یادداشت افشار | مدیران فوتبال را بفرستید سیبری
یادداشت افشار | مدیران فوتبال را بفرستید سیبری
روزنامه هفت صبح، ابراهیم افشار | یک: هیچوقت چشمهای بیپناه و آههای دنبالهدار والدیر ویهرا مربی برزیلی تیم ملی را در شب آخر حضورش در ایران فراموش نخواهم کرد که چه حال خرابی داشت. مرد یالقوزی که تیم ۹۸ ما را به جامجهانی برده بود، در روز آخر اقامتش در تهران چنان پکر بود که کارد میزدی خونش درنمیآمد. من به دیدار او در هتل استقلال رفته بودم و در تمام آن پنج ساعت مباحثهمان درباره فلسفه فوتبالی، آتش جهنم را در چشمهای دلخورش دیدم.
تمام آن پنج ساعت را چشم دوخته بود به درِ هتل که بالاخره یکی از مسئولین فوتبال مملکت گل و بلبل که قرار بود برایش چند هزار دلاری پول بیاورد و تسویهحساب کند نزول اجلال بفرماید اما تا آخرین لحظهای که با ساک کوچکش عازم فرودگاه بود هیچ بنیبشری از فدراسیون فوتبال حالش را نپرسید و او که نیازمند یک صددلاری بود، دست زنش را گرفت و با چشمهایی اشکبار از ایران رفت.
من آن شب آنقدر دلم برایش کباب شده بود که دوست داشتم فقط یک ۲۴ساعتی را رئیس مملکت بودم و نمیگذاشتم او و همسر روانشناسش با آنهمه شکوه و گلایه از این مملکت بروند. من کاری به فوتبالفهمی یا شانس وسیع او در راهیابی تیم ملی به جامجهانی نداشتم اما در ناراحتیاش سهیم بودم و آنهمه حرفهای شاعرانه و فلسفیاش درباره فوتبال و ادبیات که در عمرم از کمتر مربیای شنیده بودم، زهرم شد.
دو: قشنگ یادم هست که آن شب دوتایی چند پاکت سیگار کشیدیم و جاسیگاری بزرگ هتل را چهار بار برایمان خالی کردند. آن شب البته همانقدر که من بهخاطر گرفتن یک مصاحبه محشر از یک مربی خارجی که حرفهایش درباره فوتبال، فلسفه و روانشناسی، بسیار بیبدیل و استثنایی بود، حال خوشی داشتم او نیز بهخاطر اینکه بالاخره در آن روزهای واپسین تلختر از زهرش در ایران یک نفر پیدا شده که پای صحبتهایش بنشیند و تخلیه شود، قانع بود.
نهتنها از نگریستن به حال و احوال داغان آن مربی رمانتیک به پوچی رسیده بودم که وضعیت روحی همسرش که دائم دم در هتل در انتظار ملاقات واپسین با یک مدیر این پا و آن پا میکرد، از ایرانی بودنم خسته شده بودم. آن دو یک زوج دلپذیری را تشکیل میدادند که نظیرشان هرگز در هیچ زمانی به فوتبال ایران نیامده بود و ویژگیشان احاطه به اصول روانشناسی بود که بلد بودند مثلا برای استقبال از ستاره تیم خود در فرودگاه، رُز صورتی ببرند (برای شاهکریم و همسرش) و بین مربی و بازیکن، رابطه عاطفی غریبی برقرار کنند.
اما آن شب سرد زمستانی، قندیلبستهترین شب دوران خبرنگاری من بود. چشمهای چروکیده آقای ویهرا هرگز از یادم نخواهد رفت که او را از هتلش در تهران هم دیپورت کرده بودند و برزیلی مهربان منتظر دوزار پول قراردادش بود که دست خالی به وطن برنگردد. آنشب من هر قدر خواستم درباره خوشاستقبال و بدبدرقه بودن ایرانیها سخنرانی کنم و فریدون ترجمه کند، ارادهاش از دستم خارج بود و نمیدانم چرا بغض کرده بودم.
هرچه دلداریاش دادم که این فرجام تمام مربیان اجنبی در فوتبال توسعهنیافته و رادیکال ایرانی است به خرجش نرفت که نرفت. والدیر ویهرا اگر در امر مربیگری یک استفان کواکس نبود اما الحق که در حوزه ادبیات، یک کارلوس کاستاندای ثانی محسوب میشد. مردی که توانسته بود تیم ما را بدون پیروزی به جام جهانی ببرد و آن رکورد عجیب را از خود بهجا بگذارد، در آخرین ساعتهای اقامتش در ایران ساعتها چشم به در هتل و ساعت دیواری سالن دوخته بود تا یکی از فدراسیونیهای معظم طبق قولوقرار قبلیشان وارد شود و برایش اندکی دلار بیاورد.
سه: اما هیچکس تا آخرین لحظاتی که من برای خداحافظی با او آنجا ماندم و او آژانسی صدا زد که به فرودگاه ببردشان، سراغش را نگرفت. وقتی هتل را ترک میکردم تهران خستهدل غمگین زیر انبوهی از برف خفته بود و دلم از ایرانی بودنم خون بود!
چهار: این مقدمه را آوردم که بگویم لطمهای که مسئولین شیرینعقل فوتبال ایران در این چند دهه به مقبولیت و فرهنگ و اعتبار این سرزمین زدهاند، تقریبا با حمله چنگیزخان برابری میکند. بلاهت تمامعیار آنها در زمان قطع همکاری با بیشتر مربیان خارجی، باید جلوی در سازمان ملل در قالب پندنامهای نوشته شود تا هیچ مربی باوجدان و شریف بینالمللی هرگز در عمرش با آنها قرارداد نبندند. من اگر جای مربیان خارجی شاغل در تیم ملی فوتبال ایران در طول چنددهه اخیر بودم یک عمر از هر کس که نسب ایرانی داشت متنفر میشدم.
آدم باید خودش را جای ایویچ یا والدیر ویهرا برزیلی یا همین اسکوچیچ بدبخت بگذارد تا ببیند چه زجری در مواجهه با فدراسیوننشینان ناکارآمد و بیدست و پای ایرانی کشیدهاند. آنوقت شاید اگر کلاهشان هم در سرزمین آریاییها بیفتد دیگر برای تصاحبش برنگردند. این را آگاهم که هر فدراسیونی در هر گوشه جهان مختار است با هر مربی شاغل در حیطه کاری خود قطع همکاری کند اما نه که اینهمه یلخی و نافرم و با زیر پا گذاشتن مقدمات اصول انسانی. نه که اینهمه در فهم قواعد یک مذاکره منطقی برای کنار گذاشتن و قطع همکاری با مربیان خارجی متبوع خود، بیرحم و بیادب و بیبرنامه باشند.
مگر پروسه مودبانه یک قطع همکاری با یک مربی خارجی چقدر دشوار است که آنها را اینچنین با خشونت و بیرحمی از خود میرانند؟ سیاهه مربیان خارجیای که در این چند دهه، در فوتبال ایران به بنبست رسیده و ناگهان از کشور رانده شدهاند، یک لیست شلوغ و هردمجوشی است. معمولا آدمهای متافیزیکگرا که به جزای آسمانی و «کارما» اعتقاد دارند عاقبت هر برخورد قهرآمیز را چنین پیشبینی میکنند که آب خوش از گلوی فوتبال ما پایین نخواهد رفت و دنیا تا دنیاست در کاممان زهر خواهد شد. اما کیست که به این چیزها توجه کند.
پنج: من در این یادداشت نه به کارنامه فنی اسکوچیچ کار دارم نه به کارکرد منفی دلالهای فوتبال این مملکت که در جلد شبهروشنفکران طرفدار شل سیلو راستاین، با پشتشان توی عسل افتادهاند. حرفم فقط این است که چرا باید بعد از گذشت یکصدسال از تاریخ راهاندازی فوتبال در ایران، هنوز قواعد یک آداب ساده مذاکره و قطع همکاری با مربیان خارجی را بلد نباشیم و نتوانیم عین آدمیزاد در یک جلسه خودمانی با آنها بنشینیم و عرض کنیم که «آقا اصلا ما از قیافه حضرتعالی خوشمان نیامد» بفرمایید این یک شاخه گل را بگیرید و تشریفتان را ببرید اما نه که با آنهمه دلخوری و سرشکستگی و کینهجویی.
مگر پروسه یک قطع همکاری منطقی، چقدر انرژی یا مدیریت میطلبد؟ فوتبال ایرانی چرا باید یک عمر در مواجهه با مربیان خارجی خود اینهمه بلاهتزده باشد که هنگام جذبشان، سر آنها را به سرشیر تشبیه کند و جماعت روسا برای عکس انداختن با او، از روی جنازه همدیگر رد شوند اما هنگام قطع همکاری- حالا به هر دلیل منطقی یا غیرمنطقی- چنان درمانده و ظالمانه برخورد کند که طرف را شاکی و غمبرکزده به مملکتش عودت دهد.
البته در همین فوتبال جهان سومی، موارد اندکی هم بوده که در زمان قطع همکاری با مربیان خارجی، بسیار روادارانه و دیپلماتیک ظاهر شده است. مثل روزگاری که فرانک اوفارل را با سلام و صلوات و در نهایت رضایت به کشورش فرستاد و آن مرد چشمیاقوتی در تمام عمر به سرسلامتی ایرانیجماعت قسم خورد. مگر رعایت عزت طرف مقابل توسط یک کارفرما چقدر دشوار است که اینهمه سال سعی کردهایم هر کس را که ازش رو برگرداندیم با لگد بیرونش کنیم و پولش را ندهیم و گاه پشت سرش برچسبهایی مثل الکلی و فلانکاره روی پیشانیاش بزنیم که خودش هم از اینهمه بیرحمی آمپر بسوزاند.
شش: یادتان هست آقای ایویچ بدبخت را چه شکلی از خود راندیم؟ یادتان هست آن والدیر ویهرا بیچاره که تیممان را به جام جهانی برده بود را با چه فلاکتی از مملکت بیرون کردیم؟ اسامی چند مربی خارجی را ببرم که با دلشکستگی تمام از ایران رفتند و پشت سرشان را هم نگاه نکردند؟ گویا این رسم دیگر تبدیل به عادت دیرینه تصمیمسازان فوتبال ایرانی شده است که نه رضایتعمومی برایشان مطرح است نه رضایت طرف مقابل. فقط برای رضایت بالادستیهای فوتبالنفهم میمیرند و زنده میشوند. یک کلام فقط بالادستیها. والله این مدیران فوتبالی ما را هر جای دنیا بودند میفرستادند سیبری که یک کم برف پارو کنند. شاید برای آنهم نمیفرستادند.