۵۰خاطره از تاریخ فوتبال| سفر پرمخاطره به کابل
۵۰خاطره از تاریخ فوتبال| سفر پرمخاطره به کابل
روزنامه هفت صبح، تیمور مستور | در زمستان ۱۳۱۹ در آخرین ماههای حکومت رضاشاه تیمی از افغانستان به ایران آمد و در امجدیه تیمملی را یک بر صفر مغلوب کرد. این بازی بهعنوان اولین بازی بینالمللی فوتبال ایران در منابع داخلی ثبت شده ( فیفا اولین بازی بینالمللی رسمی فوتبال ایران را به سال ۱۳۲۹ و شکست شش بر یک مقابل ترکیه ثبت کرده است.) هرچه بود چند ماه بعد در تابستان ۱۳۲۰، تیمی از ایران برای شرکت در مسابقاتی به بهانه جشنهای استقلال افغانستان به این کشور دعوت شد.
تیمی تدارک دیده شد و از مشهد عازم افغانستان شد تا در جشنهای استقلال این کشور چند مسابقه انجام دهد. اسم تیم مشهد بود اما منتخبی از بازیکنان شهرهای مختلف بود. بازیکنانی عموما متولد سالهای ۱۲۹۰ تا ۱۳۰۰٫ مین باشیان دروازهبان خوب تیم و یکی دو بازیکن خوب دیگر که نظامی بودند، نتوانستند مجوز خروج بگیرند. داریم از سال ۱۹۴۱ حرف میزنیم. اوج جنگ دوم جهانی. وزیر فرهنگ یعنی مرآت به تکاپو میافتد تا این سفر طولانی و مخاطرهآمیز را بهشکل آبرومندی برگزار کند.
از نخستوزیر وقت یعنی علی منصور درخواست میکند تا بودجهای معادل شصت هزار ریال را برای فرستادن این تیم فوتبال به افغانستان در نظر بگیرند. همچنین در این نامه تقاضا کرده تا بانک ملی از اعتبار مورد تقاضا ۲۵ لیره ارز برای مصارف روزهای توقف هیات اعزامی در افغانستان، به تیم بفروشد: «برای تهیه لباس متحدالشکل، و لباس و لوازم بازی و هزینه رفتن و برگشتن تا مرز افغانستان با نهایت دقت و صرفهجویی شصت هزار ریال وجه…»
درخواست مرآت در ۱۰مرداد ۱۳۱۹ در هیات وزیران تصویب میشود. این تیم اواخر مرداد به شکل زمینی و با مینیبوس از مشهد عازم کابل میشود و سرراه به کابل تیمی از قندهار را پنج بر صفر شکست میدهد. در کابل و در تورنمنت استقلال افغانستان، آنها ابتدا تیمی منتخب از پیشاور هند را در ورزشگاه غازی کابل با یک گل شکست میدهند و بعد مقابل منتخب کابل با یک پنالتی جنجالی دقیقه ۹۰ شکست میخورند. اما بعدها شاید بهخاطر حفظ غرور ملی، اعضای تیم این بازی را بدون گل در اسناد و مدارک جا زدند.
فقط وقتی به اسناد سفارت ایران در افغانستان رجوع شد، نتیجه حقیقی کشف شد! این بازی سوم شهریور انجام میشود. درست همان روزی که قوای متفقین به ایران حمله کرده بود. بقیه داستان شنیدنی است. حسن ناظری از اعضای تیم به یکی از مورخان فوتبال میگوید: «فردا بازی نداشتیم و دوستان به تماشای شهر رفته بودند، من چون مدتی مریض بودم در باشگاه استراحت میکردم. یک رادیو که آنموقع بسیار بااهمیت بود در باشگاه وجود داشت و من شروع به گرداندن موج آن نمودم، غفلتا جایی فارسی حرف میزد، گوش دادم خبر ناگواری بدین مضمون داد: کشورهای آمریکا، انگلیس و روسیه مشترکا به ایران حمله و چندین نقطه را بمباران کردند، سربازان انگلیسی از جنوب و سربازان روسیه از شمال وارد خاک ایران شدند.»
ناظری موضوع را به دیگران هم میگوید و صدقیانی (سرپرست و مربی تیم) ابتدا بهگمان اینکه ناظری شوخی کرده بهشدت ناراحت میشود، اما وقتی خود به رادیوهای خارجی گوش میدهد از حقیقت ماجرا باخبر میشود. سرکنسول ایران اعضای تیم را خواسته و به همگی دستور بازگشت به کشور را میدهد. تیم در میانه مسابقات با یک اتوبوس قراضه به سرحدات ایران بازمیگردد، اما برای رفتن به مشهد ماشین و آذوقه پیدا نمیشود. تا اینکه فرماندار شهر طیبات، با سختی هرچه تمامتر ماشین و آذوقهای شامل: «مقداری نان، یک ظرف بزرگ تغارمانند که خیار و پیاز و گوجه و سبزی خرد کرده به اضافه سرکه و مقداری تخممرغ» برای تیم فراهم کرده و آنها را راهی میکند.
باقی ماجرا را از زبان ناظری بخوانید: «چند ساعتی حرکت کردیم و ماشین از بیابانهای خشک و لمیزرع عبور میکرد تا ظهر شد. آقای صدقیانی از راننده خواست هرکجا که صلاح میداند توقف کند تا بچهها ناهار بخورند. راننده از جاده بیرون رفت و در یک قسمت بیابانی که مسطح بود توقف کرد، همگی پیاده شدیم. آقای صدقیانی آذوقهها را آورد. هرکسی را یک تکه نان و دو قاشق سالاد که بر روی آن میریخت میداد.
هنوز ناهار ما تمام نشده بود که از دور گرد و خاکی در بیابان نمایان شد… راننده اتوبوس گفت: احتمالا یک ستون سرباز پیاده روسها باید باشد… نفسها در سینه حبس شده بود و همه اشهد انلا الله الا الله را خواندیم و مشغول دعا کردن و بعضیها گریه کردن بودیم.
آقای صدقیانی سرپرست مبتکری بود، فیالفور دستور داد همه لباسهای فوتبال بپوشند و توپهای فوتبال را بیاورند تا جملگی مشغول بازی شویم. فاصله ما تا جاده در حدود ۲۰۰ متر بود. ما مشغول شدیم، اما چه فوتبالی که همه زیرچشمی منتظر رسیدن سربازان روسی بودیم.
هرچه آنها نزدیکتر میشدند و گردوخاک اضافه میشد، دلهره ما بیشتر میشد تا اینکه یک ماشین جیپ روسی اول ستون زودتر رسید… ژنرال پیر روسی از ماشین پیاده شده و به زبان روسی با مرحوم صدقیانی صحبت میکند. بعد دستور میدهد تا اعضا به دو تیم تقسیم شده و فوتبال بازی کنند و مرحوم صدقیانی هم داور بازی میشود! اعضا با شدت و حرارت بسیاری بازی میکنند. پس از پایان بازی ژنرال توصیه نامهای به صدقیانی داده و تیم را راهی میکند. در ادامه مسیر آن توصیهنامه کارساز است تا اعضا به مشهد برسند…