عطر شمال با قیمت‌های چندصد هزار تومانی
خریدار برای تشخیص محصول اصیل، تازه و خوش‌پخت باید بیشتر از نام روی کیسه به محتویات آن دقت کند
هفت صبح| خرید برنج شمال این روزها به انتخابی چندصد هزار تومانی تبدیل شده است. کسی که سراغ برنج هاشمی یا طارم می‌رود، برای هر کیلو باید حدود نیم میلیون تومان کنار بگذارد و اگر چشمش دنبال صدری دم‌سیاه ممتاز باشد، قیمت از ۷۰۰ هزار تومان هم عبور می‌کند. در سوی دیگر بازار، شیرودی و فجر با نرخ‌هایی نزدیک ۳۵۰ تا ۴۵۰ هزار تومان عرضه می‌شوند. اختلاف قیمت‌ها به اسم رقم و عطر برنج منحصر نیست. میزان شکستگی، کیفیت سورت، محل کشت، روش عرضه و حتی ادعای کشت دوم، رقم نهایی را تغییر می‌دهد. در بازاری با چنین فاصله قیمتی، پرسش مهم این است که خریدار با پرداخت پول برنج ممتاز، آیا واقعاً همان محصول را تحویل می‌گیرد؟
برنج امساله در بازار چند؟
قیمت‌های اعلام‌شده امسال نشان می‌دهد هر کیلو برنج ایرانی در بازار خرده‌فروشی، از حدود ۳۱۰ هزار تومان برای نیم‌دانه طارم هاشمی شروع می‌شود و برای بعضی محصولات ممتاز به بیش از ۷۰۰ هزار تومان می‌رسد. این ارقام، قیمت‌های فروشندگان تهران است و لزوماً نرخ معامله در همه شهرها را نشان نمی‌دهند.در گروه برنج‌های اقتصادی، شیرودی کارخانه‌ای با قیمت حدود ۳۵۰ تا ۳۷۰ هزار تومان در هر کیلو دیده می‌شود. شیرودی استخوانی، بسته به کیفیت و شیوه عرضه، حدود ۳۹۰ تا ۴۴۰ هزار تومان قیمت دارد. فجر سوزنی ممتاز نیز در محدوده ۳۹۵ تا ۴۵۰ هزار تومان عرضه می‌شود. این ارقام برای خانواده‌هایی که مصرف روزانه بالایی دارند اهمیت دارد، چون اختلاف صد تا دویست هزار تومانی قیمت هر کیلو، هنگام خرید یک کیسه ده‌کیلویی به یک تا دو میلیون تومان می‌رسد.
در میان برنج‌های معطر شمال، طارم محلی ممتاز حدود ۵۰۵ تا ۵۱۰ هزار تومان و هاشمی ممتاز حدود ۵۳۰ تا ۵۶۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده‌اند. طارم هاشمی کارخانه‌ای در حدود ۴۹۰ هزار تومان عرضه می‌شود و نمونه‌های ممتاز این ترکیب، بسته به کیفیت و وزن بسته، در محدوده ۴۹۰ تا ۵۵۰ هزار تومان قرار دارند. طارم هاشمی کشت دوم نیز حدود ۵۵۵ تا ۵۸۰ هزار تومان قیمت دارد. صدری دم‌سیاه فوق ممتاز با نرخ‌هایی در محدوده ۷۱۰ تا ۷۴۰ هزار تومان در رده گران‌ترهای بازار قرار گرفته است.
البته قیمت نهایی با توجه به فروشگاه، محل عرضه و کیفیت واقعی محصول تغییر می‌کند. این قیمت‌ها یک نکته مهم دارند. عبارت «برنج هاشمی» یا «طارم» به‌تنهایی کیفیت و ارزش خرید را مشخص نمی‌کند. برنج یک رقم مشخص نیز با توجه به محل کشت، میزان خلوص، شرایط نگهداری، شکستگی و شیوه فرآوری، کیفیت‌های متفاوتی دارد. حتی دو فروشنده که یک نام یکسان را روی محصول گذاشته‌اند، لزوماً کالای هم‌ارز عرضه نمی‌کنند.
پول عطر و کیفیت پخت هاشمی و طارم
برنج هاشمی از ارقام شناخته‌شده گیلان است و به عطر مطبوع، بافت مناسب و قابلیت قدکشیدن هنگام پخت شهرت دارد. کیفیت محصول به شرایط کشت و فرآوری وابسته است، اما هاشمی مرغوب معمولاً پس از پخت بافتی نرم و مطلوب دارد و عطر آن در غذای آماده محسوس است. قیمت حدود ۵۳۰ تا ۵۶۰ هزار تومان برای هر کیلو، این رقم را در گروه محصولات نسبتاً گران بازار قرار می‌دهد.
طارم نیز نامی آشنا برای مصرف‌کنندگان برنج شمال است. طارم محلی و طارم هاشمی در بازار با قیمت‌های متفاوت عرضه می‌شوند و کیفیت عطر، یکدستی دانه‌ها و نتیجه پخت در انتخاب محصول نقش دارد. نرخ حدود ۵۱۰هزار تومان برای طارم محلی ممتاز و ۴۹۰ تا ۵۵۰ هزار تومان برای نمونه‌های مختلف طارم هاشمی، تصویری از بازار این گروه به دست می‌دهد. خریدار هنگام مقایسه باید مشخص کند محصول را با چه درجه‌ای از سورت و چه میزان شکستگی می‌خرد.
صدری دم‌سیاه در گروه برنج‌های گران‌قیمت قرار دارد. عطر و کیفیت پخت مطلوب، شهرت این رقم را در میان مشتریان برنج ممتاز حفظ کرده است. با وجود این، پرداخت کیلویی ۷۱۰ هزار تومان به معنای تضمین کیفیت نیست. نام رقم، وقتی ارزش دارد که محصول داخل کیسه با همان مشخصات عرضه شود.
انتخاب اقتصادی‌تر با شیرودی و فجر
شیرودی و فجر از ارقام پرمحصولی هستند که در بازار برنج ایران جایگاه مهمی دارند. این ارقام برای مصرف روزمره خانوار و تهیه غذا برای تعداد بیشتری از افراد، گزینه‌هایی اقتصادی‌تر به شمار می‌روند. شیرودی معمولاً دانه‌ای کشیده دارد و در صورت فرآوری مناسب، نتیجه پخت قابل قبولی ارائه می‌دهد. فجر نیز به ظاهر کشیده دانه و کاربرد روزمره شناخته می‌شود.قیمت شیرودی کارخانه‌ای حدود ۳۵۰ تا ۳۷۰ هزار تومان و نمونه استخوانی آن ۳۹۰ تا ۴۴۰ هزار تومان است. فجر سوزنی ممتاز نیز با نرخ حدود ۳۹۵ تا ۴۵۰ هزار تومان در بازار عرضه می‌شود. البته این ارقام به درجه محصول و شیوه عرضه بستگی دارند و برای همه محموله‌ها یکسان نیستند.
عنوان «استخوانی» در بازار معمولاً به برنج سالم و دانه‌کامل اشاره دارد. در مقابل، نیم‌دانه و سرلاشه از دانه‌های شکسته یا بخش‌های شکسته دانه تشکیل می‌شوند و به همین دلیل قیمت پایین‌تری دارند. نیم‌دانه طارم هاشمی حدود ۳۱۰ تا ۳۲۰ هزار تومان قیمت دارد. سرلاشه طارم هاشمی نیز در برخی فهرست‌های فروش با نرخ حدود ۴۳۰ تا ۴۶۰ هزار تومان عرضه می‌شود. شکستگی به‌خودی‌خود نشانه فساد یا تقلب نیست، به شرط آنکه محصول با همین مشخصات فروخته شود.
عطر بیشتر یا برچسب گران‌تر در کشت دوم
کشت دوم به محصولی گفته می‌شود که پس از برداشت محصول اول، در همان زمین و در چرخه کشت بعدی به دست می‌آید. شرایط آب‌وهوایی، زمان کاشت و برداشت و شیوه مدیریت مزرعه بر کیفیت نهایی اثر می‌گذارند. در بازار، برنج کشت دوم به دلیل محدودیت‌های تولید و تقاضا برای محصول معطر، اغلب قیمت بالاتری دارد.در فهرست‌های فروش مهر امسال، طارم هاشمی کشت دوم حدود ۵۵۵ تا ۵۸۰ هزار تومان قیمت دارد. با این حال، عبارت کشت دوم روی بسته به‌تنهایی اصالت محصول را اثبات نمی‌کند. خریدار بهتر است نام شالیکار یا شالیکوبی، محل کشت و سال برداشت را بپرسد و برای خریدهای حجیم، نمونه‌ای از همان محموله را پیش از تسویه کامل آزمایش کند. قیمت بیشتر باید با ویژگی قابل بررسی محصول همراه باشد.
ترفندهایی که برنج ارزان را گران می‌فروشند
یکی از روش‌های تخلف در بازار، مخلوط‌کردن برنج ارزان‌تر با محصول گران‌تر است. در چنین شرایطی ممکن است بخشی از محموله از ارقام پرمحصولی مانند شیرودی یا فجر تشکیل شده باشد، اما کل محصول با عنوان طارم یا هاشمی ممتاز فروخته شود. اختلاط برنج وارداتی با برنج ایرانی نیز از تخلفاتی است که در بازار گزارش شده است. در شهریور امسال، مقام‌های تعزیراتی کهگیلویه و بویراحمد از کشف حدود هزار کیسه ده‌کیلویی برنج متخلف خبر دادند. در میان تخلفات گزارش‌شده، فروش برنج خارجی بی‌کیفیت به نام ایرانی و اختلاط برنج با برند فجر دیده می‌شد.
ترفند دیگر، فروش برنج پارساله به‌عنوان محصول امسال است. برنج کهنه و تازه ممکن است از نظر رطوبت، عطر و رفتار هنگام پخت تفاوت داشته باشند، اما ظاهر دانه به‌تنهایی سال برداشت را اثبات نمی‌کند. محصولی که مدت طولانی نگهداری شده، لزوماً بی‌کیفیت نیست و حتی بعضی مصرف‌کنندگان برنج کهنه را برای پخت خاصی ترجیح می‌دهند. تخلف زمانی شکل می‌گیرد که سال برداشت برخلاف واقع اعلام شود.
دستکاری عنوان جغرافیایی نیز راه دیگری برای بالا بردن قیمت است. فروشنده ممکن است محصولی را به نام یک منطقه مشهور عرضه کند، بی‌آنکه منشأ آن روشن باشد. نام‌هایی مانند آستانه اشرفیه، فریدونکنار یا طارم محلی برای بسیاری از خریداران بار کیفی دارند، اما درج نام منطقه روی بسته، مدرک قطعی منشأ محصول نیست.در برخی گزارش‌های تخصصی بازار برنج، استفاده از اسانس برای تقویت بوی برنج کم‌عطر یا مخلوط‌کردن ارقام ارزان با ارقام ممتاز نیز به‌عنوان شیوه‌های تقلب مطرح شده است. بوی تند و غیرعادی برنج می‌تواند دلیلی برای بررسی بیشتر باشد، اما تشخیص وجود مواد افزودنی خاص از روی بو به‌تنهایی امکان‌پذیر نیست و در موارد مشکوک به بررسی تخصصی نیاز است.
چطور سرمان کلاه نرود؟
اولین راه، خرید از فروشنده‌ای است که امکان ارائه نمونه و توضیح روشن درباره رقم، محل کشت و سال برداشت را دارد. خرید کیسه‌ای با مشخصات درج‌شده، فاکتور و اطلاعات قابل پیگیری، امکان اعتراض به فروشنده را افزایش می‌دهد. برای خرید فله‌ای نیز بهتر است پیش از سفارش یک کیسه کامل، مقدار کمی از همان بار تهیه و پخت آن بررسی شود.
دومین راه، مقایسه برنج خام و پخته است. دانه‌های بسیار ناهمگون، وجود درصد بالای شکستگی برخلاف عنوان محصول و تفاوت آشکار رنگ و اندازه دانه‌ها می‌تواند نشانه اختلاط باشد. بوی غیرعادی و بیش از حد تند نیز جای بررسی بیشتر دارد. با این حال، هیچ‌یک از این نشانه‌ها به‌تنهایی برای اثبات تقلب کافی نیست. تشخیص قطعی سال برداشت، منشأ جغرافیایی یا وجود مواد افزودنی خاص ممکن است به بررسی آزمایشگاهی نیاز داشته باشد.
سومین راه، احتیاط در برابر قیمت‌های وسوسه‌کننده است. وقتی برنجی با عنوان صدری دم‌سیاه ممتاز یا طارم هاشمی درجه یک، فاصله زیادی با نرخ معمول بازار دارد، خریدار باید علت این تفاوت را جویا شود. قیمت پایین لزوماً نشانه تقلب نیست، اما ادعای کیفیت ممتاز با نرخ غیرعادی، بدون توضیح درباره درجه محصول و شرایط عرضه، جای پرسش دارد.
