یک کابین و هزار خرج | همه هزینه‌های سرویس و تعمیر آسانسور
هزینه سرویس سالانه آسانسور متفاوت است، اما تعویض قطعات اصلی می‌تواند چندین برابر قرارداد نگهداری هزینه داشته باشد
هفت صبح| وقتی متوجه می‌شویم آسانسور خراب شده که چراغ قرمز می‌شود، در باز نمی‌شود، کابین بین دو طبقه می‌ایستد یا صدای عجیبی از موتورخانه می‌آید و ناگهان مدیر ساختمان تبدیل به مسئول عملیات نجات می‌شود. تلفن پشت تلفن، تماس با شرکت سرویس، پیدا کردن تعمیرکار و در نهایت مذاکره برای اینکه «امروز کسی را بفرستید». در ساختمان‌های مسکونی، آسانسور یکی از معدود تجهیزات مشترکی است که هزینه آن از چند صد میلیون تومان شروع می‌شود و بعد از نصب هم هر ماه برایش پول خرج می‌شود. قیمت منتشرشده برای یک آسانسور کششی ۶ نفره در مهر ۱۴۰۵، بسته به تعداد توقف و تجهیزات، حدود ۷۷۰ میلیون تا یک میلیارد و ۲۶۰ میلیون تومان است. برای مدل‌های ۶ و ۸ نفره در بازار، بازه کلی حدود ۷۰۰ میلیون تا یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان هم اعلام شده است.
برای اینکه عدد واقعی‌تری داشته باشیم، یک ساختمان پنج‌توقفه را در نظر بگیرید. قیمت خود آسانسور ۶ نفره می‌تواند در بازه حدود ۷۷۰ میلیون تا ۱.۲۶ میلیارد تومان قرار بگیرد. بعد نوبت نصب می‌رسد. نرخ‌های منتشرشده برای نصب مکانیکال آسانسور گیربکس در هر طبقه حدود ۷ تا ۸.۵ میلیون تومان و برای نصب الکتریکال حدود ۸ تا ۱۰ میلیون تومان است. یعنی برای پنج توقف، هزینه نصب مکانیکال و الکتریکال در مجموع حدود ۷۵ تا ۹۲.۵ میلیون تومان خواهد بود.
هزینه کارشناسی و دستمزد پایه پروژه هم حدود یک تا سه میلیون تومان اعلام شده است. در نتیجه یک آسانسور پنج‌توقفه، پیش از ورود به هزینه‌های جانبی ساختمان، به‌راحتی می‌تواند حدود ۸۵۰ میلیون تومان تا ۱.۳۵ میلیارد تومان برای ساختمان خرج داشته باشد. ماجرا تازه پس از روشن شدن آسانسور شروع می‌شود. آسانسور وسیله‌ای نیست که نصب شود و مدیر ساختمان برای چند سال آن را فراموش کند. قرارداد سرویس و نگهداری معمولاً سالانه بسته می‌شود و سرویس دوره‌ای، بازدید فنی و رسیدگی به خرابی‌ها بخشی از این هزینه است.
در بازار خدماتی تهران در پاییز ۱۴۰۵، هزینه ماهیانه سرویس آسانسور نیمه‌اتوماتیک حدود ۱۳۰ تا ۱۸۰ هزار تومان به ازای هر طبقه توقف اعلام شده و برای آسانسور تمام‌اتوماتیک این رقم حدود ۱۵۰ تا ۲۳۰ هزار تومان است. برای یک آسانسور پنج‌توقفه، یعنی چیزی حدود ۶۵۰ هزار تا یک میلیون و ۱۵۰ هزار تومان در ماه و حدود ۷.۸ تا ۱۳.۸ میلیون تومان در سال. اما یک نرخ دیگر هم در بازار وجود دارد که تصویر متفاوتی از هزینه نگهداری نشان می‌دهد. نرخ‌نامه منتشرشده برای سال ۱۴۰۵ بر مبنای تعرفه سندیکا، هزینه سرویس را برای گروه‌های مختلف ساختمانی از ماهیانه ۳.۵میلیون ریال به ازای هر توقف آغاز می‌کند و در ساختمان‌های پرتردد به ۵.۵ میلیون ریال برای هر توقف می‌رساند.
طبق همین جدول، حداقل محاسبه قرارداد پنج توقف است. بنابراین در یک ساختمان پنج‌توقفه، رقم پایه قرارداد بر مبنای پایین‌ترین نرخ جدول حدود ۱.۷۵ میلیون تومان در ماه و ۲۱ میلیون تومان در سال خواهد بود و در گروه پرترافیک به حدود ۲.۷۵ میلیون تومان در ماه و ۳۳ میلیون تومان در سال می‌رسد. اختلاف میان این نرخ‌ها با ارقام بازار خدماتی، به نوع قرارداد، سطح خدمات و شرایط شرکت سرویس‌دهنده برمی‌گردد. هر چند در عمل، این هزینه سرویس شامل تعویض قطعه نمی‌شود که آن، داستانی مفصل و پررنج است.
وقتی خرابی می‌آید
مدیر ساختمان تا زمانی که آسانسور سالم است، احتمالاً از هزینه نگهداری گله می‌کند. روز خرابی، ماجرا شکل دیگری پیدا می‌کند. هزینه قرارداد ماهانه، بخش کوچکی از اقتصاد آسانسور است و قطعات اصلی می‌توانند رقم فاکتور را چندین برابر کنند. موتور مونادرایو ۶ نفره که در ۱۴۰۴ حدود ۱۱۱ میلیون تومان قیمت داشته، امسال حدود ۲۸۱ میلیون تومان اعلام شده است. موتور ۸ نفره بشکه‌ای نیز از حدود ۱۰۶ میلیون به حدود ۳۸۰میلیون تومان رسیده و یک موتور ایتالیایی آلبرتو ساسی ۵.۵ کیلووات از حدود ۱۲۰ میلیون به حدود ۴۲۰میلیون تومان افزایش قیمت داشته است.
تابلو فرمان هم یکی دیگر از نقاط حساس است. در بازار تجهیزات، مدل‌های مختلف تابلو فرمان ایرانی از حدود ۳۵میلیون تومان تا بالای ۱۹۰میلیون تومان قیمت دارند و مدل‌های مجهزتر یا پکیج‌های کامل می‌توانند قیمت‌های بالاتری داشته باشند. بنابراین اگر یک آسانسور قدیمی به تعمیر اساسی موتور یا تابلو فرمان برسد، مدیر ساختمان دیگر با یک هزینه معمول ماهانه مواجه نیست. یک فاکتور ده‌ها یا صدها میلیون تومانی روی میز او قرار می‌گیرد.
همین‌جاست که مدیر ساختمان باید دنبال تعمیرکار بدود. شرکت سرویس‌دهنده برای بازدید می‌آید، عیب‌یابی می‌کند، قطعه را معرفی می‌کند و بعد نوبت قیمت می‌رسد. اگر قطعه موجود باشد، داستان سریع‌تر پیش می‌رود. اگر قطعه کمیاب شده باشد یا نیاز به سفارش داشته باشد، آسانسور می‌تواند چند روز یا بیشتر از کار بیفتد. هزینه رفت‌وآمد تکنسین نیز در بازار خدمات جداگانه محاسبه می‌شود و برای هر سرویس حدود 500 هزار تا یک و نیم میلیون تومان اعلام شده است.
اقتصاد آسانسور در واقع اقتصاد یک کابین چند مترمربعی نیست. پشت هر بار بالا و پایین رفتن آن، سازنده، واردکننده یا تولیدکننده قطعه، نصاب، شرکت نگهداری، تکنسین، فروشنده قطعات و گاهی شرکت تبلیغاتی قرار دارند. برای ساکنان ساختمان، مهم‌ترین عدد شاید سهم ماهانه هر واحد باشد؛ برای مدیر ساختمان، مهم‌تر از آن یک چیز دیگر است. اینکه وقتی آسانسور ساعت هشت شب خراب شد، کسی جواب تلفن را بدهد و تعمیرکار فردا صبح پشت در ساختمان باشد. اگر یکی از ساکنان یا مهمان او در آسانسور گیر کرد، شرکت تعمیراتی خدمات بدهد و نیازی به تماس با همکاران آتش نشانی نباشد. همین نیاز ساده، بازاری ساخته که از خرید یک آسانسور میلیاردی شروع می‌شود و سال‌ها بعد، با هر سرویس، هر قطعه و هر خرابی دوباره پول تولید می‌کند.
