شالیزارها جایشان را به ویلا میدهند
رونق بازار مسکن، کسبوکار ساختمانی را فعال کرده، اما فشار بیشتری بر منابع طبیعی و زمینهای کشاورزی وارد آورد
هفت صبح| در روزهایی که بازار ساختوساز در بسیاری از شهرهای ایران نفسنفس میزند و آمارهای رسمی از کاهش صدور پروانههای ساختمانی و افت سرمایهگذاری در بخش مسکن حکایت دارند، در گوشهای از شمال کشور ماجرای دیگری در جریان است.
کافی است در جادههای منتهی به رشت، لاهیجان، لنگرود، خمام، خشکبیجار یا حتی روستاهای کمتر شناختهشده گیلان گشتی بزنید تا حجم پروژههای ساختمانی تازه توجه شما را جلب کند. زمینهایی که تا چند سال پیش شالیزار یا باغ بودند، امروز میزبان ویلاها و مجتمعهای مسکونی جدید شدهاند و دستگاههای بتنریزی، داربستهای چوبی و فلزی، کارگاههای ساختمانی و حتی جرثقیلها، به بخشی از منظره روزمره استان تبدیل شدهاند.
این رونق در شرایطی رخ میدهد که بسیاری از فعالان بازار مسکن در سایر استانها از رکود معاملات ساختمانسازی و کاهش انگیزه سازندگان سخن میگویند. پرسش اینجاست که چه اتفاقی در گیلان افتاده که برخلاف جریان عمومی کشور، ساختوساز در آن شتاب گرفته است؟
وقتی شمال به پناهگاه سرمایه تبدیل شد
محمود علیپور لیلهکوهی کارشناس اقتصادی در گیلان، معتقد است اتفاقات ماههای اخیر در افزایش تقاضا برای خرید زمین و مسکن در این استان نقش مهمی داشته است. او میگوید: «استان گیلان اتفاقاً با سرعت خیلی بیشتری داره ساختوساز میشه. حتی بعضی سازندهها برای اینکه زمان پروژهها کمتر بشه به سمت سازههای فلزی رفتن. سرعت اجرا الان خیلی مهم شده است.» به گفته او، در جریان جنگ ۱۲ روزه و تنشهای امنیتی اخیر، گیلان جزو مناطقی بود که کمترین آسیب و کمترین حاشیه را تجربه کرد. همین مسئله نگاه بخشی از سرمایهگذاران و خریداران را به سمت استان تغییر داد.
علیپور توضیح میدهد: «گیلان استانی بود که خیلی درگیر اتفاقات نشد. به جز چند حادثه محدود و ماجرای انزلی، عملاً فضای استان آرام بود. همین موضوع باعث شد خیلی از مردم به فکر خرید زمین یا خانه در گیلان بیفتند.» در بازار املاک شمال کشور، احساس امنیت همواره یکی از عوامل مهم تصمیمگیری خریداران بوده است. بسیاری از مشاوران املاک میگویند طی ماههای اخیر تماسها و مراجعات متقاضیان غیربومی افزایش یافته و بخش قابل توجهی از آنها به دنبال خرید ملک برای استفاده دائمی هستند، نه صرفاً گذراندن تعطیلات.
اصفهانیها آمدند؛ موج تازه خریداران شکل گرفت
اما رونق فعلی به تحولات ماههای اخیر مربوط نمیشود. داستان از چند سال قبل و همزمان با تشدید بحران آب در استانهای مرکزی کشور آغاز شد. علیپور میگوید: «اصفهانیها طی دو سه سال اخیر حجم زیادی از زمینهای گیلان رو خریدن. الان جالب اینه که بعضی از همون خریدارها دارن به همشهریهای خودشون میفروشن. حتی بعضی زمینهایی که برای خرید بررسی میکنیم، مالک فعلی اصفهانیه.»
خشکسالی، افت منابع آب زیرزمینی و نگرانی نسبت به آینده زیستمحیطی برخی استانهای مرکزی باعث شده شمال کشور بیش از گذشته مورد توجه قرار بگیرد. در این میان گیلان به دلیل وفور منابع آبی، پوشش گیاهی گسترده و فاصله نسبتاً مناسب تا تهران و دیگر کلانشهرها، مقصد جذابی برای سرمایهها شده است. این مهاجرت سرمایه فقط به اصفهان محدود نیست. خریدارانی از تهران، کرج، قم، یزد، کرمان و حتی برخی شهرهای جنوبی کشور نیز در بازار املاک گیلان حضور دارند. نتیجه این روند، افزایش تقاضا و بالا رفتن قیمت زمین در بخش بزرگی از استان بوده است.
مسابقه برای ساخت سریعتر
یکی از نشانههای رونق فعلی را میتوان در تغییر روشهای ساخت مشاهده کرد. بسیاری از سازندگان به دنبال کاهش زمان اجرای پروژهها هستند. در بازاری که تقاضا بالاست، هر ماه تأخیر میتواند به معنای از دست رفتن فرصت فروش باشد.
علیپور میگوید: «حتی بعضی سازندههای قوی دارن به سمت سازه فلزی میرن. دلیلش اینه که سرعت ساخت بیشتر میشه و پروژه زودتر به بازار میرسه.»
فعالان صنعت ساختمان در گیلان تأیید میکنند که فروش مصالح ساختمانی، آهنآلات، تجهیزات تأسیساتی و خدمات مهندسی طی ماههای اخیر رونق قابل توجهی داشته است. کارگاههای ساختمانی در بسیاری از شهرها فعال هستند و تقاضا برای نیروی کار ساختمانی نیز افزایش پیدا کرده است. در شرایطی که بسیاری از سازندگان در شهرهای دیگر کشور از توقف پروژهها یا کاهش حاشیه سود گلایه دارند، در گیلان همچنان پروژههای جدید تعریف میشود و زمینهای تازه وارد چرخه ساختوساز میشوند.
برندگان بزرگ و بازندگان خاموش
اما هر رونق اقتصادی لزوماً برای همه سودآور نیست. در گیلان نیز رشد قیمت زمین و مسکن دو روی متفاوت دارد. علیپور معتقد است: «یک عده خیلی خوشبخت شدن و پولشون چند برابر شده. ولی یک عده هم واقعاً بدبخت شدن. الان بعضی از مردم بومی توان خرید یک خانه معمولی برای خودشون رو ندارن.»
این همان نقطهای است که نگرانیهای اجتماعی آغاز میشود. افزایش تقاضای غیربومی باعث رشد قیمتها شده و در نتیجه بسیاری از خانوارهای محلی از بازار خرید مسکن عقب ماندهاند. درآمد یک کارمند یا کارگر گیلانی با سرعت افزایش قیمت زمین هماهنگ نیست و همین مسئله فاصله میان درآمد و قیمت مسکن را بیشتر کرده است. برخی خانوادهها که سالها برای خرید خانه پسانداز کرده بودند، امروز با قیمتهایی مواجه شدهاند که چند برابر برآوردهای گذشته آنهاست. در نتیجه بخشی از ساکنان بومی ناچارند به مناطق ارزانتر مهاجرت کنند یا مدت بیشتری مستأجر بمانند.
لاهیجان دیگر شهر ارزان گذشته نیست
شاید هیچ جا به اندازه لاهیجان تغییرات سالهای اخیر را نشان ندهد. شهری که روزگاری یکی از خوشقیمتترین شهرهای شمال کشور برای زندگی محسوب میشد، امروز با رشد قابل توجه هزینهها روبهرو است. علیپور میگوید: «الان قیمت خیلی از کالاها در لاهیجان داره با تهران برابری میکنه. حتی بعضی از مردم لاهیجان برای خرید به لنگرود میرن چون هزینهها کمتره.»
این فقط درباره مسکن نیست. افزایش جمعیت، ورود سرمایه و رشد تقاضا روی قیمت بسیاری از کالاها و خدمات اثر گذاشته است. از اجاره مسکن گرفته تا قیمت مواد غذایی، خدمات شهری و حتی هزینههای روزمره زندگی. بعضی کسبوکارها از این وضعیت سود میبرند. فروشگاهها، رستورانها، مصالحفروشیها و شرکتهای خدماتی مشتریان بیشتری پیدا کردهاند. اما در سوی دیگر ماجرا، خانوادههایی قرار دارند که با درآمدهای ثابت زندگی میکنند و از رشد هزینهها آسیب میبینند.
طبیعت همچنان مهمترین برگ برنده است
در کنار عوامل اقتصادی و امنیتی، جذابیت طبیعی گیلان همچنان نقش اصلی را ایفا میکند. جنگل، دریا، رودخانه، بارندگی مناسب و چشماندازهای سبز، مزیتی است که کمتر استانی در ایران از آن برخوردار است. بسیاری از خریداران مسکن در گیلان میگویند هدف آنها فقط سرمایهگذاری نیست.
آنها به دنبال کیفیت زندگی بالاتر هستند. برای خانوادهای که سالها در هوای آلوده و کمآب یک کلانشهر زندگی کرده، چشمانداز یک خانه در دل طبیعت گیلان جذابیت زیادی دارد. همین موضوع باعث شده تقاضا برای خانههای ویلایی، مجتمعهای کمتراکم و زمینهای واقع در مناطق روستایی رشد قابل توجهی پیدا کند.
رونقی که برنامهریزی میخواهد
در کنار همه مزایا، کارشناسان نسبت به برخی پیامدهای این روند هشدار میدهند. تغییر کاربری زمینهای کشاورزی، افزایش فشار بر منابع طبیعی، گسترش ساختوسازهای پراکنده و رشد جمعیت بدون توسعه متناسب زیرساختها از جمله چالشهایی است که میتواند در سالهای آینده خود را نشان دهد. گیلان استانی با ظرفیتهای طبیعی ارزشمند است.
اگر توسعه ساختمانی بدون برنامهریزی دقیق ادامه پیدا کند، بخشی از مزیتهایی که امروز خریداران را به استان جذب میکند ممکن است در آینده آسیب ببیند. با این حال فعلاً نشانهای از فروکش کردن تب ساختوساز دیده نمیشود. در حالی که بسیاری از نقاط کشور درگیر رکود بازار مسکن هستند، گیلان مسیر متفاوتی را طی میکند؛
مسیری که در آن سرمایه، جمعیت و پروژههای ساختمانی با سرعتی چشمگیر در حرکتاند. شاید بتوان گفت امروز گیلان به آزمایشگاهی تبدیل شده که آینده بخشی از مهاجرت سرمایه و جمعیت در ایران را به نمایش میگذارد؛ آیندهای که در آن آب، امنیت و کیفیت زندگی بیش از هر زمان دیگری بر تصمیمهای اقتصادی اثر میگذارند.
