پتروشیمی مقصر گرانی لباس؟
آسیب پتروشیمیها و کاهش عرضه پلیاستر، زنجیره نساجی را با کمبود و جهش قیمت مواد اولیه مواجه کرده است
هفت صبح| همه فکر میکنند رکود بازار و صنعت پوشاک فقط به کاهش قدرت خرید مردم برمیگردد، اما عوامل پنهان دیگری همچون گرانی مواد اولیه نیز زنجیره صنعت تا بازار را تحت تاثیر قرار داده است. به عبارت دیگر کمتر کسی فکر میکند صنعت پوشاک از بمباران پتروشیمیهای ایران آسیب دیده و حالا اثرات آن در بازار نمود پیدا کرده تا جایی که برخی از تولیدکنندگان کوچک دست از تولید کشیدهاند و کاهش قدرت خرید مردم هم فروشندگی در این صنف را به چالش کشیده است.
سعید جلالی قدیری، دبیر اتحادیه تولید و صادرات نساجی و پوشاک ایران در گفتوگویی تفصیلی با خبرنگار هفتصبح، با اشاره به وضعیت صنعت پوشاک در سالهای اخیر گفت: سال گذشته و امسال با دو جنگ و تحولات اجتماعی مواجه بودهایم. حوزه پوشاک بهطور معمول چهار تا پنج ماه شب عید را برای فروش برنامهریزی میکند؛ یعنی تولیدکنندگان، عمده محصولات خود را برای عرضه در این بازه زمانی آماده میکنند. اما وقتی شب عید با جنگ همزمان شد، حجم تقاضا بهشدت کاهش یافت. بهجز یکی دو استان که از وقایع دور بودند، سایر استانها که عمده تولیدکنندگان در آنها مستقر هستند، مانند تهران، البرز و برخی استانهای دیگر، نتوانستند بهخوبی کار کنند و شب عید را عملاً از دست دادند.
وی با بیان اینکه مشکل ریشهایتر، کاهش قدرت خرید مردم است، افزود: حجم مصرف پوشاک کشور سال به سال کاهش یافته است و این روند در چند سال گذشته ادامه داشته. تورم در همه کالاها از نان و گوشت گرفته تا مسکن، دارو و خدمات وجود داشته و چون نیازهای اولیه در اولویت هستند، مصرف پوشاک خودبهخود کاهش پیدا میکند. عمده افراد ترجیح میدهند خرید کمتری انجام دهند تا نیازهای جدیتر خود را برآورده کنند. تورم کالایی سال گذشته طبق گفته بانک مرکزی بالای ۹۷ درصد بوده و قیمت همه کالاها نسبت به سال قبل تقریباً دو برابر شده است، اما این افزایش در حوزه پوشاک به همان نسبت اتفاق نیفتاده است.
جلالی قدیری با تاکید بر اینکه صنعت پوشاک با یک پارادوکس جدی مواجه است، تصریح کرد: از یک سو تقاضا کاهش یافته و از سوی دیگر قیمت مواد اولیه افزایش پیدا کرده است. در این صنعت، تعداد زیادی تأمینکننده و فروشنده وجود دارد که یک بازار کاملاً رقابتی ایجاد کرده است. تولیدکنندگان برای فروش، نمیتوانند قیمت را متناسب با افزایش مواد اولیه بالا ببرند. این عوامل دست به دست هم داده و صنعت پوشاک را ضعیف کرده است.
دبیر اتحادیه تولید و صادرات نساجی و پوشاک ایران با اشاره به ابعاد این صنعت، گفت: صنعت پوشاک بیش از یک میلیون شغل، بیش از ۱۰۰ هزار واحد تولیدی، بیش از ۲۵۰ هزار واحد توزیعی و بیش از ۱۴۵۰ هزار فروش اینترنتی دارد. وقتی کل بازار کاهش پیدا میکند و قاچاق نیز از سال ۹۰ به این سو هر روز ادامه داشته و کاهش نیافته، بخشی از بازار بهطور خودکار به سمت قاچاق میرود.
وی در پاسخ به پرسشی درباره حجم قاچاق پوشاک، گفت: مجموع حجم بازار پوشاک کشور حدود ۱۰میلیارد دلار است که از این میزان، بیش از ۳ میلیارد دلار آن قاچاق است؛ یعنی بین ۳۰ تا ۴۰ درصد بازار پوشاک در اختیار قاچاق قرار دارد. بخشی از این کالاهای قاچاق، استوک و کالاهای مانده در انبار هستند که بعضاً حالت غیربهداشتی پیدا کردهاند و سلامت مردم را تهدید میکنند. جلالی قدیری با اشاره به کاهش تولید و تعطیلی واحدهای کوچک، افزود: با کاهش تقاضا، تولید نیز کاهش مییابد و واحدهای کوچک تعطیل میشوند. واحدهای بزرگ نیز احتمالاً تعدیل نیرو خواهند داشت و بخشی از نیروی کار خود را از دست میدهند. پیشبینی میشود کاهش تولید امسال بین ۲۰ تا ۳۰ درصد باشد. بهدلیل تعدد واحدهای تولیدی، ارائه آمار دقیق دشوار است، اما روند کلی نشاندهنده کاهش محسوس تولید است.
وی در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت تأمین مواد اولیه، گفت: در حوزه مواد اولیه، بخشی از الیاف، نخهای خاص و ماشینآلات را وارد میکنیم. برای مثال، در الیاف پنبه، مصرف کشور حدود ۱۷۰ هزار تن است که این رقم کاهش یافته و به حدود ۱۵۰ هزار تن رسیده است. از این میزان، حدود ۵۰ هزار تن در داخل تولید میشود و بر اساس آمارهای گمرک، بیش از ۱۰۰ هزار تن وارد میشود. این یعنی بیش از ۲۵۰ میلیون دلار الیاف پنبه وارد کشور میشود. در اکریلیک تقریباً ۵۰-۵۰ هستیم؛ یعنی نیمی واردات و نیمی تولید داخل. در ویسکوز نیز ۱۰۰ درصد واردات داریم، چرا که به دلیل مسائل زیستمحیطی و کمبود آب، تولید آن در کشور توجیهپذیر نیست. این حجم از واردات، تعهدات ارزی و مسائل حملونقل سنگینی را به همراه دارد.
جلالی قدیری با اشاره به تأثیر جنگ و محاصره بر زنجیره تأمین، گفت: با توجه به جنگ و محاصره، تأمین این مواد با مشکل مواجه شده و هزینه حملونقل کانتینر بیش از ۳۰۰ درصد افزایش یافته است. کانتینری که قبلاً از چین با ۳ تا ۴ هزار دلار میآمد، اکنون به بیش از ۱۲ تا ۱۳ هزار دلار رسیده است. همچنین بخشی از پتروشیمیها در جنگ آسیب دیدهاند و تولید الیاف مصنوعی مانند پلیاستر تحت تأثیر قرار گرفته است. اینها تبعات جنگ است که تنها کشور ما با آن مواجه نیست، بلکه سایر کشورهای منطقه نیز با آن دستوپنجه نرم میکنند. وقتی صنعت پوشاک ضعیف شود، چون لوکوموتیو زنجیرههای قبلی خود است، صنعت پارچه، الیاف و نساجی نیز بهطور طبیعی ضعیف میشود و این زنجیره بههمپیوسته، آسیب جدی میبیند.
وضعیت تامین مواد اولیه نساجی در ایران چگونه است؟
شاهین کاظمی عضو انجمن صنایع نساجی در گفتوگو با هفتصبح با اشاره به اینکه در زنجیره صنعت نساجی، پلی استر و پنبه نقش کلیدی دارند و در حال حاضر بیش از 60 درصد مواد اولیه مصرفی در این صنعت از جنس پلی استر است، گفت: «این در حالی است که پنبه با نزدیک به 20 درصد در جایگاه دوم حجم مصرف مواد اولیه در این صنعت قرار دارد. به تبع این موضوع در صنعت نساجی ایران نیز پلی استر یا همان پلی اتیلن ترفتالات (PET) دارای جایگاه ویژهای است.»
وی افزود: «پلی استر عموماً در دو حالت گروه نساجی (TG) و گروه بطری (BG) تولید میشود و پس از صنعت نساجی بزرگترین بازار مصرف این پلیمر در صنایع بستهبندی و بالاخص تولید بطریهای بستهبندی نوشیدنیها نظیر آب معدنی، نوشابه و ... است. در ایران پتروشیمی شهید تندگویان مهمترین و تنها تامین کننده چیپس (گرانول) پلی استر بوده و در زیرمجموعه این شرکت نزدیک به 100 واحد ذوب ریسی در حوزه صنایع نساجی به تولید الیاف و نخ مشغول هستند که این الیاف و نخ در صنعت نساجی به پارچه و انواع مختلف منسوجات تبدیل میشود. به صورت عمومی نیاز صنعت نساجی ایران به این ماده در حدود 400 هزار تن در سال است که در سنوات گذشته پتروشیمی شهید تندگویان تنها نزدیک به 300 هزار تن از این ماده را تامین کرده و مابقی آن از طریق واردات تامین میگردد.
عضو انجمن صنایع نساجی با اشاره به اینکه متاسفانه در جنگ 40 روزه و آسیب دیدن تاسیسات مرکزی منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر منجر به این گردید که تولید این ماده حیاتی برای صنایع نساجی و بطری ایران با بحران شدیدی مواجه گردد، گفت: «در طی هفتههای متوالی این مواد در بورس کالای ایران عرضه نگردید و پس از راهاندازی مجدد پتروشیمی شهید تندگویان میزان عرضه چیپس پلی استر نساجی در بورس کالا که در سال گذشته اعدادی در محدوده 6 تا 7 هزار تن در هفته بود تا حد 1500 تن در هفته کاهش یافت. این موضوع منجر گردید که رقابت برای خرید این ماده شدت یابد و به دنبال آن قیمت این ماده اولیه نیز در بازار به صورت تصاعدی رشد کند که شوک قیمتی شدیدی را به زنجیره وارد کرد.»
کاظمی ادامه داد: «از سوی دیگر با بسته شدن تنگه و محاصره دریایی تامین این ماده از منابع اصلی تولید آن که در کشور چین هستند نیز دچار چالشهای متعددی گردید و با افزایش هزینه مواد پتروشیمی در جهان از یک سو و افزایش هزینههای حمل از سوی دیگر قیمت تمام شده مواد وارداتی در داخل کشور نیز دچار جهش زیادی شد. اما از ابتدای فصل تابستان چالش جدیدی نیز به این زنجیره وارد شد.
هرچند که تولید پتروشیمی شهید تندگویان کم کم افزایش یافت ولی به دلیل اولویت قرار گرفتن تولید بنزین، شرکت پتروشیمی بوعلی که تولیدکننده مادهای به نام پارازایلین است و این محصول ماده اولیه زنجیره تولید پلی استر در پتروشیمی شهید تندگویان است نیز مجبور به تغییر خط تولید و کمک به زنجیره تامین بنزین گردید و این مسئله با توجه به افزایش تقاضای فصول گرم به استفاده از نوشیدنیها منجر گردید که میزان عرضه چیپس پلی استر نساجی دچار چالشهای بیشتری شود.»
وی تصریح کرد: «علیایحال زنجیره صنعت نساجی با درک شرایط خاص حاکم بر این صنعت، به سرعت اقدام به جایگزینی منابع تامین خود و استفاده از مواد اولیه تولید کشور ترکیه نمود تا به نحوی بتواند به صورت موقت بر این چالش غلبه نموده و روند تولید خود را در حداقل شرایط حفظ نماید تا روند تولید در پتروشیمی شهید تندگویان به روند عادی خود بازگردد.
در واقع حسب اعلام مدیرعامل پتروشیمی شهید تندگویان تولید این مجتمع که در 4 ماه ابتدای سال کمتر از 20 درصد ظرفیت نامی بود، در طی مرداد ماه به عدد 50 درصد نزدیک شد، ولی این افزایش به صورت دستوری به سمت تولید بیشتر چیپس پلی استر بطری هدایت شد و افزایش ناگهانی قیمت ارز و جهش قیمت مواد اولیه وارداتی منجر گردید که در طی شهریور ماه قیمت مواد اولیه یعنی همان چیپس پلی استر نساجی در بورس کالا با رقابتهای بسیار زیادی مواجه شود. به نحوی که قیمت معاملات چیپس پلی استر در بورس کالا که معمولاً در روزهای سهشنبه انجام میشود در طی یک ماه اخیر بیش از 50 درصد جهش داشته است.»
عضو انجمن صنایع نساجی با بیان اینکه بهطور کلی وظیفه کنترل شرایط عرضه و فروش این ماده در اختیار کارگروه تنظیم بازار محصولات پتروشیمی متشکل از نمایندگان وزارت صمت (بخش تولید، تنظیم بازار و حمایت از مصرف کنندگان)، نمایندگان وزارت نفت (شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران) و بورس کالای ایران است، گفت: «انجمن صنایع نساجی ایران در طی یک ماه گذشته چندین مکاتبه و یا جلسه رسمی را با نهادهای مذکور داشته است که متاسفانه تا روز 31 شهریور ماه به هیچکدام از این مکاتبات پاسخ مناسبی داده نشده است و بهرغم اینکه این جهش قیمت قابل پیشبینی و مدیریت بود، عدم توجه به این پیشنهادها منجر گردید در عرضه روز سهشنبه 31 شهریور ماه قیمت نسبت به هفته گذشته بیش از 50 هزار تومان افزایش یابد که این مسئله شوک شدیدی به بازار منسوجات در آغاز فصل مدارس وارد نمود و مشخصاً مدیران مذکور بایستی پاسخگوی عدم توجه به اخطارهای بخش خصوصی باشند. در صورت ادامه این روند و عدم توجه به افزایش تولید و عرضه چیپس پلی استر نساجی در بورس مخصوصاً طی 6 ماهه نیمه دوم سال که به صورت سنتی فصل رونق گرفتن صنایع نساجی است و تداوم مشکلات واردات مواد اولیه اعم از تخصیص ارز و یا ناوگان حمل و نقل و ترانزیت میتواند مشکلات بسیار عدیدهای در زنجیره صنعت نساجی ایران ایجاد کند.»
