پزشکی تنها انتخاب نیست
پزشکی تنها انتخاب نیست
روزنامه هفت صبح، علی محمدآبادی|تیرماه همواره یکی از پراضطرابترین ایام سال برای والدین و دانشآموزان کنکوری است. اگرچه صدها رشته دانشگاهی برای انتخاب دانشآموزان در دسترس است اما میزان قابل توجهی از تلاشها به قبولی در رشته پزشکی معطوف میگردد. دانشآموزان بسیاری به اصرار والدین و خانواده برای قبولی در رشته پزشکی تحت فشار قرار میگیرند بدون آنکه به توانمندیها و علایق آنها توجه کافی شود. متاسفانه والدین همراه با کلیشههای رایج جامعه و در جستوجوی سعادت فرزندان راهی را برمیگزینند که صدمات روحی و روانی سنگینی را بر فرزندان خود وارد میکند. البته اگرعادلانه به این معضل بنگریم، درمییابیم که این معضل محدود به کشور ما نیست و در سایر جوامع نیز کلیشه پزشکان خوشبخت و مرفه طرفداران بیشماری دارد.
درخصوص ایران، مشکلات اقتصادی و ناامنیهای شغلی بر رواج این کلیشه افزوده است، بهطوری که میزان داوطلبان رشته تجربی نسبت به رشته ریاضی از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۷ بهطور متوسط پنجبرابر شده است. این میزان افزایش به رقابت نفسگیری منجر شده که از هر ۱۷۸نفر فقط یکنفر در رشته پزشکی پذیرفته میشود. از مصائب پذیرش در رشته پزشکی که بگذریم، به واقعیتهای موجود پیرامون تحصیل و کار در این حیطه میرسیم. دانشجویان پزشکی در دوران تحصیل نیز بهدلیل فشارهای درسی مستمر در معرض ابتلا به افسردگی و خستگیهای مزمن قرار میگیرند. براساس نتایج یکی از مراکز تحقیقاتی معتبر، حدود ۴۵درصد دانشجویان پزشکی در بازههای زمانی متفاوتی دچار خستگی مفرط شدهاند و یا به اصطلاح خودمانی بریدهاند. بهطوری که براساس نتایج این تحقیق، حدود ۱۴درصد این دانشجویان از انتخاب رشته پزشکی پشیمان شدهاند.
مسئله زمانی بغرنجتر میشود که در فردای فارغالتحصیلی، برخلاف آنچه که کلیشه رایج شده است، شغلی پردرآمد درانتظار همه فارغالتحصیلان پزشکی نیست. قائممقام وزیر بهداشت در گفتوگویی تلویزیونی به متوسط درآمد پزشکان عمومی در حدود ۵/۵میلیون تومان و پزشک متخصص در حدود ۱۰میلیون و ۴۰۰هزار تومان اشاره میکند و معتقد است که از میان ۲۰هزار متخصص موجود در کشور و خیل عظیم پزشکان عمومی، معدودی بیش از دیگران درآمد دارند. اگر صحت این ارقام را بپذیریم، درمییابیم که تصور رایج درخصوص درآمد و رفاه رویایی پزشکان با واقعیتهای امروز جامعه چندان سازگار نیست. به باور نویسنده، شغل پزشکی همچنان یکی از شغلهای بهشدت مورد نیاز جامعه بشری است و بهخاطر تمام سختیها و مصائب پذیرش و تحصیل در این رشته بایستی به پزشکان عزیز احترام فراوانی گذاشت و آنها را مورد تقدیر قرار داد اما مشکل زمانی رخ میدهد که تعادل بین حرفهها و رشتههای تحصیلی از میان برداشته شود. زمانی که استعدادهای مختلف سرکوب و بالاجبار به سوی تحصیل در رشته پزشکی سوق داده شوند. پرواضح است که پیشرفتهای علمی بدون علوم مهندسی و پایه امکان پذیر نیستند. از طرفی دیگر، پیشرفتهای هنری و اجتماعی نیز با تداوم علوم انسانی امکانپذیر میشود.
در دنیای کنونی علوم مختلف درهمتنیده هستند و تحقیقات بینرشتهای از ارزش و اعتبار بالایی برخوردار هستند. میزان محبوبیت علوم بینرشتهای بهگونهای افزایش یافته است که در بازه ۱۹۹۲ تا ۲۰۰۶ میزان تقاضا در حدود ۷۹درصد رشد داشته است. با اتکا به این علوم بینرشتهای علاوه بر موفقیتهای علمی میتوان به اهداف اقتصادی مورد نظر نیز دست یافت. مثالهای فراوانی را برای این علوم بینرشتهای میتوان برشمرد. بهطور مثال، رشته فیزیک شاید برای داوطلبان کنکور جلوه و جذابیت بالایی نداشته باشد اما فارغالتحصیلان این رشته میتوانند وارد حیطه پرتودرمانی شوند و محاسبات و تنظیمات پرتو درمانی را برعهده بگیرند. درآمد این فارغالتحصیلان در کشوری مانند آمریکا سالیانه از مرز صدهزار دلار میگذرد. نگارنده این یادداشت نیز با پیشزمینه مهندسی مکانیک وارد تحقیقات پزشکی در زمینه روشهای نوین درمان سرطان شده است. با استفاده از دانش مهندسی مکانیک، امواج صوتی به کمک دانش پزشکی میآیند و درمان تومورهای سرطانی را تسهیل میکنند. بهطور قطع بدون کمک دانش مهندسی مکانیک، استفاده از امواج صوتی با توجه به پیچیدگیهای فیزیکی و مهندسی آنها در درمان سرطان امکانپذیر نمیشد. مثال دیگر فارغالتحصیلان رشته شیمی و مهندسی شیمی هستند که بهطور چشمگیری در تحقیقات دارویی و بیوتکنولوژی نقش دارند. تهیه و تولید نانو ذرات دارویی از دستاوردهای پراهمیت این فارغالتحصیلان است که تحولی شگرف در درمان بیماریهای مختلف و بهخصوص سرطان ایجاد کرده است. مثالهای فراوان دیگری نیز میتوان برشمرد که بر اهمیت و جایگاه رشتههای مختلف تحصیلی و تحقیقات بینرشتهای گواهی میدهند. بهدلیل اینکه کلیشه رایج کنونی درخصوص انتخاب رشته تحصیلی حول رشته پزشکی میگردد، سعی شد که مثالهای ذکر شده مرتبط با این رشته باشند تا مشخص شود که برای علاقهمندان به تحقیقات پزشکی نیز راههای مختلفی وجود دارد که حتی بدون نیاز به مدرک پزشکی بتوان در حیطه تحقیقات پزشکی حضوری مؤثر داشت.
و در نهایت، گاهی باید به این اندیشید که اگر به نخبگان ملی مانند دکترحسابی، مریم میرزاخانی، محمود دولتآبادی و انوشه انصاری گفته میشد که بایستی پزشک میشدند آیا به قلههای علم و هنر دست مییافتند؟ آیا ما آنها را چنین که هستند میشناختیم؟ چنین گزارهای برای نخبگان بینالمللی چون انیشتین، مارتین لوترکینگ و گاندی نیز صادق است. از اینرو بایستی پذیرفت هر که را بهر کاری ساختند و اگر استعداد هر فردی در راه درست بهکار گرفته شود احتمال موفقیت و بهروزی فرد و جامعه نیز بهطور چشمگیری افزایش مییابد. باید از کلیشههای نادرست دوری گزید و با مشورت متخصصین رشتههای مختلف راهی درست و منطبق بر استعدادهای فرزندان برگزید که هم آینده آنها بهدرستی تأمین شود و هم راه بر عبور علاقه بسته نشود. طرفه اینکه جناب حافظ میفرمایند: حافظ از آب زندگی شعر تو داد شربتم، ترک طبیب کن بیا نسخه شربتم بخوان.
***علی محمدآبادی: دکترای مهندسی مکانیک، محقق روشهای نوین درمان سرطان، دانشکده پزشکی دانشگاه مریلند***