بنزین گران شد، ابهام صفها ماند
دولت نرخ سوم بنزین را قطعی کرده و از ۱۷ شهریور، سوخت با کارت جایگاه لیتری ۱۰ هزار تومان عرضه میشود. این تصمیم درست بعد از صفها و اختلالهای اخیر در برخی جایگاههای تهران اعلام شده و حالا یک سؤال جدی پیش روی وزارت نفت گذاشته است: شبکه سوخترسانی کشور برای اجرای این تغییر مهم چقدر آماده است؟
هفت صبح | صفهای بنزین تهران هنوز از ذهن مردم پاک نشده بود که دولت خبر تازهای اعلام کرد: از بامداد ۱۷ شهریور، قیمت بنزین با کارت جایگاه به لیتری ۱۰ هزار تومان میرسد. بر اساس اعلام سخنگوی دولت، سهمیه ۶۰ لیتری با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر بنزین با نرخ ۳۰۰۰ تومان بدون تغییر باقی میماند و فقط نرخ استفاده از کارت جایگاه به ۱۰ هزار تومان میرسد. دولت همچنین اعلام کرده درآمد حاصل از این افزایش قیمت قرار است صرف معیشت مردم شود.
این تصمیم در شرایطی اعلام میشود که طی روزهای اخیر برخی جایگاههای تهران با صف، محدودیت عرضه یا تعطیلی مواجه بودند؛ اتفاقی که شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی آن را به شایعه، افزایش تقاضا و تعطیلات نسبت داده بود. با این حال، سازمان بازرسی کل کشور پس از بازدید شبانه از جایگاههای سوخت تهران از وجود «مشکلات و نواقص» خبر داد و برای رفع آنها دستور صادر کرد. کنار هم قرار گرفتن این دو اتفاق نشان میدهد اجرای نرخ سوم بنزین، آزمونی جدی برای میزان آمادگی شبکه سوخترسانی کشور خواهد بود..
نرخ سوم آمد؛ سؤالهای قبلی باقی ماند
اعلام نرخ ۱۰ هزار تومانی کارت جایگاه، یک تغییر مهم در ساختار قیمتگذاری بنزین است. هرچند سهمیههای ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی دستنخورده باقی مانده، اما افزایش نرخ آزاد میتواند رفتار بخشی از مصرفکنندگان را تغییر دهد و فشار بیشتری بر استفاده از کارتهای شخصی وارد کند.
در چنین شرایطی، پایداری شبکه جایگاهها اهمیت بیشتری پیدا میکند. چند روز قبل همین شبکه در برابر افزایش تقاضا با صف و محدودیت روبهرو شد. با این حال، تناقض همچنان باقی است. شرکت ملی پخش، افزایش مصرف و شایعه را عامل اصلی صفها میداند، اما سازمان بازرسی پس از بازدید میدانی از جایگاهها، از وجود نقص و مشکل خبر داده و دستور رفع آن را صادر کرده است.
حالا با اجرای نرخ جدید، این سؤال حتی جدیتر میشود. وزارت نفت و شرکت ملی پالایش و پخش باید توضیح دهند آیا زیرساخت توزیع سوخت برای تغییر رفتار مصرفکنندگان پس از ۱۷ شهریور آماده شده است یا ممکن است همان مشکلات دوباره تکرار شود.
چرا ۱۰ هزار تومان؟
سخنگوی دولت گفته در جلسات کارشناسی، ارقام مختلفی برای نرخ سوم مطرح شده بود، اما به دلیل وعده قبلی رئیسجمهور، عدد ۱۰ هزار تومان نهایی شده است.
این توضیح، از منظر سیاسی قابل فهم است، اما از منظر اقتصادی همچنان پرسشهایی را باز میگذارد. اگر چند نرخ مختلف در جلسات کارشناسی روی میز بوده، معیار انتخاب عدد نهایی چه بوده است؟ این رقم چه نسبتی با هزینه واقعی تأمین، توزیع و مصرف بنزین دارد و چه اثری بر تقاضا خواهد گذاشت؟
دولت گفته منابع حاصل از این افزایش قیمت صرف معیشت مردم میشود؛ موضوعی که خود نیازمند شفافیت است. میزان منابع حاصل چقدر برآورد شده، از چه مسیری به خانوارها بازمیگردد و چه سازوکاری برای گزارشدهی درباره مصرف این منابع وجود خواهد داشت؟
صف بنزین دیگر فقط یک اتفاق مقطعی نیست
با اعلام نرخ سوم بنزین، صفها و اختلالهای اخیر دیگر فقط یک اتفاق مقطعی به نظر نمیرسند. این حاشیهها درست در آستانه اجرای قیمت جدید رخ دادهاند، زمانی که شبکه توزیع باید برای تغییر الگوی مصرف و افزایش احتمالی فشار بر جایگاهها، آمادهتر از همیشه باشد.
شبکه توزیع بنزین با بودجه عمومی و زیرساخت ملی اداره میشود و باید در برابر افزایش ناگهانی تقاضا، تعطیلات و فشارهای مقطعی تابآوری داشته باشد. مردم حق دارند بدانند چه تعداد جایگاه در روزهای اخیر با مشکل مواجه شدند، علت دقیق آن چه بود و چه اقداماتی برای جلوگیری از تکرار آن انجام شده است.
از این پس، مطالبه اصلی فقط روشنشدن علت صفهای گذشته نیست، شبکه سوخترسانی باید برای روزهای پس از ۱۷ شهریور و اجرای نرخ سوم، با برنامهای مشخص و بدون تکرار اختلالهای اخیر آماده باشد.
مسئولیت مستقیم وزارت نفت
در رأس این زنجیره، مسئولیت متوجه وزارت نفت، شرکت ملی پالایش و پخش و شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی است. تغییر نرخ بنزین فقط یک تصمیم اقتصادی نیست؛ اجرای آن نیازمند شبکهای پایدار، اطلاعرسانی روشن و مدیریت میدانی دقیق است. وقتی حتی پیش از اجرای نرخ سوم، سازمان بازرسی ناچار به حضور میدانی و صدور دستور رفع نقص شده، نمیتوان تمام مسئولیت را به شایعه یا رفتار مردم نسبت داد.
وزارت نفت باید پیش از رسیدن بامداد ۱۷ شهریور روشن کند که برای افزایش احتمالی مراجعه به جایگاهها، تغییر الگوی استفاده از کارت شخصی و هرگونه فشار بر شبکه توزیع چه تمهیداتی در نظر گرفته است. در غیر این صورت، اگر دوباره صفها شکل بگیرد، این بار دیگر نمیتوان گفت اتفاق غیرقابل پیشبینی بوده است.
نرخ سوم میآید؛ وزارت نفت باید آمادهتر از همیشه باشد
دولت نرخ سوم بنزین را نهایی کرده و از ۱۷ شهریور، بنزین با کارت جایگاه لیتری ۱۰ هزار تومان عرضه میشود. با این حال، ابهام درباره صفها و اختلالهای اخیر در برخی جایگاههای تهران هنوز برطرف نشده و توضیح روشنی درباره نواقصی که سازمان بازرسی از آنها سخن گفته، ارائه نشده است. در چنین شرایطی، مسئولیت وزارت نفت دوچندان شده است؛ هم باید اجرای نرخ جدید بدون اختلال و صف انجام شود و هم درباره مشکلات روزهای گذشته پاسخ شفاف داده شود.
مردم نباید هم هزینه افزایش قیمت بنزین را بپردازند و هم هزینه ضعف مدیریت در شبکه توزیع را. با اجرای نرخ سوم، انتظار حداقلی این است که جایگاهها آماده باشند، اختلالهای اخیر تکرار نشود و دولت نیز درباره نحوه هزینهکرد منابع حاصل از افزایش قیمت، شفاف توضیح دهد. بنزین ۱۰ هزار تومانی از ۱۷ شهریور وارد جایگاهها میشود. حالا کیفیت مدیریت شبکه سوخترسانی است که زیر ذرهبین قرار میگیرد
