۵۰خاطره از تاریخ فوتبال ایران| ۵مربی خارجی برای رستگاری
۵۰خاطره از تاریخ فوتبال ایران| ۵مربی خارجی برای رستگاری
روزنامه هفت صبح، تیمور مستور | در رنسانس فوتبال ایران از میانه دهه چهل به تدریج تکیه روی نام مربیان خارجی بیشتر و بیشتر شد. مثل همین سالها که ناخودآگاه دوای درد فوتبال ملی را مربیان خارجی میدانیم. در موجی که پدید آمد گیورگی سوچ چهره مشهور مجارها(بازیکن تیمملی مجارستان در دهه سی میلادی که یک فینال جام جهانی را نیز تجربه کرده بود) در سال ۱۳۴۵ سکان تیم ملی فوتبال را در دست گرفت. آن هم در حالی که حسین فکری تیم خوبی را به المپیک توکیو برده بود و بازیهای آبرومندی نیز برگزار کرده بود.
در سال ۴۵ فکری به دلایلی نامعلوم از سکان تیم ملی کنار گذاشته شد. شاید به عنوان چراغ سبزی به ستارگان شاهین که دوره قبل تیم ملی را تحریم کرده بودند. سوچ سکان تیم ملی را در دست گرفت و در بازیهای آسیایی ۱۹۶۶ تایلند توانست تیم ایران را به رغم تحمل سه شکست به عنوان دوم مسابقات برساند.
ایران در دور مقدماتی با شکست دادن هند و مالزی در مقابل ژاپن سه بر یک شکست خورد و در دور دوم با غلبه بر اندونزی و شکست خفیف مقابل برمه به نیمه نهایی رفت و این بار در یک بازی انتقامی ژاپن را شکست دادیم و به فینال رفتیم و در یک بازی برتر اسیر خشونت برمه و اشتباه عزیز اصلی شدیم و قهرمانی از دستمان پرید.
سوچ بعد از این مسابقات برکنار وتیم ملی به محمود بیاتی سپرده شد که با ایران قهرمان جام ملتهای آسیا در تهران شد. اما با این حال فدراسیون هنوز هم با جاهطلبی بیشتر سراغ مربیان خارجی رفت. دومین چهره مشهور خارجی رایکوف بود که سکان تیم ملی را بعد از قهرمانی ایران در جام ملتهای ۱۹۶۸ در دست گرفت.
رایکوف ستاره تیم ملی یوگسلاوی در دهه پنجاه میلادی بود. اما نتایج ضعیفش و بیاعتمادی رسانهها و اهالی فوتبال به جوانگرایی افراطی او موجب شد تا خسروانی او را در سال ۱۳۴۸ به تاج ببرد( ۲۵ سال بعد عین این اتفاق برای استانکو هموطن رایکوف نیز رخ داد و از تیم ملی به سرمربیگری پرسپولیس رسید). سومین مربی خارجی و جانشین رایکوف یوگسلاو، ایگور نتو مدافع مشهور و بینالمللی تیم ملی شوروی در دهه شصت و ستاره تیم اسپارتاک مسکو بود. او تیم ملی را تحویل گرفت و سیستم را نیز به سبک رایکوف به همان ۴-۳-۳ تغییر داد.
او تیم بسیار پر ستارهای را به بازیهای آسیایی ۱۹۷۰ برد. دروازهبان ناصرحجازی بود. در خط دفاع ابراهیم آشتیانی، جعفر کاشانی و مصطفی عرب و حسن حبیبی مدافعان ثابت تیم بودند و حلوایی و وطنخواه و پورحیدری بازیکنان ذخیره. در خط هافبک هم بازیکنانی مثل علی جباری وپرویز قلیچ خانی و علی پروین و کاروحق وردیان و فریدون معینی و البته اصغر ادیبی به تناوب حضور داشتند و در خط حمله هم همایون بهزادی و حسین کلانی و اصغر شرفی مهرههای اصلی بودند. تجمیع شگفتانگیز ستارهها.
اما در وضعیت آبوهوایی نابسامان تایلند مسمومیت و تبهای استوایی به تیم ملی حمله کرد تا با تساوی مقابل اندونزی و شکست مقابل کره جنوبی از دور مسابقات حذف شویم. نتو مثل رایکوف جای پایش سست شد. در همین سالها فدراسیون برای خروج از بن بست دانش محدود مربیان ایرانی و نتایج ضعیف مربیان خارجی، چند چهره جوان را به کلاسهای مربیگری فیفا به هدایت دتمار کرامر فرستاد. حشمت مهاجرانی، محمد رنجبر وحمید ابوطالب با سفارش خسروانی توسط مکری رئیس فدراسیون فوتبال راهی توکیو شدند.
در همین سالها آلن راجرز انگلیسی با پیکان قهرمان باشگاههای تهران میشود و نشان میدهد که میتوان به مربیان غیراروپای شرقی نیز اعتماد کرد. راجرز در سال ۴۹ با منحل شدن پیکان تهران را ترک میکند و دو سال بعد برمیگردد. اما در دوران پس از نتو ، پرویز دهداری تیم ملی را به قهرمانی جام ملتهای آسیا در سال ۱۹۷۲ رساند و محمد رنجبر هم سرمربی تیم ملی در المپیک مونیخ شد. اما نتایج افتضاح تیم ملی در مونیخ و خوردن ۹ گل از دانمارک و مجارستان باز هم زمزمه لزوم حضور یک مربی خارجی را تشدید کرد.
رنجبر در سال ۱۳۵۲ در راه رساندن قویترین تیم ملی تاریخ فوتبال ایران به جام جهانی ۱۹۷۴ هم ناکام ماند. از طرفی بازیهای آسیایی تهران در سال ۱۳۵۳ در راه بود و فوتبال برای میزبان اهمیت فوقالعادهای داشت. پس از مذاکراتی بینتیجه با برایان کلاف، این بار قرعه به نام فرانک اوفارل مرد مشهور ایرلندی و سرمربی منچستر یونایتد افتاد. مردی که در یونایتد جانشین سر مت بازبی افسانهای شده بود اما نتوانسته بود با ستارههایی مثل چارلتون و بست و لاو کنار بیاید و برکنار شده بود.
به این ترتیب در سال ۱۳۵۳ با قرار گرفتن آلن راجرز در سکان پرسپولیس و رایکوف در مسند تاج، اوفارل هم به هدایت تیم ملی گمارده شد تا مراحل پوست اندازی فوتبال ایران سریعتر شکل بگیرد. اوفارل، مهاجرانی و صالح نیا و حسن حبیبی را به عنوان دستیار انتخاب کرد. در بازیهای آسیایی تهران مسابقات فوتبال با حضور ۱۵ تیم و همه مدعیان آسیا برگزار شد و بعد از هفت مسابقه نفسگیر ایران را به قهرمانی آسیا رساند. در تیمی که خط هافبکش را علی جباری و علی پروین و پرویز قلیچ خانی تشکیل میدادند و خط حملهاش هم از حسن روشن و عادلخانی و غلامحسین مظلومی تشکیل شده بود.
کارگر جم، کاشانی، آشتیانی و جانملکی مدافعان اصلی بودند و ستارههایی مثل غفورجهانی، محمد صادقی، اعتمادی، مودت، رشیدی، مسیح نیا، دستجردی، هوشنگی و… جزو بازیکنان ذخیره بودند. ایران در دور اول پاکستان و بحرین و برمه را شکست داد و در دور دوم از سد مالزی و کره جنوبی و عراق گذشت و در فینال هم اسرائیل را شکست داد. به این ترتیب اوفارل ایران را به قهرمانی بازیهای آسیایی رساند و سپس جای خودرا خودخواسته به حشمت مهاجرانی سپرد. یادمان باشد بازیهای آسیایی تهران با کیفیتترین تورنمنت فوتبال آسیا در کل قرن بیستم بود.