اگر تابستان در موتور خودرو ضد یخ نریزیم، چه عواقبی دارد؟
مایع خنککننده استاندارد علاوه بر جلوگیری از یخزدگی، نقطه جوش مدار را افزایش میدهد و نقش مهمی در سلامت رادیاتور، واترپمپ و مجاری خنککاری موتور دارد.
به گزارش هفت صبح، نام «ضدیخ» باعث شده است بسیاری از رانندگان تصور کنند این مایع فقط در روزهای سرد سال کاربرد دارد و با رسیدن تابستان میتوان سیستم خنککننده را با آب معمولی پر کرد. درحالیکه، مایع خنککننده استاندارد علاوه بر جلوگیری از یخزدگی، نقطه جوش مدار را افزایش میدهد، از خوردگی قطعات داخلی جلوگیری میکند و نقش مهمی در سلامت رادیاتور، واترپمپ و مجاری خنککاری موتور دارد. اتفاقاً در گرمای تابستان، بخشی از مهمترین وظایف آن بیشتر به چشم میآید.
ضدیخ از آن دسته نامهایی است که کارکرد واقعی محصول را کامل توضیح نمیدهد. آنچه در مدار خنککننده موتور گردش میکند تنها وظیفه ندارد در زمستان یخ نزند؛ این مایع باید حرارت موتور را منتقل کند، از جوشآوردن سیستم جلوگیری کند و همزمان از فلزات و قطعات مختلف مدار در برابر خوردگی محافظت کند. منابع فنی صنعت خودرو، دفع حرارت، حفاظت در برابر خوردگی، افزایش مقاومت در برابر جوشآوردن و جلوگیری از یخزدگی را چهار وظیفه اصلی مایع خنککننده معرفی میکنند.
به همین دلیل حذف ضدیخ در تابستان و جایگزینکردن آن با آب، نهتنها مزیت مشخصی ندارد، بلکه میتواند بخشی از توان حفاظتی سیستم خنککننده را از بین ببرد.
در تابستان نقطه جوش اهمیت بیشتری پیدا میکند
موتور در زمان کار حرارت زیادی تولید میکند و سیستم خنککننده باید این گرما را از بلوک و سرسیلندر گرفته و از طریق رادیاتور به محیط منتقل کند. در روزهای گرم، بهویژه هنگام حرکت در ترافیک، سربالایی، استفاده از کولر یا رانندگی تحت بار زیاد، شرایط برای سیستم خنککننده سختتر میشود.
آب خالص در فشار معمول در حدود ۱۰۰ درجه سانتیگراد به جوش میآید، اما سیستم خنککننده خودرو تحت فشار کار میکند و استفاده از ترکیب مناسب مایع خنککننده نیز مقاومت آن را در برابر جوشآوردن افزایش میدهد. راهنماهای رسمی خودرو صراحتاً هشدار میدهند که آب خالی میتواند نسبت به ترکیب صحیح مایع خنککننده زودتر به نقطه جوش برسد و استفاده از آن خطر داغشدن موتور را افزایش دهد.
این موضوع در تابستان اهمیت ویژهای دارد. اگر مایع در نقاط بسیار داغ موتور شروع به جوشیدن کند، تشکیل حباب بخار میتواند انتقال حرارت را مختل کند. نتیجه، بالا رفتن بیشتر دمای قطعات و افزایش احتمال داغشدن موتور است. پس ضدیخ در تابستان عملاً بخشی از سیستم ضدجوش خودرو نیز محسوب میشود.
مشکلات استفاده طولانیمدت از آب معمولی
یکی از مشکلات استفاده طولانیمدت از آب معمولی، خوردگی قطعات داخلی مدار است. سیستم خنککننده از مجموعهای از فلزات، واشرها، شیلنگها و آببندها تشکیل شده و بدون مواد بازدارنده خوردگی، شرایط برای زنگزدگی و تشکیل رسوب فراهم میشود.
مواد افزودنی موجود در مایع خنککننده برای محافظت از سطوح فلزی طراحی شدهاند. با فرسودهشدن این مواد، خوردگی، زنگ و رسوب در مدار افزایش پیدا میکند و ذرات حاصل میتوانند به بخشهای حساس سیستم آسیب برسانند. مستندات فنی نشان میدهند آلودگی و خوردگی حتی قادر است به آببندی واترپمپ صدمه بزند و زمینه نشتی و خرابی آن را فراهم کند.
آب لولهکشی نیز بسته به کیفیت آن میتواند حاوی مواد معدنی باشد که پس از مدتی در رادیاتور و مسیرهای باریک خنککننده رسوب میکنند. به همین دلیل در بسیاری از دستورالعملها هنگام تهیه ترکیب مایع خنککننده، استفاده از آب مقطر یا دییونیزه توصیه شده است.
رسوب در این مدار درست برخلاف چیزی است که سیستم خنککننده نیاز دارد؛ هرچه مسیر عبور مایع محدودتر شود، توان انتقال حرارت نیز کاهش مییابد.
واترپمپ هم به کیفیت مایع حساس است
واترپمپ وظیفه گردش مایع در موتور و رادیاتور را بر عهده دارد و عملکرد صحیح آن مستقیماً به شرایط مایع داخل مدار وابسته است. خوردگی، رسوبات و ذرات معلق میتوانند به آببندیهای داخلی این قطعه آسیب بزنند.
بررسیهای فنی نشان میدهند کاهش خاصیت مواد محافظ موجود در مایع خنککننده میتواند زمینه تشکیل ذرات خورنده را فراهم کند؛ ذراتی که در آببندی واترپمپ گیر کرده و به سطح آن آسیب میزنند. ادامه این وضعیت ممکن است ابتدا به نشتی جزئی و بعد به خرابی جدیتر پمپ منتهی شود.
بنابراین استفاده از ضدیخ مناسب فقط برای حفاظت از خود موتور نیست؛ عمر قطعات جانبی سیستم خنککننده نیز به کیفیت و ترکیب درست مایع وابسته است.
تصور اشتباه درباره ضدیخ
اشتباه دیگری که گاهی دیده میشود، ریختن ضدیخ خالص با این تصور است که هرچه غلظت آن بیشتر باشد، موتور بهتر محافظت میشود. این تصور نیز درست نیست.
نسبت مناسب باید همان چیزی باشد که سازنده خودرو توصیه کرده است. در بسیاری از خودروها ترکیب نزدیک به ۵۰ درصد مایع خنککننده و ۵۰ درصد آب مقطر یا دییونیزه استفاده میشود. در برخی دستورالعملهای رسمی، غلظت حدود ۴۸ تا ۵۰ درصد توصیه شده و حتی هشدار داده شده که افزایش غلظت به بیش از ۶۰ درصد میتواند توان سیستم در مقابله با داغشدن را کاهش دهد.
بنابراین نه آب خالی انتخاب درستی است و نه پرکردن مدار با ضدیخ خالص. هدف رسیدن به تعادل میان انتقال حرارت، حفاظت در برابر خوردگی، نقطه جوش مناسب و مقاومت در برابر یخزدگی است.
هر ضدیخی را نباید با دیگری مخلوط کرد
رنگ مایع بهتنهایی معیار مطمئنی برای انتخاب نیست. فرمولهای مختلف خنککننده از فناوریهای متفاوتی برای محافظت در برابر خوردگی استفاده میکنند و مخلوطکردن محصولات ناسازگار میتواند خاصیت محافظتی آنها را کاهش دهد یا حتی باعث تشکیل رسوب شود.
منابع فنی هشدار میدهند که ترکیب خنککنندههایی با فناوری شیمیایی متفاوت ممکن است سطح بازدارندههای خوردگی را کاهش دهد و زمینه مشکلاتی مانند خوردگی، گرفتگی رادیاتور یا آسیب واترپمپ را فراهم کند.
به همین دلیل هنگام کمشدن سطح مایع، بهتر است بهجای انتخاب ضدیخ صرفاً براساس رنگ یا عبارت «چهارفصل»، مشخصات توصیهشده برای همان خودرو ملاک قرار گیرد.
ضدیخ تاریخ مصرف عملکردی هم دارد
وجود مایع رنگی در منبع انبساط به این معنی نیست که تمام خواص آن همچنان سالم مانده است. افزودنیهای محافظ در طول زمان مصرف و ضعیف میشوند و مایع کهنه ممکن است همچنان ظاهری عادی داشته باشد، اما قدرت حفاظت در برابر خوردگی آن کاهش یافته باشد.
زمان تعویض مایع خنککننده برای همه خودروها یکسان نیست. فرمول مایع، طراحی موتور و برنامه سرویس سازنده تعیین میکند چه زمانی باید آن را تعویض کرد. به همین دلیل استفاده از یک نسخه ثابت برای همه خودروها منطقی نیست و دفترچه همان مدل باید مبنا باشد.
همچنین پایین آمدن مداوم سطح مایع خنککننده را نباید با اضافهکردن مستمر ضدیخ پنهان کرد. اگر سطح مخزن مرتب کاهش پیدا میکند، احتمال نشتی خارجی یا داخلی مطرح است و علت باید پیدا شود.
تابستان زمان حذف ضدیخ نیست
در روزهای گرم، سیستم خنککننده بیش از هر زمان دیگری باید بتواند حرارت موتور را کنترل کند. استفاده از ترکیب درست مایع خنککننده کمک میکند مدار در برابر جوشآوردن مقاومت بیشتری داشته باشد، قطعات داخلی گرفتار خوردگی و رسوب نشوند و واترپمپ و رادیاتور در شرایط مناسبی کار کنند. راهنماهای رسمی نیز تأکید میکنند آب خالی میتواند به دلیل خوردگی و افزایش خطر داغشدن به موتور آسیب بزند.
بنابراین ضدیخ را باید نه یک مایع زمستانی، بلکه بخشی دائمی از سیستم خنککننده موتور دانست. زمستان فقط یکی از فصلهایی است که نبود آن دردسرساز میشود؛ تابستان، درست زمانی که موتور با بیشترین فشار حرارتی روبهروست، اهمیت دیگر وظایف این مایع آشکارتر میشود.
