لباس‌های استوک؛ تخفیفی برای روزگار سخت!
پوشاک استوک با کالای دست‌دوم تفاوت دارد و به‌دلیل قیمت پایین و کیفیت قابل‌قبول در شرایط کاهش قدرت خرید ایرانیان محبوب شده، اما عمدتاً قاچاق وارد می‌شود
هفت صبح| در شرایطی که افزایش نرخ ارز و فشار تورمی، قدرت خرید خانوارها را به‌شدت کاهش داده و بازار پوشاک را با رکود نسبی مواجه کرده است، پدیده کالای استوک به یکی از گزینه‌های اصلی مصرف‌کنندگان تبدیل شده است. کالاهایی که به دلایلی مانند مازاد تولید، تغییر فصل، تغییر مد یا جمع‌آوری از فروشگاه‌های زنجیره‌ای، با قیمتی بسیار پایین‌تر از نرخ اصلی خود از بازار اصلی خارج و در بازارهای دیگر همچون ایران عرضه می‌شوند و همین قیمت پایین، آن‌ها را به گزینه‌ای جذاب برای اقشار مختلف جامعه بدل کرده است.
نکته قابل توجه آن است که تقاضا برای این کالاها نه فقط به دلیل ارزانی، بلکه به دلیل نسبت قیمت به کیفیت بالای آن‌هاست. بسیاری از این محصولات، کالاهای برند اصلی با کیفیت مطلوب هستند که تنها به دلیل استوک شدن، با تخفیف‌های چشمگیر گاه تا یک‌دهم قیمت اولیه به دست مصرف‌کننده می‌رسند. همین ترکیب قیمت مناسب و کیفیت قابل قبول، باعث شده استوک در سبد خرید بسیاری از خانواده‌ها جایگاه ویژه‌ای پیدا کند؛ به‌ویژه در وضعیتی که خرید کالای نو و فِرِش برای بخش بزرگی از جامعه دشوار یا غیرقابل دسترس شده است.
سید شجاع‌الدین امامی‌رئوف، دبیر انجمن صنایع نساجی ایران در تحلیل پدیده قاچاق پوشاک و تمایز آن با کالای دست‌دوم، با تأکید بر لزوم تفکیک مفاهیم به خبرنگار هفت‌صبح اظهار کرد: «کالای استوک با کالای تاناکورایی یا دست‌دوم نباید اشتباه گرفته شود. وقتی ما از استوک صحبت می‌کنیم، لزوماً کالای تاناکورایی یا مستعمل مد نظر نیست.»
انواع کالای استوک در بازار
وی با تشریح انواع کالای استوک تصریح کرد: «ما چند مدل کالای استوک داریم. یکی استوک تولید است، مثلاً فرض کنید برندی به پاکستان یا بنگلادش سفارش تی‌شرت می‌دهد و یک میلیون عدد سفارش می‌گذارد. واحد تولیدکننده معمولاً ۵ تا ۱۰ درصد بیشتر تولید می‌کند تا در کنترل کیفیت و شرایط مختلف، سفارش را کامل تحویل دهد. بخشی از این کالای مازاد که یا مشکل کنترل کیفیت داشته، یا زدگی و رنگ‌رفتگی دارد، یا حتی سالم است.
اما دیگر در سفارش اصلی نمی‌گنجد، به کالای استوک تبدیل می‌شود، چون قیمت سفارش روی همان یک میلیون اصلی گرفته شده، این مازاد هر قیمتی که فروخته شود سود است و می‌تواند بسیار ارزان‌تر عرضه شود. فرض کنید یک کالای نایک در فروشگاه رسمی خود یک میلیون تومان فروخته می‌شود، اما همین کالا چون در فروشگاه رسمی عرضه نمی‌شود و از کانال دیگری توزیع می‌گردد، ممکن است ۵۰ هزار تومان قیمت داشته باشد. ما به این «استوک ارزون» می‌گوییم.»
دبیر انجمن صنایع نساجی ایران در تشریح نوع دوم استوک گفت: «بخشی دیگر استوک توزیع هستند. در فروشگاه‌های زنجیره‌ای مختلف در نقاط جهان، کالایی توزیع می‌شود و سپس به دلایلی مانند به‌هم‌خوردن سایزبندی، تغییر فصل، تغییر مد یا عدم اقبال مشتری، این شرکت‌ها کالا را از فروشگاه‌ها جمع‌آوری کرده و به انبار می‌فرستند. چون هزینه انبارداری و نگهداری مجدد دردسرساز است، این کالاها را زیر قیمت به عنوان «استوک توزیع» می‌فروشند. قیمت این نوع ممکن است پایین‌تر از قیمت تمام‌شده تولید باشد.»
وی با اشاره به ورود کالای مستعمل و دست‌دوم به کشور تاکید کرد: «کالای مستعمل و دست‌دوم نیز وارد کشور می‌شود. بسیاری از برندهای مختلف، کالاهای خود را در فروشگاه‌ها جمع‌آوری کرده و برای کشورهای آفریقایی و مناطق دیگر می‌فرستند تا اقتصاد چرخشی و مسئولیت اجتماعی را پوشش دهند و کالای قابل استفاده در چرخه استفاده مجدد بماند. ما خودمان در تهران مناطقی داریم که این نوع کالاها وارد و فروخته می‌شود، اما عمده بحث قاچاق پوشاک، قاچاق پوشاک استوک است.»
دلایل جذابیت پوشاک استوک در ایران
امامی‌رئوف در تحلیل جذابیت این کالاها برای بازار ایران گفت: «کشورهایی مثل کشور ما که واردات پوشاک در آن ممنوع است، اقبال به برندها وجود دارد و این کالاها جذابیت دارند. ضمن اینکه قیمت آن‌ها پایین است و خریدار با قیمت کمتر خرید کرده است. در سطح بین‌المللی نیز همین‌طور است، برخی فروشگاه‌ها در حراج‌های بزرگ کالا را پایین‌تر می‌فروشند و حتی آنلاین‌شاپ‌هایی که الان کار می‌کنند، بخشی از کالای خود را از آفرهای مختلف فروشگاه‌ها و برندها خریداری می‌کنند و در نتیجه قیمت‌هایشان نسبت به روال عادی فروش آن برندها پایین‌تر است. هر کدام از این کالاها که وارد کشور ما شود، هم جذابیت قیمتی دارد و هم به دلیل برند بودن و آشنایی با نام‌های تجاری، مقبولیت بیشتری دارد. ضمن اینکه تنوع بیشتری نیز در بازار ایجاد می‌کند. بخش عمده‌ای از آنچه همکاران ما در پوشاک مطرح می‌کنند، همین داستان است.»
دبیر انجمن صنایع نساجی ایران در خصوص وضعیت کلی صنعت پوشاک گفت: «ما با چند موضوع مواجهیم، اول اینکه واردات پوشاک ممنوع است، پس هر آنچه پوشاک خارجی در بازار می‌بینید، به نوعی کالای قاچاق محسوب می‌شود به جز اقلامی مانند لباس‌های آتش‌نشانی و ایمنی که به صورت رسمی وارد می‌شوند. حالا بحث این است که بخش زیادی از این پوشاک واقعاً خارجی است و بخشی نیز به دلیل عدم ثبت مالکیت معنوی و نشانه تجاری، ممکن است تولید داخل با لیبل برند خارجی یا همان «لیبل فیک» باشد. اما در مجموع، هر آنچه کالای خارجی در بازار دیده می‌شود، تلقی بر قاچاق بودن آن است.»
امامی‌رئوف با اشاره به آمار ستاد مبارزه با قاچاق کالا خاطرنشان کرد: «ستاد مبارزه با قاچاق کالا معمولاً آماری منتشر می‌کند که بر اساس آن سالانه حدود ۲ تا ۲.۵ میلیارد دلار قاچاق پوشاک داریم. این برآوردها بر مبنای کشفیات یا فرمول‌هایی مانند سنجش نیاز بازار، تولید، واردات و صادرات محاسبه می‌شود. آنچه امروز بین وزارت صنعت، ستاد مبارزه با قاچاق کالا و تشکل‌های مختلف مورد توافق است، قاچاقی در حدود ۲ تا ۳ میلیارد دلار در حوزه پوشاک است. وزارتخانه نیز آماری در حدود ۹ تا ۱۰ میلیارد دلار برآورد کرده است. بخشی از این قاچاق نیز مربوط به کالای خواب مانند ملحفه و تشک است.»
وی با تأکید بر تخمینی بودن این آمار گفت: «چون قاچاق قابل اندازه‌گیری دقیق نیست، برآوردها تخمینی است. در مجموع می‌گویند حدود ۳۰ درصد بازار پوشاک توسط جنس قاچاق پوشش داده می‌شود. در سال‌های گذشته روش‌های مختلفی برای مبارزه با قاچاق در نظر گرفته شده است. دوره‌ای دستورالعملی برای ثبت برندهای خارجی در کشور آمد که بر اساس آن، هر تابلوی خارجی در ایران باید مدارک نمایندگی خود را ارائه می‌داد و معرفی‌نامه‌ای از آن برند داشت تا پرونده تشکیل شود و مجاز به فعالیت باشد.
تعدادی در سال ۹۶ و ۹۷ این کار را انجام دادند و طبیعتاً مابقی که پرونده تشکیل نداده بودند، قاچاق محسوب می‌شدند و باید تابلوهایشان پایین می‌آمد. در مقطعی شاهد تعطیلی برندهای خارجی در سطح شهر بودیم، چون نتوانسته بودند احراز هویت کنند که نمایندگی اصل آن برند هستند. اما بعدها این موضوع شل شد و برخوردی صورت نگرفت و دستورالعمل پیگیری نشد. مجدداً تابلوهای برندهای خارجی در سطح شهر دیده می‌شود و تحت عنوان برند خارجی جنس می‌فروشند، بدون اینکه برخورد آنچنانی با آن‌ها شود.»
امامی‌رئوف در خصوص قیمت‌گذاری کالاهای خارجی گفت: «اگر کالای خارجی در فروشگاه‌های رسمی بین‌المللی عرضه شود، باید به قیمت همان فروشگاه‌های زنجیره‌ای بین‌المللی قیمت‌گذاری شود. یعنی اگر در فروشگاه نایک یا آدیداس یا ریبوک در سطح جهانی کالایی ۴۰۰ یا ۵۰۰ دلار قیمت دارد، ریال آن نیز باید متناسب با همان قیمت باشد. اما جنسی که امروز در ایران به عنوان خارجی فروش می‌رود، به دلیل قیمت پایین‌ترش خریدار دارد. اگر خود نایک یا آدیداس در ایران شعبه می‌زد و با همان قیمت‌های ریتل خود در فروشگاه‌های خرده‌فروشی سایر کشورها قیمت‌گذاری می‌کرد، شاید مخاطبش کاملاً متفاوت می‌شد. اکنون بخشی از جامعه که توان خرید پایین‌تری دارد، جنس استوک را خریداری می‌کند، اما در آن صورت جنس فِرِش وارد می‌شد و ممکن است طبقه داراتری از جامعه مخاطب آن کالای لوکس قرار می‌گرفت.»
قیمت استوک یک دهم قیمت واقعی
همچنین سعید جلالی‌قدیری، دبیر اتحادیه تولید و صادرات نساجی و پوشاک ایران در تحلیل رابطه نرخ ارز و قاچاق پوشاک، با اشاره به یک ویژگی خاص در این صنعت اظهار داشت: «به‌طور کلی وقتی نرخ ارز بالا می‌رود، به‌طور خودکار قاچاق یا واردات کاهش می‌یابد، اما در حوزه پوشاک ما با پدیده‌ای متفاوت تحت عنوان استوک روبه‌رو هستیم.»
وی با تشریح ماهیت کالای استوک تصریح کرد: «کالای استوک کالایی است که به هر دلیلی از حالت اصلی خود خارج می‌شود؛ یا استوک سفارش‌گذاری است، یا استوک تولید. در پوشاک، وقتی کالا استوک می‌شود و از فصل خود عبور می‌کند در حالی که عمر مفید آن فقط سه ماه است قیمتش به یک‌دهم یا حتی یک‌بیستم نرخ تولیدش کاهش می‌یابد.»
جلالی‌قدیری با ارائه مثالی ملموس گفت: «فرض کنید یک تی‌شرت امروز با قیمت هزار تومان تولید می‌شود و در حالت عادی دو هزار تومان فروخته می‌شود. اگر این تی‌شرت استوک شود، دیگر ارزش هزار تومان ندارد و به ۱۰۰ یا ۵۰ تومان می‌رسد. در حالت واقعی، اگر نرخ تولید امروز ۴۰۰ هزار تومان باشد، وقتی استوک شود به ۴۰ یا ۵۰ هزار تومان کاهش پیدا می‌کند.»
وی با تأکید بر اینکه این پدیده به یک موج گسترده در صنعت پوشاک تبدیل شده، خاطرنشان کرد: «هیچ‌کدام از کشورهای دنیا که ادعای تولید پوشاک دارند مانند کشورهای جنوب شرق آسیا یا هر جای دیگر نمی‌توانند با این شرایط رقابت کنند، چراکه کالا ماهیت استوک پیدا کرده است. عمده پوشاکی که وارد کشور می‌شود نیز حالت استوک دارد.»
دبیر اتحادیه تولید و صادرات نساجی و پوشاک ایران در پایان تأکید کرد: «بنابراین حتی با نرخ دلار ۵۰۰ هزار تومان باز هم قاچاق پوشاک صورت می‌گیرد، چون ماهیت پوشاکی که وارد می‌شود استوک است. فرض کنید قیمت عمده‌فروشی جهانی یک کالا سه دلار باشد، وقتی استوک می‌شود، همان کالا به ۳۰ سنت، یعنی یک‌دهم قیمت، کاهش پیدا می‌کند. بنابراین شما دلار را از من بگیرید، حتی یک میلیون تومان، باز هم در حوزه قاچاق پوشاک تفاوتی ایجاد نمی‌شود. این پاسخ سوال اول شماست.»
