لندکروزر و لکسوس از مسیر واردات کنار می‌روند
اگر واردات خودروهای اقتصادی افزایش پیدا کند، محصولات داخلی و مونتاژی با رقیب بیشتری روبه‌رو می‌شوند
هفت صبح| قرار است واردات خودروهای لوکس متوقف شود. خبر در نگاه اول مربوط به چند مدل گران‌قیمت است، اما اثر اقتصادی آن، احتمالا از همین چند مدل فراتر می‌رود. پیشبینی می‌شود با ممنوعیت واردات لوکس‌ها، گرانی در کمین کل بازار خواهد بود. اگر خودروی لوکس وارد نشود، چه اتفاقی برای پراید و پژو و تارا می‌افتد؟ شاید در نگاه اول هیچ ارتباطی میان این دو وجود نداشته باشد. اما تجربه سال‌های گذشته بازار خودرو، نشان داده که حذف یک گروه از خودروها، قیمت گروه دیگری را هم جابه‌جا می‌کند.
وزیر صمت گفته است واردات خودروهای لوکس با دستور رئیس‌جمهوری متوقف شده و حتی ایرانیان مقیم خارج هم مشمول این تصمیم هستند و بر اساس همین دستور، قرار است همزمان تمرکز واردات روی خودروهای اقتصادی باشد. البته اصل دستور رئیس جمهور هنوز منتشر نشده و در دسترس نیست، تا بتوان تعریف لوکس و غیرلوکس را به صورت دقیق‌تری مشخص کرد.
ممنوعیت لوکس‌ها به خودی خود خبر خوبی یا بدی برای خودروهای داخلی نیست. اگر واردات خودروهای اقتصادی افزایش پیدا کند، محصولات داخلی و مونتاژی با رقیب بیشتری روبه‌رو می‌شوند. فرض کنید خودرویی وارد بازار شود که از نظر قیمت و امکانات به یک محصول داخلی نزدیک است. خریدار حالا انتخاب بیشتری دارد. خودروساز داخلی هم برای فروش محصولش با فشار بیشتری روبه‌رو می‌شود. در چنین شرایطی، افزایش قیمت خودروهای داخلی دشوارتر خواهد شد. این همان اثری است که سیاستگذار از واردات اقتصادی انتظار دارد یا دست کم ادعا می‌کند که واردات، رقیب تازه‌ای برای تولید داخل ایجاد کند.
اما تجربه سال‌های گذشته نشان داده که چنین تحلیلی، خوش‌بینانه است. چون وقتی خودروهای اقتصادی به اندازه کافی وارد نشوند، نتیجه فرق می‌کند. در این حالت، ممنوعیت خودروهای لوکس فقط عرضه خودروهای خارجی را محدود کرده است. بخشی از خریدارانی که قصد خرید خودروی خارجی دارند، سراغ گزینه‌های موجود در بازار می‌روند. بخشی از تقاضا هم به سمت خودروهای داخلی و مونتاژی می‌آید. وقتی تقاضا بالا برود و عرضه تغییر زیادی نکند، فشار افزایش قیمت روی همه انواع خودروی موجود در بازار بیشتر می‌شود.
یک نمونه روشن‌تر، بازار خودروهای مونتاژی است. بسیاری از این خودروها امروز با محصولات چینی و وارداتی از نظر قیمت و امکانات مقایسه می‌شوند. اگر واردات خودروهای اقتصادی و میان‌قیمت افزایش پیدا کند، مونتاژی‌ها با رقیب تازه روبه‌رو می‌شوند. اگر واردات محدود بماند، دست مونتاژکار برای قیمت‌گذاری بازتر می‌شود. طبیعی است که قدرت لابی سیاسی این مونتاژکاران که در قوای سه‌گانه نفوذ بالایی دارند، جریان واردات را در انحصار خود بگیرد و اجازه واردات خودروهای اقتصادی را ندهد. همان محدودیت ارزی که واردات خودروی لوکس را متوقف کرده، واردات خودروهای اقتصادی را هم نشانه خواهد گرفت و برنده این بازی، بازیگران خودرویی استان کرمان خواهند بود.
از طرف دیگر، خود خودروهای لوکس با فشار قیمتی روبه‌رو می‌شوند. وقتی ورود یک مدل محدود شود، خودروهای موجود همان مدل، کمیاب‌تر می‌شوند. صاحب یک لندکروزر یا لکسوس هنگام فروش، سلطان بازار می‌شود. وقتی جایگزین تازه‌ای وارد نشود، قیمت نمونه‌های موجود به شدت بالا می‌رود. این اتفاق پیش از این هم در بازار خودرو دیده شده است. وزیر صمت در اردیبهشت امسال درباره التهاب قیمت خودرو گفته بود بخشی از افزایش قیمت‌ها به قیمت‌سازی و اعلام قیمت‌های غیرواقعی در بازار مربوط بوده است.
بدین ترتیب پیشبینی می‌شود خودروهای مدل 2005 تا 2015 که در جهان به عنوان محصولات مناسب بازیافت و قبرستان خودرویی شناخته می‌شوند، سقف قیمت 100 میلیارد تومان را هم رد کنند. یک مسئله دیگر هم وجود دارد. همین چند هفته پیش، واردات لندکروزر هیبرید و چند مدل لکسوس برای ایرانیان مقیم خارج از کشور در چارچوب مقررات موجود مجاز شده بود. حالا وزیر صمت از توقف این مسیر خبر داده است. تکلیف خودروهایی که خریداری شده‌اند، در مسیر هستند یا به گمرک رسیده‌اند، اهمیت زیادی دارد.
طبق گزارش‌های منتشرشده، کمتر از هزار خودروی کارکرده نیز در گمرکات قرار دارند. آیا شرکت‌های واردکننده، اطلاع قبلی از دستور اخیر رئیس جمهور داشته و منافعی را برای خود تنظیم کرده‌بودند یا قربانی مقررات غافلگیرانه خواهند شد؟ رئیس‌جمهور موقع صدور دستور، قانون بهبود مستمر محیط کسب وکار را مورد توجه قرار داده که مسئولان را از تصمیم‌های ناگهانی و بدون مشورت با تشکل‌های اقتصادی مرتبط بر حذر داشته است؟ مگر نه این که رئیس جمهور، باید خود نماد قانونگرایی باشد؟
مسئله اصلی اینجاست که بازار خودرو در ایران سال‌ها با کمبود رقیب خارجی روبه‌رو بوده است. هر بار واردات محدود شده، خودروسازان داخلی و مونتاژکاران فضای بیشتری برای قیمت‌گذاری پیدا کرده‌اند. برعکس، هر زمان خودروهای وارداتی با حجم قابل توجه وارد بازار شده‌اند، بخشی از قدرت قیمت‌گذاری آنها زیر فشار رقابت قرار گرفته است.
بنابراین اگر قرار است خودروهای لوکس از فهرست واردات حذف شوند، اهمیت دارد که ظرفیت ایجادشده واقعاً به خودروهای اقتصادی برسد. در غیر این صورت، حذف یک گروه از خودروهای خارجی، رقیب تازه‌ای برای تولیدکنندگان داخلی ایجاد نمی‌کند و بازار، با عرضه کمتر و تقاضای بیشتری روبه‌رو خواهد شد. نتیجه چنین وضعیتی برای خریدار، فشار بیشتر روی قیمت‌ها است. در بازار خودرو، جای خالی هم قیمت دارد. مهم این است که ببینیم چه چیزی قرار است این جای خالی را پر کند.
