ترامپ در یک قدمی استیضاح؟
رئیس مجلس نمایندگان آمریکا: دموکرات‌ها در صورت پیروزی قطعا ترامپ را استیضاح می‌کنند
گروه سیاسی | مایک جانسون، رئیس جمهوری‌خواه مجلس نمایندگان آمریکا، در سخنانی بحث‌برانگیر گفته است: «دموکرات‌ها قطعا تلاش خواهند کرد ترامپ را استیضاح کنند و احتمالا از همان روز اول یا دوم، این کار را انجام خواهند داد. یادتان باشد که آنها پیش از این هم در همین کنگره، مواد استیضاح را ارائه کرده‌اند. منظورم این است که آنها برای انجام این کار بی‌تاب‌اند».
پیش از این نیز خود دونالد ترامپ خطاب به حامیان حزب جمهوری‌خواه گفته بود: «لطفا تصور کنید که من نامزد انتخابات هستم، چون واقعاً در برگه رأی قرار دارم. اگر پیروز نشویم، آنها در نهایت مرا استیضاح خواهند کرد».البته او در سخنرانی‌اش در مجمع عمومی سازمان ملل سعی کرد از موضع قدرت سخن بگوید و گفت که انتخابات کنگره بر سرنوشتم تأثیری ندارد و تا پایان دوره ریاست‌جمهوری‌ام از قدرت کافی برخوردارم. با این حال و به ویژه بعد از سخنان اخیر رئیس مجلس نمایندگان آمریکا به نظر می‌رسد که اگر جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره آمریکا پیروز نشوند، موقعیت دونالد ترامپ به شدت پر مخاطره می‌شود.
در این میان پرسش آن است که مطرح‌شدن موضوع استیضاح از سوی جمهوری‌خواهان یک جنگ روانی است تا حامیانشان را بیشتر بترسانند و انگیزه‌ای برای حضور پای صندوق‌های رأی ایجاد کنند یا آنکه می‌تواند یک واقعیت سیاسی-حقوقی باشد و واقعا دموکرات‌ها هم از نظر سیاسی انگیزه لازم را برای استیضاح ترامپ دارند و هم توان حقوقی این کار در اختیارشان است؟ برای پاسخ به این پرسش، باید پیشینه استیضاح ترامپ، ساختار حقوقی استیضاح در آمریکا، آرایش سیاسی کنگره و انگیزه‌های دو حزب بررسی شود.
دو بار استیضاح
ترامپ در طول دوره نخست ریاست‌جمهوری خود دو بار در معرض استیضاح قرار گرفته است؛ نخستین استیضاح او در دسامبر ۲۰۱۹ از سوی مجلس نمایندگان تحت کنترل دموکرات‌ها به اتهام سوءاستفاده از قدرت و ممانعت از کار کنگره در پرونده اوکراین انجام شد. در آن پرونده، ترامپ متهم شد که کمک نظامی به اوکراین را به عنوان اهرم فشار برای تحقیق درباره جو بایدن، رقیب سیاسی خود، استفاده کرده است.
دومین استیضاح در ژانویه ۲۰۲۱ پس از حمله به کنگره در ۶ ژانویه، به اتهام تحریک به شورش انجام شد. در هر دو مورد، سنا ترامپ را تبرئه کرد. با این حال، این پیشینه نشان می‌دهد که دموکرات‌ها ابزار حقوقی و سیاسی استیضاح را نه‌تنها در دسترس می‌دانند، بلکه در دو نوبت آن را به کار گرفته‌اند. جانسون دقیقا به همین تجربه اشاره می‌کند و می‌گوید: «آنها پیش از این هم مواد استیضاح را ارائه کرده‌اند.» این سابقه باعث می‌شود که تهدید استیضاح سوم، برخلاف بسیاری از تهدیدهای سیاسی، کاملا بی‌پایه به نظر نرسد.
چارچوب حقوقی استیضاح در آمریکا
استیضاح در آمریکا فرآیندی دو مرحله‌ای است. مرحله نخست در مجلس نمایندگان انجام می‌شود، جایی که اکثریت ساده می‌تواند رئیس‌جمهور را استیضاح کند. مرحله دوم در سنا برگزار می‌شود، جایی که برای برکناری رئیس‌جمهور به رأی دو سوم سناتورها نیاز است. این ساختار باعث می‌شود که استیضاح بدون برکناری، پدیده‌ای کاملا ممکن و حتی رایج باشد. در واقع، استیضاح بیشتر یک ابزار سیاسی و نمادین است تا یک مکانیزم حقوقی برای حذف رئیس‌جمهور. دموکرات‌ها در ۲۰۱۹ و ۲۰۲۱ این ابزار را به کار گرفتند، اما نتوانستند ترامپ را برکنار کنند. با این حال، استیضاح می‌تواند تأثیرات بلندمدتی بر اعتبار و میراث سیاسی رئیس‌جمهور داشته باشد.
چرایی احتمال استیضاح ترامپ
استیضاح در مجلس نمایندگان با رأی اکثریت آغاز می‌شود. اگر دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای ۲۰۲۶ اکثریت را به دست آورند، می‌توانند پرونده استیضاح را در همان روزهای نخست تشکیل دهند و جانسون نیز به همین مسئله اشاره دارد و می‌گوید: «احتمالا از همان روز اول، یا روز اول یا دوم...» این سخن نشان می‌دهد که جمهوری‌خواهان خود نیز احتمال از دست دادن اکثریت را جدی می‌گیرند.
از سوی دیگر ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری خود با اتهامات متعددی مواجه بوده است؛ از جمله استفاده از قدرت برای فشار بر نهادهای مستقل، انتصاب‌های بحث‌برانگیز و سیاست‌های جنجالی داخلی و خارجی؛ از جمله جنگ با ایران. هر یک از این موارد می‌تواند بهانه‌ای حقوقی برای استیضاح فراهم کند. مسئله دیگر انگیزه سیاسی دموکرات‌هاست. دموکرات‌ها ترامپ را تهدیدی برای نهادهای دموکراتیک می‌دانند و ممکن است استیضاح را ابزاری برای تضعیف او پیش از انتخابات ۲۰۲۸ بدانند. علاوه بر این، پایگاه رادیکال حزب دموکرات فشار زیادی بر رهبران حزبی وارد می‌کند تا در برابر ترامپ قاطعانه عمل کنند. همه این عوامل می‌تواند ترامپ را در معرض استیضاح قرار دهد.
موانع استیضاح
همه این موارد در حالی است که در مقابل استیضاح ترامپ موانعی جدی نیز وجود دارد؛ به نحوی که حتی اگر مجلس نمایندگان استیضاح را تصویب کند، برکناری ترامپ نیازمند رأی دوسوم سنا است. با توجه به آرایش سیاسی سنا و وفاداری جمهوری‌خواهان به ترامپ، احتمال برکناری بسیار پایین است. در دو استیضاح قبلی، حتی سناتورهای جمهوری‌خواهی که از ترامپ انتقاد می‌کردند، در نهایت به تبرئه او رأی دادند.
مسئله بعدی هزینه سیاسی برای دموکرات‌هاست. استیضاح بدون برکناری می‌تواند به نفع ترامپ تمام شود و او را به عنوان قربانی سیاسی‌کاری‌های دموکرات‌ها معرفی کند. همان حالتی که در دو تاریخ سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۱ رخ داد و بعد از این استیضاح‌ها ترامپ توانست از آن به عنوان ابزاری برای اِعمال فشار بر دموکرات‌ها استفاده کند. همچنین ممکن است رأی‌دهندگان مستقل استیضاح را نوعی انتقام‌جویی سیاسی تلقی کنند و از دموکرات‌ها فاصله بگیرند. مسئله بعدی آن است که برای استیضاح موفق، معمولا نیاز به اتهام کیفری روشن است. تاکنون، اتهامات علیه ترامپ در دوره دوم بیشتر سیاسی و تفسیری بوده تا کیفری. این موضوع نیز در افکار عمومی آمریکا می‌تواند مشروعیت استیضاح را زیر سوال ببرد.
سناریوی محتمل
با این اوصاف به نظر می‌رسد اینکه خود ترامپ یا جانسون می‌گویند که ممکن است دموکرات‌ها در صورت پیروزی در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره به سمت استیضاح بروند، نوعی استفاده از ابزارهای روانی برای کشاندن همه حامیان جمهوری‌خواهان به پای صندوق‌های رأی است. در چنین شرایطی ممکن است اگر دموکرات‌ها اکثریت مجلس نمایندگان را به دست آورند تحقیقات برای استیضاح ترامپ آغاز شود و شاید حتی کار به استیضاح بِکشد اما احتمال اینکه بتوانند ترامپ را برکنار کنند، بسیار ضعیف است.
