبی با چند دستور متفاوت

چهارتخم از معروف‌ترین ترکیب‌های گیاهی عطاری‌هاست. این محصول در دستورهای مختلف از دانه‌هایی مانند بارهنگ، قدومه، به‌دانه و اسفرزه تهیه می‌شود. در بعضی ترکیب‌ها نیز تخم ریحان و صمغ عربی حضور دارند. همین تفاوت در مواد اولیه باعث شده بسته‌هایی با نام یکسان، ترکیب کاملاً مشابهی نداشته باشند. قیمت هر ۱۰۰ گرم چهارتخم در فروشگاه‌های بررسی‌شده بین ۴۲ هزار تا ۱۰۰ هزار تومان است. بسته ۱۰۰گرمی در بعضی فروشگاه‌ها ۹۰هزار تومان قیمت خورده و در عرضه‌های عمده، نرخ هر ۱۰۰گرم به حدود ۴۲ تا ۵۵ هزار تومان می‌رسد.

سه‌پستان، میوه‌ای آشنا در روزهای سرد

سه‌پستان یا سپستان از دیگر محصولات آشنای عطاری‌هاست. این میوه خشک در تماس با آب، لعاب ایجاد می‌کند و در نسخه‌های سنتی برای نرم کردن گلو و تسکین خشونت صدا به کار می‌رود. بعضی مشتریان آن را به‌صورت جداگانه می‌خرند و گروهی سراغ ترکیب‌های آماده گیاهی می‌روند. قیمت هر ۱۰۰ گرم سه‌پستان حدود  140 هزار تومان است. 

صمغ عربی، محصولی با کاربردهای متنوع

صمغ عربی یا زدو در بعضی ترکیب‌های عطاری‌ها استفاده می‌شود و در صنایع غذایی نیز کاربرد دارد. این ماده از صمغ برخی درختان آکاسیا به دست می‌آید و در تهیه بعضی فرآورده‌های غذایی برای تثبیت بافت و ایجاد قوام به کار می‌رود. قیمت هر ۱۰۰گرم صمغ عربی، حدود ۶۵ هزار تومان است. این محصول به‌صورت فله و با حداقل سفارش یک کیلوگرم عرضه شده است.

شکر تیغال، محصول گران‌قیمت عطاری‌ها

شکر تیغال هم در میان فرآورده‌های سنتی مورد توجه مشتریان فصل سرما قرار دارد. این محصول در عطاری‌ها برای تهیه ترکیب‌های سنتی و دمنوش‌ها فروخته می‌شود و در مقایسه با بسیاری از دانه‌ها و گیاهان معمولی، قیمت بالاتری دارد. قیمت هر ۱۰۰گرم شکر تیغال در فروشگاه‌های بررسی‌شده بین ۱۸۰هزار تا ۳۰۰هزار تومان است.  در کنار این محصولات، آویشن، بابونه، زنجبیل، دارچین، گل‌گاوزبان و نعناع خشک نیز در قفسه‌های عطاری‌ها دیده می‌شوند. بعضی مشتریان برای تهیه دمنوش‌های خانگی سراغ این گیاهان می‌روند و گروهی دیگر خریدشان را به چند قلم از دانه‌های لعاب‌دار محدود می‌کنند. با آغاز پاییز و سرد شدن هوا، پیشخوان عطاری‌ها بار دیگر با نام‌های آشنای نسخه‌های قدیمی و بسته‌های کوچک گیاهان خشک شلوغ می‌شود.

مشتری بیشتر، سود بیشتر؟

با شروع فصل سرد، افزایش تقاضا برای بعضی گیاهان و ترکیب‌های سنتی قابل انتظار است. با این حال، شلوغ‌تر شدن پیشخوان یک عطاری لزوماً به معنای افزایش سود آن نیست. هزینه خرید عمده، اجاره مغازه، دستمزد و تغییر قدرت خرید خانوار بر نتیجه کار اثر می‌گذارند. فروشنده‌ای که محصولاتش را با قیمت بالاتری می‌خرد، ممکن است با وجود فروش اسمی بیشتر، حاشیه سود کمتری داشته باشد. از سوی دیگر، مشتری هم شیوه خریدش را با دخل‌وخرج خانواده تنظیم می‌کند.

ممکن است به جای خرید چند قلم در وزن بالا، بسته‌های کوچک‌تری بخرد یا محصولی ارزان‌تر را جایگزین کند. در بازار امروز، حتی عطاری هم از حساب‌وکتاب دقیق مشتری در امان نیست. مصرف گیاهان دارویی سابقه‌ای طولانی دارد، اما کاربرد سنتی با اثبات اثربخشی پزشکی تفاوت دارد. برخی فرآورده‌های گیاهی با داروها تداخل دارند و مصرفشان برای افراد دارای بیماری زمینه‌ای یا زنان باردار به احتیاط نیاز دارد. در صورت بروز علائم شدید یا ادامه‌دار، مراجعه به پزشک اهمیت دارد. عطاری‌ها با آغاز فصل سرد، بار دیگر بخشی از خریدهای فصلی مردم را به خود اختصاص می‌دهند.

چهارتخم و سه‌پستان با نسخه‌های آشنای خانوادگی به پیشخوان‌ها برمی‌گردند و شکر تیغال با قیمت‌های میلیونی، توجه مشتریان را جلب می‌کند. رونق این روزها برای فروشندگان فرصتی فصلی است، اما میزان موفقیتشان را باید با فروش واقعی و سود باقی‌مانده سنجید. عطر گیاهان خشک و بخار دمنوش‌های داغ، تصویر آشنای پاییز را می‌سازد؛ پشت این تصویر هم بازاری قرار دارد که مثل بقیه بازارها، زیر فشار قیمت‌ها و حساب‌وکتاب مردم کار می‌کند.

هزینه درمان، مشتری را به عطاری می‌کشاند

افزایش هزینه ویزیت پزشک و قیمت داروهای شیمیایی، یکی از عواملی است که بخشی از مشتریان را به سمت عطاری‌ها سوق می‌دهد. برای خانواری که دخل‌وخرجش با دشواری جور می‌شود، مراجعه به پزشک، پرداخت هزینه ویزیت، خرید دارو و رفت‌وآمد به مراکز درمانی، مجموعه‌ای از مخارج به حساب می‌آید که گاهی برای یک بیماری ساده هم سنگین تمام می‌شود. در چنین شرایطی، خرید مقداری چهارتخم، سه‌پستان یا آویشن از عطاری محله، انتخابی کم‌هزینه‌تر به نظر می‌رسد.

این انتخاب همیشه از سر علاقه به طب سنتی نیست. گاهی مشتری پیش از مراجعه به پزشک، سراغ توصیه‌های خانوادگی می‌رود و برای سرفه، گلودرد یا گرفتگی صدا یک ترکیب گیاهی می‌خرد. گاهی هم تجربه قبلی مصرف دمنوش‌ها او را به همان مغازه قدیمی می‌کشاند. فروشنده عطاری برای مشتری آشناست، خرید از او وقت کمتری می‌گیرد و پرداخت چند ده هزار تومان برای یک بسته کوچک، در نگاه اول فشار کمتری به بودجه خانواده وارد می‌کند.

البته افزایش قیمت محصولات عطاری هم این بازار را از موج گرانی دور نگه نداشته است. شکر تیغال و بعضی گیاهان خاص با نرخ‌هایی فروخته می‌شوند که خریدشان برای بسیاری از مشتریان آسان نیست. با این حال، امکان خرید مقدار کم از یک محصول، همچنان برای بعضی افراد جذابیت دارد. در این میان، مرز میان صرفه‌جویی و به‌تعویق‌انداختن درمان اهمیت دارد.

دمنوش و گیاهان دارویی در مواردی برای تسکین موقت بعضی علائم مصرف می‌شوند، اما جایگزین تشخیص پزشک یا داروی تجویزشده نیستند. به‌ویژه در صورت تنگی نفس، تب بالا یا طولانی شدن علائم، تأخیر در مراجعه پزشکی ممکن است هزینه‌های بیشتری به خانواده تحمیل کند. رونق عطاری‌ها در روزهای سرد، در کنار عادت‌های قدیمی مردم، تصویری از فشار اقتصادی بر سبد درمان خانوار هم به دست می‌دهد.