دارو گران میشود، بیمه بعداً میرسد؟
مردم معمولاً گرانی دارو را با یک جمله توصیف میکنند: «دارو گران شده است.» اما پشت این جمله، گاهی یک مسئله مهمتر پنهان مانده؛ مسئلهای که نه به تولیدکننده دارو مربوط است، نه به داروخانه و نه به بیماری که نسخه در دست دارد.
هفت صبح| وقتی قیمت جدید یک دارو در سامانه وزارت بهداشت و داروخانه ثبت میشود، اما پوشش بیمهای هنوز بهروز نشده است، فاصله این دو تصمیم را چه کسی میپردازد؟ پاسخ فعلی، در بسیاری از موارد، خود بیمار است.
مردم معمولاً گرانی دارو را با یک جمله توصیف میکنند: «دارو گران شده است.» اما پشت این جمله، گاهی یک مسئله مهمتر پنهان مانده؛ مسئلهای که نه به تولیدکننده دارو مربوط است، نه به داروخانه و نه به بیماری که نسخه در دست دارد.
مسئله این است: قیمت جدید دارو چه زمانی در سامانههای بیمه ثبت میشود؟
اگر قیمت یک دارو در سامانههای وزارت بهداشت و داروخانهها بهروزرسانی شود، اما سازمانهای بیمهگر هنوز پوشش خود را با آن هماهنگ نکرده باشند، فاصله میان قیمت جدید و تعهد بیمه از جیب بیمار پرداخت میشود. بیماری که معمولاً نه در تصمیم قیمتگذاری نقشی داشته، نه در تأخیر بیمه و نه امکان عقبانداختن درمان.
این همان گرهی است که حالا حسینعلی حاجیدلیگانی، نایبرئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس، نیز به آن اشاره کرده است: برخی داروها پیش از آنکه تغییر قیمتشان به بیمهها ابلاغ و پوشش آن عملیاتی شود، در سامانههای مرتبط با وزارت بهداشت ثبت و به داروخانهها ابلاغ میشوند. نتیجه، پرداخت مابهالتفاوت توسط بیمار است. گزارش رسمی خانه ملت
یک ماه، برای بیمار زمان کمی نیست
برای یک سازمان، تأخیر چند هفتهای در بهروزرسانی سامانه شاید یک مسئله اداری باشد. اما برای بیماری که داروی سرطان، داروی پیوند، داروی بیماریهای خاص یا داروی ضروری خود را میخواهد، همین چند هفته میتواند به معنای انتخابی ناعادلانه باشد: یا دارو را با هزینهای بسیار بیشتر تهیه کند، یا درمانش را به تأخیر بیندازد.
حاجیدلیگانی گفته است در برخی موارد، فاصله اصلاح قیمت دارو تا عملیاتیشدن پوشش جدید بیمهای میتواند بیمار را برای حدود یک ماه با هزینهای سنگینتر روبهرو کند. او تأکید کرده که راهحل، روشن است: نرخ جدید ابتدا باید در سامانه بیمهگر اصلاح شود و سپس به داروخانهها ابلاغ شود.
این مطالبه، مطالبهای فنی اما کاملاً مردمی است. چرا باید بیمار، هزینه ناهماهنگی میان دو سامانه دولتی را بدهد؟
اگر قیمت دارو بالا میرود، بیمه باید در همان لحظه آماده باشد. نه اینکه داروخانه قیمت جدید را ببیند، بیمار پول بیشتری پرداخت کند و بیمه بعداً بهروز شود.
داروخانه، طرف دعوا نیست
در این میان، نباید داروخانه را نشانه رفت. داروخانه بر اساس قیمت ثبتشده و قواعد فروش، دارو را تحویل میدهد. اگر سامانه قیمت جدید را اعلام کرده باشد اما بیمه هنوز نرخ پیشین را بپذیرد، داروخانه اختیار ندارد از جیب خود اختلاف را جبران کند.
پس مسئله نه در باجه داروخانه، بلکه در فاصله میان سازمان غذا و دارو، وزارت بهداشت و سازمانهای بیمهگر است.
این همان فاصلهای است که باید با یک اتصال سیستمی و یک دستورالعمل روشن از بین برود. در عصر نسخه الکترونیک، قابلقبول نیست که یک دستگاه قیمت دارو را بهروزرسانی کند و دستگاه دیگر با تأخیر از آن مطلع شود.
مردم از جزئیات فنی سامانهها چیزی نمیخواهند. فقط یک انتظار دارند: نسخهای که زیر پوشش بیمه است، در داروخانه هم همانگونه محاسبه شود.
گرانی دارو فقط یک نمودار نیست
گزارشهای میدانی از افزایش چشمگیر قیمت بعضی اقلام دارویی در فاصله شهریور ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵ حکایت دارد. در یک گزارش، قیمت نمونههایی مانند گاباپنتین، آموکسیسیلین، کلاریترومایسین، ایبوپروفن و برخی داروهای دیگر با یک سال قبل مقایسه شده و افزایشهای قابلتوجهی ثبت شده است. گزارش میدانی خبرگزاری مهر
این ارقام باید از طریق فهرستهای رسمی قیمتگذاری سازمان غذا و دارو و دادههای بیمهها بهصورت مستقل راستیآزمایی شود؛ چون قیمت دارو به شکل دارویی، دوز، برند، بستهبندی و نوع پوشش بیمه وابسته است. اما حتی پیش از آن راستیآزمایی هم، مسئله اصلی تغییر نمیکند: دارو برای بسیاری از خانوادهها به یکی از جدیترین هزینههای زندگی تبدیل شده است.
دارو مثل کالای لوکس نیست که بیمار بتواند خریدش را عقب بیندازد. کسی که داروی قلب، اعصاب، سرطان، دیابت، اماس، پیوند یا عفونت جدی نیاز دارد، مشتری اختیاری نیست؛ بیمار است.
وقتی هزینه از جیب بالا میرود، فشار فقط بر یک فرد وارد نمیشود. بر بازنشستهای وارد میشود که باید میان هزینه دارو و اجاره خانه تصمیم بگیرد؛ بر خانوادهای وارد میشود که فرزند بیمار دارد؛ بر کارگری وارد میشود که چند روز تأخیر در درمان میتواند وضعیتش را بدتر کند.
بیمه، فقط نام روی دفترچه نیست
بیمه قرار است دقیقاً در همین نقطه به کار بیاید: وقتی بیماری، توان مالی خانواده را به چالش میکشد. اگر بیمه در لحظه افزایش قیمت، پوشش واقعی نداشته باشد، نام «بیمه» روی نسخه میماند اما بخش بزرگی از هزینه، آزاد حساب میشود.
نماینده مجلس همچنین به مسئله دیگری اشاره کرده است: در برخی اقلام، وقتی نمونه داخلی در دسترس نیست یا پزشک بنا به ضرورت، داروی خارجی را تجویز میکند، بیمار ناچار میشود هزینهای بسیار بیشتر بپردازد؛ چون پوشش بیمهای عمدتاً بر مبنای داروی داخلی تعریف شده است. گزارش خانه ملت درباره شکاف پوشش بیمهای
اینجا نیز بحث ترجیح داروی خارجی یا تضعیف تولید داخل نیست. تولید داخلیِ باکیفیت باید تقویت شود و اولویت داشته باشد؛ اما وقتی داروی داخلی در دسترس نیست یا پزشک به دلایل درمانی نسخه دیگری تجویز میکند، بیمار نباید بهدلیل نقص سیاستگذاری، بدون حمایت رها شود.
اصل باید روشن باشد: بیمار نباید قربانی نبود دارو، تأخیر سامانه یا اختلاف میان دستگاهها شود.
سه سؤال از مسئولان
سازمان غذا و دارو باید پاسخ دهد: آیا هر تغییر قیمت دارو، پیش از ابلاغ به داروخانهها، بهصورت همزمان و برخط در اختیار بیمهها قرار میگیرد؟ اگر نه، چرا هنوز این فاصله وجود دارد و زمانبندی اصلاح آن چیست؟
سازمانهای بیمهگر باید پاسخ دهند: در فاصله میان تغییر قیمت و بهروزرسانی تعهدات، چه سازوکاری برای جلوگیری از پرداخت مابهالتفاوت توسط بیمار دارند؟ آیا مبلغ اضافهپرداختشده قابل بازگشت است یا نه؟
وزارت بهداشت و شورایعالی بیمه نیز باید پاسخ دهند: فهرست داروهایی که فاصله قیمت و پوشش بیمه در آنها ایجاد شده، چه تعداد است و این فاصله در هر مورد چند روز طول کشیده است؟
اینها سؤالهای پیچیدهای نیستند. پاسخشان هم نباید پشت درهای بسته بماند.
یک اصلاح کوچک، یک حق بزرگ
در بسیاری از مسائل سلامت، راهحلها میلیاردی و زمانبرند. اما این یکی، دستکم در بخش بزرگی از مشکل، یک اصلاح روند است: نخست بیمه را بهروز کنید، بعد قیمت را به داروخانه اعلام کنید.
همین جابهجایی ساده در ترتیب اجرا، میتواند جلوی هزینهای را بگیرد که امروز روی دوش بیمار افتاده است.
دولت میتواند درباره حمایت از بیماران و کاهش پرداخت از جیب، وعدههای زیادی بدهد. اما معیار واقعی، همان لحظهای است که بیمار نسخهاش را روی پیشخوان داروخانه میگذارد.
اگر بیمه در آن لحظه همراه بیمار نباشد، همه وعدهها روی کاغذ میماند.
اول بیمه را بهروز کنید؛ بعد از بیمار بخواهید دارویش را تهیه کند.
