داوری مهندسیوار؛ درگوشی وار، قرمز وار و پنالتی وار
داوری مهندسیوار؛ درگوشی وار، قرمز وار و پنالتی وار
روزنامه هفت صبح، آرتین ابراهیمی| داوری فوتبال حرفه به ظاهر ساده اما پیچیدهای است؛ شغل دومی که به نسبت سرمایه و بودجه هزینه شده در فوتبال، درآمد بسیار پایینی دارد، اما مشکلات و تبعات آن به مراتب بیشتر از چیزی است که انتظار میرود. یک طرف ماجرا مدیران باشگاهها و مربیان و بازیکنان هستند که بعد از یک اتفاق فوتبالی، آقای داور را آماج برخوردها و برخی توهینها قرار میدهند و طرف دیگر هم طرفداران فوتبال قرار دارند که سوای این موارد، تهدید پیامکی را نیز چاشنی کار میکنند. این جنگ روانی در فضای مجازی و صفحات اجتماعی داوران، رنگ و بوی دیگری دارد و چه بسا باعث خروج آقای داور از میدان توئیتری و اینستاگرامی شود.
واضح است که داوری فوتبال مثل هر نوع قضاوت دیگری، مبتنی بر امر قانون است؛ قانونی که واضع آن فدراسیون جهانی فوتبال «فیفا» است و هر از گاهی اصلاحیهها و تبصرههایی هم بر متن آن افزوده میشود که داوران با برپایی کلاسهای توجیحی، ذهنیت خود را با آن وفق میدهند. امور مربوط به فیزیک بدنی، آمادگی جسمانی و تمرینات مستمر داوران هم از اهمیت بالایی برخوردار است تا مثل یک فوتبالیست، توان دویدن ۱۰ کیلومتری در یک رقابت ۹۰ دقیقهای را داشته باشند. بحث روانشناسی، خویشتنداری، ادبیات مناسب و تسلط بر زبان انگلیسی هم از واجبات کار داوری است.
حال با وجود همه اهمیتهای این حرفه فوتبالی و توجهی که به آن از سوی متولیان فوتبال و حتی رسانههای جمعی میشود، داوران هرگز از جایگاهی که شأن این حرفه قضایی اقتضا میکند، برخوردار نیستند. به نظر میرسد مهمترین مشکل داوری امروز فوتبال که فقط مختص لیگ ایران هم نیست، بحث داوری سلیقهای است؛ به این معنا که روی هر خطا و برخورد جدی درون زمین و باکس ۱۸ قدم، داوران نظر متفاوتی نشان میدهند و این، آغاز ماجرا در جبهه حمله لفظی به قاضیان فوتبال است.
جای تعجب دارد که در برخی موارد، یک داور روی یک صحنه مشابه در دو بازی مختلف، نظر متفاوتی بروز میدهد! جایی سوت میکشد و جایی چشم میبندد و همه این اتفاقات باعث تضعیف جایگاه داوری نزد اهالی فوتبال و دوستداران این ورزش جهانی میشود. جالب اینکه اختلافنظر در فوتبال نزد کارشناسان امر هم مشهود است؛ آنجا که یک داور بازنشسته تحت عنوان جدید کارشناس صحنهای را خطا تشخیص میدهد و دیگری ادامه بازی را تصمیم درستی قلمداد میکند.
ظهور فناوری وار(VAR)که مخفف جمله Video Assistant Referee به معنای دستیار ویدئویی داور است نیز در برخی موارد نتوانسته که مشکلات اساسی داوری فوتبال را حل و فصل کند و ظاهراً داوران داخل کیوسک بیشتر نقش سرپوش گذاشتن بر اشتباهات فاحش داور میدان را بازی میکنند!وار در بسیاری موارد، حق به جانب رفتار میکند، اما گاهی فراتر از قانون، نقش اصلی در معرفی تیم برنده یا بازنده را ایفا مینماید که این رویه باید بیشتر مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.
مهندسیوار
یکی از مهمترین وظایف کمک داور ویدئویی، تشخیص درست آفساید است که در بیشتر موارد، با خطکشیهای آبی و قرمز، حکم به آفساید بودن و یا نبودن یک موقعیت حمله در زمین را میدهد. این خطکشیها موقعیت مدافع و مهاجم در لحظه ارسال پاس را نشان میدهند؛ در حالی که لحظه جدا شدن توپ از پای بازیکنی که در حال پاس دادن است، هرگز آنالیز نمیشود. به معنای ساده، یک داور ویدئویی میتواند با کسر ثانیه و عقب و جلو بردن تصویر، لحظه صدور پاس را مدیریت کرده و آن طرف قضیه با خطوط آبی و قرمز خود نشان دهد که این موقعیت گل آفساید بوده یا خیر!
مهندسی صحنه آفساید، یکی از موارد ضعف این سیستم ویدئویی است که به داور داخل کیوسک این فرصت را میدهد که اعمال نظر سلیقهای کند. در حالی که تا پیش از این، کمک داور روی خط در بیشتر موارد به درستی پرچم میزد و نیازی به کولیس و گونیا هم نداشت. اگر هم تصمیم درستی نمیگرفت، به عنوان یک اشتباه سهوی از آن یاد میشد. حال VAR با ابزار تکنولوژیک خود میتواند یک صحنه بحثبرانگیز را مهندسی کند و تمایل شخصی اپراتورهای داخل کابین داوری را به رخ بکشد.
درگوشیوار
کمک داور ویدئویی میتواند برخی صحنههای جنجالی میدان فوتبال که از چشم داور دور مانده را از طریق گوشی به او یادآوری و گوشزد کند تا وقتی بازی از جریان افتاد، صحنه مورد بحث مورد بازبینی قرار گیرد. داوران VAR در برخی موارد این وظیفه خود را انجام میدهند و حتی روی درستی نظر خود پافشاری میکنند تا داور میدان مجبور به پذیرش نظر آنان و بازبینی صحنه شود؛ اما در برخی موارد هم به سادگی از کنار صحنههای مشکوک میگذرند و این نشان از ضعفهای آشکار این سیستم ویدئویی و نقش تمایلات درونی و سلیقهای یک کمک داور ویدئویی در ترسیم وضعیت جاری بازی و نتیجه نهایی آن دارد.
قرمزوار
دخالت VAR روی خطاهایی که ظاهر آن خیلی شدید نیست هم از دیگر موارد ابهام این رویه جدید داوری فوتبال است. کمک داور ویدئویی در برخی موارد به درستی دخالت میکند؛ مثل همین بازی اخیر آرسنال- لیدزیونایند که باعث بازبینی مجدد صحنه خشونت بازی و اخراج مدافع لیدز شد؛ اما در بسیاری موارد هم چشمپوشی میکند که این هم به نقص اصلی این سیستم که بر سلیقهای بودن آن اشاره دارد، مربوط میشود.
پنالتیوار
اصلیترین نقش VAR در تشخیص درست پنالتی و یا برگرداندن نظر داور میدان از سوت پنالتی است. برخی اوقات در محوطه جریمه اتفاقاتی میافتد که داور تشخیص نمیدهد و یادآوری کمک داور ویدئویی و بازبینی صحنه باعث اعلام پنالتی میشود و یا بر خلاف آن، VAR نظر داور میدان را برمیگرداند و تیم مهاجم از زدن پنالتی اعلام شده محروم میشود. مهندسی پنالتیهای رخ داده و نداده هم از موارد مهمی است که با نظر و سلیقه داور ویدئویی، سرنوشت یک بازی را رقم میزند؛
جایی که او قصد احقاق حق دارد و اگر غیر از این باشد، بهراحتی چشم میبندد و از صحنه مشکوک گذر میکند و ندایی به داور نمیدهد. برای مثال آن صحنه برخورد دقایق پایانی نیمه اول بازی ویارئال و لیورپول، پنالتی آشکار آلیسون بکر بود که نه داور هلندی تشخیص داد، نه VAR دخالت کرد یا هند پنالتی ژائو کانسلو که میتوانست به معنای گل چهارم و تیر خلاص رئال مادرید به منچسترسیتی در آن بازگشت تاریخی باشد؛ اما نظر وار ادامه بازی بود.
ایرانوار
اگرچه هنوز تکنولوژی VAR به فوتبال ایران نیامده و بهخاطر هزینههای بالای راهاندازی و اجرای آن و ماجرای تحریمها، به این زودیها هم شاهد داور ویدئویی در لیگ برتر ایران نخواهیم بود؛ اما به نظر میرسد که موارد پر ابهام این سیستم باعث افزایش تنشهای فوتبالی، توقفهای متعدد و طولانی بازی، بیاخلاقیهای فضای مجازی و انتشار انواع و اقسام بیانیهها در فوتبال ایران خواهد شد. پذیرفتن هر فرایند جدیدی، فرهنگ خاص خود را میخواهد؛
حال که این سیستم خود نواقص متعددی دارد، به نظر میرسد که فوتبال ایران هم نیاز به زمان دارد تا با آن هماهنگ شود. این یک کار فرهنگی است و مدیران باشگاهها باید آن را در اولویت برنامههای فرهنگی خود قرار دهند تا کمتر شاهد اعتراض به تصمیمات گروه داوری VAR در جریان یک بازی و روزهای پس از آن شویم.اگرچه وجود داور ویدئویی در لیگ ایران قطعاً باعث کم شدن برخی اشتباهات فاحش داوری میشود، اما همین سیستم حرف و حدیثها را بیشتر خواهد کرد چرا که اهالی فوتبال ایران اعم از مدیر و مربی و بازیکن و خبرنگار و طرفدار نشان دادهاند که بیش از متن، اهل حاشیه هستند و ظهور VAR در ایران، بر این حاشیهها دامن خواهد زد.
لحظهای پیش خود تصور کنید که در یک بازی ۹۰ دقیقهای، چند بار بازیکنان و مربیان سر داور میریزند و با دو دست خود روی هوا مستطیل فرضی میکشند تا از داور بخواهند به VAR مراجعه کند! تحت این شرایط به نظر میرسد ورود این تکنولوژی، نفس فوتبال ایران را میگیرد؛ مگر این که دستورالعملهایی تهیه و ابلاغ شود که بازیکنان و مربیان حق دخالت در این مورد را ندارند و با هر نقش مستطیلی، با کارت زرد جریمه میشوند تا بازی از جریان خود خارج نشود.