کاغذ از کنترل خارج شد
قیمت یک بند کاغذ از ۲.۵ میلیون به ۱۰ میلیون تومان رسیده است
هفت صبح| بازار کاغذ ایران بهشدت به واردات وابسته است. بیش از ۹۰ درصد کاغذ چاپ و تحریر مصرفی کشور وارداتی است و کمتر از ۴ تا ۵ درصد آن در داخل تولید میشود. این وابستگی، ایران را در برابر سیاستگذاری در حوزه واردات و همچنین تخصیص ارز و ... آسیبپذیر کرده است. غلامرضا شجاع، عضو سابق کارگروه تنظیم بازار کاغذ ایران، در گفتوگو با خبرنگار هفتصبح، با اشاره به وضعیت کاغذ در ایران، اظهار کرد:
«وقتی صحبت از کاغذ در ایران میشود، بیش از ۹۰ درصد آن مربوط به کاغذ چاپ و تحریر است که متأسفانه کمتر از ۴ تا ۵ درصد آن در کشور تولید میشود و مابقی از کشورهای معتبر دنیا وارد میشود. ملاک قیمتگذاری در بازار ایران، کاغذ ۷۰ گرمی ۱۰۰ در ۷۰ است؛ یعنی وقتی میگویند کاغذ امروز چند بود، منظور همان کاغذ است. متأسفانه قیمت یک بند این کاغذ به نزدیک ۱۰میلیون تومان رسیده است، در حالی که پیش از عید حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بود؛ یعنی افزایشی معادل ۴۰۰ درصد یا چهار برابر.»
دلایل گرانی از عدم ثبت سفارش تا احتکار تجار
وی با اشاره به دلایل گرانی کاغذ گفت: «دلایل این گرانی متعدد است. اول اینکه متأسفانه دولت اجازه ثبت سفارش را نمیدهد و شاید مقصر اصلی خود دولت باشد. با همه تنگناها و مشکلاتی که ما درک میکنیم و میدانیم کمبود ارز داریم، اما کاغذ بهعنوان یک کالای استراتژیک که در تمام صنایع از صنعت غذا و دارو و بهداشت گرفته تا فرهنگ و هنر، کتاب و مطبوعات مورد استفاده است، باید در اولویت قرار گیرد. همینطور در حوزه مواد اولیه خمیر و چوب که به کشور وارد میشود و بخشی از آن در برخی کارخانهها تولید میشود، متأسفانه همین محدودیت برای واردات آنها هم وجود داشته است.
اگر اجازه میدادند چوب و خمیر بهاندازه کافی برای کارخانه چوب و کاغذ مازندران بیاید، شاید حداقل ۱۰درصد مصرف داخلی قابل تولید بود. به هر جهت، مشکلات بیشتر به خود دولت برمیگردد، اما بخشی از آن نیز به تجار بیانصافی مربوط میشود که کاغذهایشان را عرضه نمیکنند و هنوز که هنوز است، قطرهچکانی میفروشند و باعث گرانی میشوند.» شجاع با اشاره به وضعیت سایر مواد اولیه، گفت: «این موضوع نهفقط در کاغذ، بلکه در حوزه زینک که ۱۰۰ درصد وارداتی بوده نیز صادق است. قیمت زینک نیز نسبت به قیمت قبلی، تقریباً چهار برابر شده و همینطور در حال افزایش است.
واحدهای چاپی بازار نیمهتعطیل شدند
وی با اشاره به وضعیت واحدهای چاپی، گفت: «ما اکنون با کمبود شدید کار در بازار مواجه هستیم؛ بهطوریکه بسیاری از واحدهای چاپی که این کاغذ را مصرف میکنند، تقریباً نیمهتعطیل یا نیمهفعال هستند. اگر بازار پررونق و طبیعی بود، شاید قیمت این کاغذی که الان چهار برابر شده، هشت برابر میشد. علاوه بر این، کسانی که توانستند کاغذ را وارد کنند، گرفتار هزینههای سرسامآور حمل شدند. با توجه به وجود جنگ و تحریم، هزینههای آوردن جنس بسیار زیاد شده است؛
بهطوریکه گاهی باید در حد خود قیمت جنس، پول حمل داد تا کشتی ریسک کند و بار را بیاورد. کشور امارات نیز شدیدا تجارت را اذیت میکند؛ کالاهایی که آنجا بوده، آنها را به سمت هندوستان بردهاند و از کنار کراچی و چابهار و حتی بندرعباس برگشتهاند. بعضی کالاها مثل زینک حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ درصد بیشتر از قیمت کاغذ، قیمت حمل داشته، از طرفی در ارائه ندادن بهموقع اسناد برای ترخیص، کشور امارات و شرکتهای حملونقل اماراتی که بعضیشان در ایران هم دفتر دارند، دارند اذیت میکنند.»
ارز به واردکنندگان خوشنام
شجاع با اشاره به پیشنهاد خود به رئیسجمهور گفت: «با این دستفرمونی که داریم میرویم، ۱۰۰درصد با افزایش دلاری که دارد اتفاق میافتد، باز هم کاغذ، زینک، مرکب و همه محصولاتی که برای کشور لازم است، افزایش قیمت خواهند داشت. نامهای اخیرا به آقای رئیسجمهور در ماه گذشته فرستادیم که به دستشان هم رسید.
این کاری که در سال ۹۶ و ۹۷ هم انجام دادیم (آن موقع که عضو کارگروه تنظیم بازار کاغذ و مقوا بودم)، یک گروه ۲۰ نفره از نمایندگان سازمانهای معتبر و دولتی و نیمهدولتی و تشکلهای خصوصی و کانونهای نظارتی مثل تعزیرات، سازمان بازرسی، وزارت ارشاد، وزارت صمت، گمرکات و بانک مرکزی تشکیل شد. ما پیشنهاد یک بسته حمایتی دادیم؛ با توجه به اینکه کاغذ یک کالای استراتژیک است، پیشنهاد دادیم که دولت مبلغی را برای واردات فقط کاغذ و مقواهایی که در کشور تولید نمیشود مثل گلاسه و امثال آن اختصاص دهد. وحشتناک است که قیمت آنها حتی تا ۵ یا ۶ برابر افزایش داشته است.
شجاع با تاکید بر راهحل نهایی گفت: «امروز تنها راه، پیشنهادی است که ارز به کسانی که سابقه واردات داشتند، خوشنام بودند و کاغذ را با قیمت عادلانه فروختند و احتکار نکردند، اختصاص یابد. کارخانهای که میخواهد کاغذ بخرد باید مشخص باشد، قیمت جهانیاش مشخص باشد، استانداردهای لازم را داشته باشد و تعهد گرفته شود که این ارز را برای واردات کاغذ با قیمت مصوب سازمان حمایت از تولیدکننده و مصرفکننده به کار میبرد.»
وی با تاکید بر اینکه برخی ارز در کشورهای اروپا و آمریکا برای واردات کاغذ اصلاً پول ارز نمیخواهند، تصریح کرد: «اما در داخل اجازه نمیدهند کالاها بدون انتقال ارز وارد کشور شوند که به نظر من، یک دست خیانتکاری که میخواهد نارضایتی به وجود بیاورد، حتماً در کار است. وگرنه چرا یک تاجر میگوید من ارز نمیخواهم، نه ارز دولتی میخواهم، کاری نداشته باشید، من این را با دلار ۲۳۵ تومان (مثلاً امروز) وارد میکنم؟ اگر اجازه دهند، قیمت کاغذ خیلی خیلی از این که الان در بازار است، ارزانتر میشود، عرضه و تقاضا رقابت ایجاد میکند، هم بازار را تأمین میکند و هم قیمت در همه حوزهها متعادل میشود.
بازار جهانی کاغذ در سال ۱۴۰۵ و تاثیر آن بر ایران
تحولات بازار جهانی، از افزایش قیمت خمیر کاغذ و بسته شدن کارخانهها در آمریکای شمالی تا تغییر معادلات عرضه و تقاضا در آسیا، همگی عواملی هستند که به طور مستقیم بر قیمت واردات کاغذ در ایران و روند صنعت چاپ کشور تأثیر میگذارند.درواقع بازار جهانی کاغذ در سال ۱۴۰۵ با یک موج صعودی در قیمت خمیر کاغذ مواجه شده است. بر اساس دادههای منتشرشده، قیمت خمیر سختچوب از مرز ۶۱۰ دلار در هر تن عبور کرده است.
میانگین قیمت خمیر کاغذ در سطح جهانی از حدود ۷۸۲ دلار در هر تن در سهماهه اول سال ۲۰۲۶، به ۸۱۲ دلار در سهماهه دوم افزایش یافته است. پیشبینی میشود این رقم در محدوده ۷۹۵ تا ۸۷۰ دلار در هر تن باقی بماند. آمریکا و اروپا همچنان بالاترین قیمتها را تجربه میکنند؛ بهطوریکه قیمت خمیر کاغذ در اروپا حدود ۱.۲۳۸ دلار و در آمریکا تا ۱.۶۱۶ دلار در هر تن میرسد.
تعطیلی کارخانهها و کاهش عرضه
یکی از مهمترین تحولات سال ۱۴۰۵ در بازار جهانی کاغذ، موج تعطیلی کارخانههای تولید خمیر کاغذ در آمریکای شمالی است. شرکت «کانفور» در ژوئیه ۲۰۲۶ اعلام کرد که کارخانه خمیر کاغذ «نورثوود» در پرینس جورج بریتیش کلمبیا را بهطور دائم تعطیل میکند. این تعطیلی که سالانه ۳۰۰ هزار تن از تولید خمیر کاغذ کرافت را کاهش میدهد.
شرکت کانفور دلیل این تعطیلی را عرضه بیش از حد در بازار جهانی و فشار نزولی بر قیمتها عنوان کرده این در حالی است که تولیدکنندگان اروپایی نیز با هزینههای بالای انرژی و کاهش تقاضا برای کاغذهای چاپی مواجهاند و بسیاری از کارخانههای قدیمی در حال تعطیلی یا تغییر کاربری هستند.
نقش چین در بازار کاغذ
البته چین بهعنوان بزرگترین تولیدکننده کاغذ در جهان، حدود ۳۱ درصد از تولید جهانی را در اختیار دارد و افزایش ظرفیت تولید خود را در سالهای اخیر بهشدت گسترش داده است. این کشور بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ حدود ۱۲ میلیون تن به ظرفیت تولید خود افزوده و همین موضوع، روی کنترل قیمتهای جهانی تاثیر داشته است. ، رشد تقاضای داخلی چین برای کاغذ و خمیر کاغذ، این کشور را به بزرگترین واردکننده خمیر کاغذ در جهان تبدیل کرده است.
واردات خمیر کاغذ چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۷.۱ درصد رشد داشته و به حدود ۱.۸۵ میلیون تن رسیده است. پیشبینی میشود این روند در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه یابد و بر قیمتهای جهانی تأثیر بگذارد. بازار جهانی کاغذ در سال ۱۴۰۵ با ترکیبی از افزایش قیمت خمیر کاغذ، تعطیلی کارخانهها و فشار عرضه از سوی چین مواجه است. این تحولات، در شرایطی که ایران بیش از ۹۰ درصد کاغذ مصرفی خود را وارد میکند، بهشدت بر قیمتهای داخلی تأثیر گذاشته و صنعت چاپ و نشر کشور را با بحران جدی مواجه کرده است.
