صفر تا صد شیوع طاعون در روسیه؛ آیا نیاز است نگران باشیم؟

در روسیه دقیقا چه اتفاقی افتاد؟

ماجرا از مرگ یک زن جوان به نام «داریا اس.» آغاز شد؛ فردی که بنا بر گزارش رسانه‌های روسیه، متخصص آزمایشگاه مؤسسه تحقیقاتی مبارزه با طاعون در منطقه ایرکوتسک بوده است. این مرکز روی عوامل بیماری‌زا و باکتری زنده طاعون تحقیق می‌کند.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این زن روز سه‌شنبه با علائم شدید ذات‌الریه در بیمارستان بستری شد و پس از وخامت وضعیت و انتقال به دستگاه تنفس مصنوعی، روز پنجشنبه جان باخت.

در پی این حادثه، بخش بستری یک بیمارستان منطقه‌ای در شهر شلخوف، در نزدیکی ایرکوتسک، قرنطینه شد. بخش درمانگاه سرپایی بیمارستان همچنان فعال است.

در همین حال، گزارش‌هایی درباره تحت نظارت قرار گرفتن نزدیک به ۲۰۰ نفر از افراد در تماس با بیمار منتشر شده است. آمارهای اعلام‌شده متفاوت است، اما در یکی از گزارش‌ها شمار افراد تحت نظارت دست‌کم ۱۹۷ نفر اعلام شده که حدود ۱۸۹ نفر از آنها در بیمارستان بستری و تحت نظر هستند.

با وجود این اقدامات، مقام‌های بهداشتی روسیه هنوز ابتلای فرد جان‌باخته به طاعون ریوی را تأیید نکرده‌اند و علت بیماری او را «ذات‌الریه با علت ناشناخته» اعلام کرده‌اند.

درباره نحوه ابتلای این زن روایت‌های متفاوتی منتشر شده است. بر اساس یکی از سناریوها، او پس از بازگشت از سفر به تایلند بیمار شده است؛ با این حال، روایت دیگری که در رسانه‌ها بیشتر مورد توجه قرار گرفته، به فعالیت حرفه‌ای او در مؤسسه ضدطاعون ایرکوتسک مربوط می‌شود.

بر اساس این روایت، گفته می‌شود هنگام آماده‌سازی نمونه‌ها، یک لوله آزمایش حاوی باکتری زنده طاعون در دست این متخصص آزمایشگاه شکسته است. همچنین ادعا شده که او پیش از مرگ این موضوع را برای کادر درمان بازگو کرده است.

با این حال، هیچ‌یک از این دو روایت به صورت مستقل راستی‌آزمایی نشده است و مقام‌های بهداشتی روسیه نیز تاکنون ارتباط میان مرگ این پژوهشگر و طاعون ریوی را تأیید نکرده‌اند.

نهاد بهداشت عمومی روسیه اعلام کرده است آزمایش‌های تکمیلی در مورد این بیمار، هیچ میکروارگانیسمی مرتبط با فعالیت حرفه‌ای او را نشان نداده است. این نهاد همچنین وضعیت بهداشتی و همه‌گیرشناختی منطقه ایرکوتسک و شهرهای ایرکوتسک و شلخوف را «باثبات» توصیف کرده است.

در پی این حادثه، نهادهای بازرسی روسیه نیز پرونده‌ای کیفری با موضوع احتمال نقض مقررات ایمنی که به مرگ منجر شده، گشوده‌اند.

طاعون چیست و چه انواعی دارد؟

طاعون یک بیماری عفونی جدی است که عامل آن باکتری یرسینیا پستیس (Yersinia pestis) است. این باکتری به‌طور طبیعی در برخی جمعیت‌های جوندگان کوچک و کک‌های آن‌ها زندگی می‌کند.

به گفته سازمان جهانی بهداشت، انسان معمولاً از سه مسیر به طاعون مبتلا می‌شود: گزش کک آلوده، تماس مستقیم و بدون محافظت با بافت یا مایعات بدن حیوان یا انسان آلوده و استنشاق ذرات تنفسی فرد مبتلا به طاعون ریوی.

طاعون با توجه به اینکه باکتری کدام قسمت بدن را درگیر می‌کند، به چند شکل اصلی تقسیم می‌شود:

طاعون خیارکی شایع‌ترین شکل بیماری است. فرد معمولاً پس از گزش کک آلوده به تب، لرز، ضعف و تورم بسیار دردناک غدد لنفاوی مبتلا می‌شود. این غدد متورم «بوبو» نام دارند. دوره نهفتگی آن به‌طور معمول حدود دو تا هشت روز است.

طاعون عفونتی خون زمانی رخ می‌دهد که باکتری وارد جریان خون شود. تب، ضعف شدید، درد شکمی، شوک و خونریزی در پوست یا اندام‌های داخلی از علائم آن هستند. در موارد شدید ممکن است بافت انگشتان دست و پا یا بینی سیاه شود و از بین برود.

طاعون ریوی خطرناک‌ترین شکل بیماری است و ریه‌ها را درگیر می‌کند. تب، ضعف، درد قفسه سینه، تنگی نفس و سرفه که ممکن است با خلط خونی همراه باشد، از علائم آن است.

طاعون ریوی تنها شکل معمول طاعون است که می‌تواند از انسان به انسان و از طریق ذرات تنفسی منتقل شود. دوره نهفتگی پس از استنشاق عامل بیماری ممکن است بسیار کوتاه و حتی حدود یک روز باشد.

همین موضوع دلیل اصلی نگرانی درباره حادثه ایرکوتسک است؛ زیرا گزارش‌های اولیه از احتمال طاعون ریوی سخن می‌گفتند.

آیا نیاز است نگران باشیم؟

بیشتر موارد طاعون به‌طور مستقیم از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شوند. انتقال انسانی عمدتاً به طاعون ریوی محدود است و به‌طور معمول نیازمند تماس نزدیک با فرد بیمار و استنشاق ذرات تنفسی عفونی است.

به همین دلیل، شناسایی سریع بیمار، جداسازی او، مراقبت از تماس‌های نزدیک و آغاز درمان می‌تواند زنجیره انتقال را متوقف کند.

توجه کنید که طاعون می‌تواند بیماری بسیار خطرناکی باشد؛ اما برخلاف قرون وسطی، امروزه قابل درمان است.

سازمان جهانی بهداشت می‌گوید آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان عفونت ناشی از Yersinia pestis مؤثرند و تشخیص و درمان زودهنگام می‌تواند جان بیمار را نجات دهد.

بدون درمان، طاعون ریوی و سپتی‌سمیک (عفونتی خون) می‌توانند بسیار سریع پیشرفت کنند و مرگبار باشند. CDC نیز تأکید می‌کند که درمان باید بدون تأخیر آغاز شود.