ایران دیگر استاد بزرگ زنی در شطرنج ندارد
ایران دیگر استاد بزرگ زنی در شطرنج ندارد
روزنامه هفت صبح، نگین باقری| دو شب پیش خبر رفتن آتوسا پورکاشیان در رسانههای فاسی زبان منتشر شد. با رفتن این بازیکن، حالا دیگر باید گفت حداقل فعلا هیچ استادبزرگ زنی نداریم که با پرچم ایران راهی مسابقات خارجی کنیم. این عنوان استادبزرگ شطرنج که ترجمه همان گرندمستر است، فدراسیون جهانی شطرنج به بازیکنان بسیار قوی میدهد.
عنوان مهمی که در کنار قهرمانی جهان، بالاترین مقامی است که یک بازیکن میتواند به آن برسد. حالا ولی از شش زن ایرانی که روزی به این جایگاه رسیده بودند یکی از آنها مربی است و در بازیها شرکت نمیکند، یکی بچهدار شده و چهار زن دیگر در یک سرنوشت مشترک از کشور خارج و با پرچم دیگری وارد بازی مقابل حریف میشوند. کدام پرچمها؟ فرانسه، آمریکا، سوئیس.
مهاجرت در 34 سالگی
این بار تصمیم رفتن را آتوسا پورکاشیان شطرنجباز ایرانی مقیم آمریکا گرفت. او در سالهای قبل همیشه با پرچم ایران در مسابقات شرکت میکرد. این بار اما سایت فدراسیون جهانی با پرچم آمریکا او را راهی مسابقات کرد. او با اینکه هنوز با 34 سال سن مسیر طولانی برای گرفتن مدالها و مقامهای بسیار پیشرو دارد ولی خیلی دیرتر از دیگران به موج مهاجرت پیوست.
آتوسا اولین مقام مهم خود را وقتی گرفت که توانست قهرمان شطرنج دختران زیر 12 سال بشود. او بعد از شادی پریدر که حالا مربی شطرنج شده، دومین زنی بود که توانست به جایگاه گرندمستر زنان یا همان استادبزرگ زنان برسد. در سال ۱۴۰۰، پورکاشیان یکی از سه زن شطرنج بازی بود که ریتینگ بالاتر از ۲۳۰۰ داشت و سومین شطرنج باز بزرگ زن ایران شناخته میشد.
پریدر در مسیر اولینها
شادی پریدر که بالاتر اسمش آمد، دو سال از آتوسا بزرگتر است. هر دو آنها تهرانی بودند، فاصله سنی کمی داشتند و روزگاری بینشان رقابت سنگینی برای اعزام به بازیهای خارجی وجود داشت. مثلا در یکی از این رقابتها پریدر به خاطر تصمیمی که فدراسیون ایران گرفته بود، بازی برده را به آتوسا واگذار کرد و گفت این تصمیم را برای این گرفته تا اعلام کند مادر آتوسا نفوذ زیادی در فدراسیون دارد.
نفوذی که به ادعای او باعث شده بود که با وجود شکستهای بیشتر، آتوسا را به مسابقات آسیایی اعزام کنند. شادی پریدر پنج سال زودتر از آتوسا توانسته بود به مقام اولین زن گرندمستر ایران برسد. جالب اینکه خبر رفتن آتوسا را هم خود او اولین بار همین دو شب پیش در اینستاگرام منتشر کرد.
او حداقل تا سال 2015 مربی باقی خواهد ماند و به نظر میرسد که فعلا برنامهای برای حضور در رقابتها ندارد اما هنوز مسیر رسیدن به اولینها برای او باز است. مثلا همین ماه پیش فدراسیون جهانی شطرنج اعلام کرد که پریدر را به عنوان دبیر کمیسیون زنان انتخاب کرده. قبلا هم به عنوان بهترین مربی شطرنج سال یا دبیر کمیته روابط عمومی انتخاب شده بود؛ مقامی که تا امروز هیچگاه دست زن ایرانی دیگری به آن نرسیده.
اولین گرندمستر زنی که از ایران رفت
تصمیم شطرنجبازان زن بزرگ برای رفتن از درسا شروع شد؛ درسا درخشانی. دختر 24 سالهای که سالها پیش فقط 18ساله بود کشور را ترک و از همان سال با پرچم آمریکا در مسابقات شرکت کرد. او سال 2018 از باشگاه بارسلونای اسپانیا پیشنهادی برای تحصیلات دانشگاهی و ادامه شطرنج خود در این کشور گرفت.
در همه این مدت هنوز عضو تیم ملی ایران بود اما دو اتفاق باعث شد که از تیم محروم شود. یکی اینکه سالهای 2015،2016 و 2017 بدون حجاب در مسابقات شرکت کرد و دوم اینکه برادر او در یکی از مسابقات مقابل بازیکن اسرائیلی نشست و ترکیب این اتفاقها باعث شد که درخشانی همان سال از تیم ملی ایران محروم شود و پرچم خود را به آمریکا تغییر دهد. اتفاقی که فورا پشت سر او برای برنا، برادر درسا تکرار شد و تصمیم گرفت برای انگلستان بازی کند.
بعد از درسا، غزل حکیمیفرد بود که زیر پرچم سوئیس تصمیم به ادامه مسابقات خود گرفت. دختر 28 ساله ایرانی که وقتی 16ساله بود به مقام قهرمان شطرنج ایران رسید. او خواهر بزرگتر شطرنج باز دیگری به نام رعناست که اگرچه استادبزرگ نیست اما استاد فیده زنان است و هنوز با پرچم ایران بازی میکند. ماجرای رفتن غزل این بود که ابتدا اعلام کرد که فقط برای خواندن علوم کامپیوتر به زوریخ رفته اما وقتی کارشناسی ارشد خود را گرفت پرچمش را هم تغییر داد.
میترا و همه حواشی
آخرین نفر که ترک وطن کرد، میترا حجازیپور بود. سال گذشته او با پرچم فرانسه راهی مسابقات شد.یعنی درست شش سال بعد از اینکه به درجه استادبزرگی رسید. حجازی پور مقامهای جهانی و پرافتخار زیادی دارد اما هیچ کدام از این مقامها اندازه تصمیم جنجالی که سال 1398 گرفت سر و صدا ایجاد نکرد. یعنی روزی که برخلاف قوانین پوشش فدراسیون ایران به مصاف حریف رفت و به همین دلیل از تیم ملی محروم شد.
خداحافظی موقتی
آخرین بازیکن، سارا خادمالشریعه بود که البته نه به خاطر خروج از کشور بلکه به این دلیل مادر شدن بازی را کنار گذاشت. البته او یک بار هم سال 1398 از تیم ملی استعفا داد که بعد مجددا به تیم برگشت. او آخرین بار اوایل سال 1401 پستی در اینستاگرامش گذاشت و خبر داد که به دلیل تولد فرزندش تصمیم گرفته موقتاً از دنیای حرفهای خداحافظی کند.
او با انتشار عکسی از فرزندش نوشت: در حال حاضر قصد دارم مدتی از ورزش حرفهای فاصله بگیرم تا زمانی که مجدداً احساس کنم دوست دارم بازی کنم. سارا زن 25 ساله تهرانی است که سال 2015 به این مقام مهم (استادبزرگی) رسید. به جز این یک مقام دیگر (استاد بینالمللی) هم به او داده شده که پیش از این فقط به مردان ایرانی داده شده بود.
خادم الشریعه در گرندپری ۲۰۱۶ که در تهران برگزار شد مقام دوم مسابقات را کسب کرد. او در مسابقات گرندپری ۲۰۱۶ با حرکتی بزرگمنشانه پس از آن که دید وضع روانی حریفش مناسب نیست، با تساوی موافقت کرد و کاندیدای دریافت جایزه اخلاق ۲۰۱۶ شد. او در گرندپری روسیه به عنوان سوم دست یافت.