احمد اقبال؛ از مدار برق به مدار زیبایی
احمد اقبال معتقد است نظام آموزشی با تأکید بر مسیرهای خطی فرصت ترکیب مهارتها و تجربههای میانرشتهای را محدود میکند
هفت صبح| خیلی وقتها ما به دنبال الگوهای موفق در بین آدمهای مشهور و قهرمان میگردیم. در تصورمان، این الگوها حتماً باید کسی باشند که نامشان در کتابهای تاریخ ثبت شده، مدالهای طلای جهانی یک رشته ورزشی بر گردنشان باشد یا در جایگاههای بسیار بلند و باشکوه سیاسی و اجتماعی نشسته باشند. اما اگر کمی دقیقتر به اطرافمان نگاه کنیم، میبینیم که نمادها و الگوهای موفقیت در زندگی کنونی، معنای متفاوتی پیدا کرده است.
الگو یا قهرمانان واقعی امروز، شاید همان آدمهای معمولی باشند که در کنار ما زندگی میکنند، در خیابانهای شهر ما قدم میزنند و شاید در نگاه اول، هیچ چیز غیرعادیای در ظاهرشان نباشد. اما این آدمها در لحظات حساس زندگی، شجاعتی دارند که کمتر کسی دارد؛ شجاعت اینکه در جریان رودخانهای که همه به یک سمت میروند، خلاف جهت شنا کنند. به بیانی الگو بودن به معنای انتخاب یک مسیر دشوار اما معناداراست؛ یعنی جسارت ساختن چیزی در جایی که همه با لبخندی تحقیرآمیز میگویند «نمیشود».
یکی از همین شهروندان یا قهرمانان معمولی اما تاثیرگذار، جوانی است که داستان زندگیاش در ابتدا شبیه تمام جوانان مستعد کشور است؛ همان مسیری که ما به عنوان «راه موفقیت» میشناسیم. رتبه 3 برتر کنکور در زمان خودش، تحصیل در یکی از معتبرترین دانشگاههای کشور یعنی دانشگاه شهید بهشتی و در یکی از سختترین و پیچیدهترین شاخههای مهندسی یعنی رشته برق قدرت؛ هر کسی در جایگاه او بود، احتمالاً یا در رویای یک جاب آفر از دانشگاههای تراز اول دنیا بود یا منتظر یک پست مدیریتی در سازمانهای بزرگ برق کشور و صنایع بزرگ. اما احمد اقبال، مسیری را انتخاب کرد که در نگاه اول شاید یک «تضاد» بیمعنا به نظر برسد و شاید برای بسیاری از اساتید و همکلاسیهایش «عجیب» یا حتی «حماقت» باشد: ورود به دنیای مد، فشن و مدلینگ.
از ملکان تا شهید بهشتی
داستان احمد از شهر ملکان شروع میشود. او که متولد 1374 است در خانوادهای مذهبی و متعهد بزرگ شد، جایی که نظم، اخلاق و اعتقاد، رکن اصلی زندگی روزمره بود. وی دو خواهر دارد که یکی از آنها در حال حاضر پشت کنکور تجربی است و دیگری ازدواج کرده و مدرک دیپلم دارد. در این فضای خانوادگی، احمد از همان سالهای مدرسه، درس خواندن را نه یک اجبار خستهکننده برای کسب نمره، بلکه یک لذت عمیق میدید. او از آن دسته دانشآموزانی بود که وقتی بقیه در حال تفریح بودند، او با عشقی وصفناپذیر روزانه بیش از ۱۴ ساعت پشت میز مطالعه مینشست.
اما انگیزه او فقط گرفتن یک مدرک نبود؛ احمد دیدگاه اجتماعی خاصی داشت. او معتقد بود نخبگان و تحصیلکردهها هستند که وزن واقعی یک کشور را میسازند و جایگاه اجتماعی را با علم به دست میآورند. همین اشتیاق و باور بود که او را به رتبههای برتر رساند و در نهایت، او را به صندلیهای دانشگاه شهید بهشتی در رشته مهندسی برق قدرت نشاند. در دانشگاه، او فقط یک دانشجوی خوب نبود، بلکه در مقطع ارشد موفق شد رتبه ۳ کشوری را در کنکور از آن خود کند. او روی موضوعات بسیار تخصصی مثل تحلیل شبکههای توزیع و سیستمهای حفاظت تطبیقی کار کرد و یاد گرفت چطور تغییرات آرایش سیستم را مدیریت کند. کسی که ذهن او با فرمولهای سخت ریاضی، معادلات دیفرانسیل و پیچیدگیهای برق قدرت شکل گرفته بود، حالا در نقطه عطفی از زندگی قرار داشت که باید تصمیم میگرفت: ماندن یا رفتن؟
وقتی برق با «مد» ترکیب شد
اما با وجود تمام علاقهای که به رشتهاش داشت، رد پایش به یکباره در صنعت مد ظاهر شد! وقتی در گفتوگو با احمد از او میپرسیم که چرا مهندسی برق را رها کردی و به سراغ «مد» رفتی، او با لبخندی متفکرانه پاسخ میدهد که «من هیچوقت برق را رها نکردم». این جمله، کلید فهم شخصیت اوست. احمد معتقد است تراژدی بزرگ جوانان امروز، «تکبعدی بودن» است. او با تحلیلی دقیق میگوید سیستم آموزشی ما از کلاس اول تا مقطع دکترا، فقط یک چیز را تمرین میدهد: حرکت در یک مسیر خطی و از پیش تعیین شده. درس بخوان، مدرک بگیر، در همان رشته کار پیدا کن و تمام. این مدل آموزشی، خلاقیت را میکشد و انسان را به یک مهره تبدیل میکند.
احمد تصمیم گرفت این خط صاف را بشکند. او متوجه شد که مهندسی در سطح ارشد، به خصوص در دانشگاهی مثل شهید بهشتی، فقط یاد گرفتن چند فرمول یا کشیدن چند مدار الکتریکی نیست، بلکه یاد گرفتن «طرز فکر حل مسئله» و «تحلیل سیستمها» است. او در پایاننامهاش روی تحلیل شبکههای توزیع و سیستم حفاظت تطبیقی کار کرده است. او میگوید: من همین تفکر سیستماتیک و تحلیلگر را از دنیای برق یاد گرفتم و به دنیای مد بردم. به گفته این نخبه کشور دنیای فشن معمولاً پر از احساسات، شهود و گاهی بینظمی است؛ درست همینجاست که یک ذهن مهندسی میتواند معجزه کند. او با نگاهی ساختاریافته وارد این فضا شد تا شبکههای بازار را تحلیل کند و برای توسعه برندش، یک نقشه مهندسی شده طراحی کند.
او تأکید میکند که در دنیای مدرن، مرز بین رشتهها کمرنگ شده است. مهندسی و هنر دیگر دو قطب مخالف نیستند، بلکه میتوانند در کنار هم باشند. احمد توانست «منطق مهندسی» را با «زیباییشناسی هنر» ترکیب کند و چیزی خلق کند که او آن را «توسعه برند» یا Brand Development مینامند. او میگوید: من ابزارهای منطق را از صنعت برق برداشتم و آوردم توی بازی جدیدی که بهش علاقه داشتم؛ جایی که حس میکردم جای آدمهای تحلیلی به شدت خالی است. احمد معتقد است که کسانی که فارغالتحصیل میشوند نباید تمام زحمتهای علمیشان را یکباره کنار بگذارند و از صفر شروع کنند، بلکه باید زمانبندی کنند و علایقشان را به صورت موازی پیش ببرند.
لذت خلق کردن در وطن
یکی از چالشبرانگیزترین بخشهای گفتوگو با احمد، موضوع مهاجرت است. او صادقانه اعتراف میکند که با رزومهای که داشت، رتبهای که آورده بود و مقالاتی که در سطح جهانی منتشر کرده بود، تمام درها برای اپلای و رفتن به خارج از کشور و مهاجرت برایش باز بود. بسیاری از همکلاسیهایش همین مسیر را رفتند و اکنون در شرکتهای مهندسی بزرگ دنیا مشغول به کارند.
وقتی از او میپرسیم آیا هرگز پشیمان نشدی؟ یا آیا لحظاتی نبوده که با دیدن سختیها به رفتن فکر کنی؟ اوچند لحظهای سکوت میکند و بعد صادقانه جواب میدهد: «حقیقتش با توجه به این چالشها و ساختارهای فرسودهای که با آنها مواجه هستیم، لحظهای نشده که اصلاً به رفتن فکر نکنم. دروغ بگویم که سختیها و کاستیها زیاد نیست؟ اما پشیمان نیستم».
احمد تفاوت عمیقی را بین خودش و دوستان مهاجرش میبیند. او میگوید دوستان و هم دانشگاهیهایش که مهاجرت کردهاند شاید «امنیت شغلی» داشته باشند و در یک مسیر مشخص حرکت کنند، اما او «لذت خلق کردن» را انتخاب کرده است. او میگوید وقتی با آنها صحبت میکنم، اکثرا حس میکنند پتانسیل اصلیشان دیده نمیشود و درگیر روزمرگیهای ساختاریافته شدهاند برای همین احمد ترجیح داد به جای اینکه در یک سیستم آماده و پیشرفته خارجی، تبدیل به یک «مهره موفق» شود، در ایران بماند و خودش «خالق یک سیستم» باشد. برای او، لذت ساختن یک مسیر جدید در خاک خودش، ارزشمندتر از موفقیتهای آمادهای است که در کشورهای غریب به دست میآید.
جنگ با مافیا از طریق اکوسیستم
ورود به صنعت مد در ایران، به گفته بسیاری، منوط به داشتن روابط پشتپرده، پارتی و آشنایی با مافیای این حرفه است. اما احمد با همان منطق مهندسیاش، میگوید کلمه مافیا شاید در ادبیات رسانهای جذاب باشد، اما او ترجیح میدهد اسمش را «ساختارهای سنتی و انحصاری» بگذارد. او میگوید بله، این صنعت در ایران یک حلقه بسته است که ورود به آن برای افراد مستقل سخت است، اما من اصلاً نخواستم وارد این حلقهها شوم.
او به جای اینکه با قواعد دیگران بازی کند یا از کسی خواهش کند که به او کار بدهد، برای خودش یک «بازی جدید» طراحی کرد. او تمرکز خود را روی برندینگ شخصی و استاندارد سازی بینالمللی آن گذاشت. او میگوید وقتی رزومهتان را با استانداردهای جهانی تطبیق میدهید، دیگر نیازی نیست دنبال کار در حلقههای بسته بگردید. نتیجه این جسارت و نظم، ثبت رسمی او در دیتابیس معتبر IMDb به عنوان مدل شد. او حالا مشتریها و سفارشهای بینالمللی دارد، اما هدفش فراتر از موفقیت شخصی است.
سکانداری از تبریز
احمد میگوید من در تبریز مستقر شدهام چون این شهر قطب نساجی و صنعت است و من میخواهم از ظرفیتهای صنعتی و زیرساختهای عالی این شهر استفاده کنم. او توضیح میدهد که در فشن مدرن، برندهای شخصی بر پایه هویت و کاراکتر موسس بنا میشوند و او دقیقاً همین مسیر را طی کرده است. او هم مدل است و هم توسعهدهنده برند و میخواهد این کار را به کل ایران و بعد از آن به جهان گسترش دهد.
امید عملگرایانه به جای انتظار
بزرگترین دغدغه احمد، جوانان و فارغالتحصیلان نخبگان دانشگاههایی مثل علم و صنعت، خواجه نصیر و شهید بهشتی است. او میخواهد برای آنها یک «الگوی عملی» باشد. او میخواهد به آنها ثابت کند که میتوان در ایران ماند، ساختارهای سنتی را دور زد و در کنار دانش آکادمیک، وارد فضاهای جدیدی شد. او میگوید؛ من ماندم تا نشان بدهم بالاترین سطح آکادمیک را که یک آدم داشته باشد، میتواند وارد یک صنعت کاملاً متفاوت و هنری شود و موفق باشد.
او نقد تندی به سیستم آموزشی دارد و معتقد است ریشه ناامیدی جوانان، همان «آموزش تکبعدی» است. به باور وی جوانان یاد نگرفتهاند که چطور مهارتهایشان را ترکیب کنند و به همین دلیل وقتی در رشته تخصصیشان به در بسته میخورند، سریع ناامید شده و مهاجرت را تنها راه نجات میبینند. او میگوید که ما نباید منتظر باشیم تا ساختارهای سنتی درها را برایمان باز کنند، بلکه باید اکوسیستم شخصی خودمان را بسازیم. او معتقد است اگر در یک صنعت درها به روتان بسته شد، لازم نیست هی بکوبید به آن در؛ بلکه میتوانید با تخصصتان در عرصه جدیدی وارد شوید.
احمد از مفهوم «امید عملگرایانه» صحبت میکند. او معتقد است دیگر نباید منتظر بود تا کسی از بیرون بیاید و برای ما شغل بسازد یا فرش قرمز پهن کند. او میگوید: «امید امروز یعنی خودمان اکوسیستم خودمان را بسازیم». او از جوانان میخواهد که از کم شروع کنند، از ترس تغییر نترسند و به جای اینکه فقط به مدرک خشک و خالی بچسبند، به دنبال اشتغالزایی باشند. او حتی به سخنان رئیسجمهور مسعود پزشکیان اشاره میکند و میگوید هدف این است که جوانان یاد بگیرند چطور اشتغالزایی کنند، دست چند تا جوان دیگر را بگیرند و چرخ صنعت را بچرخاند تا حتی تورم هم کمتر شود.
مسیری که تازه شروع شده است
چهره احمد ترکیبی از آرامش یک مهندس و اشتیاق یک هنرمند را ترسیم میکند. او میگوید مسیر توسعه هیچوقت نقطه پایانی ندارد.او اگرچه در سطح بینالمللی تاییدیه گرفته است، اما احساس میکند در داخل ایران تازه در ابتدای راه است. هدف براین باور است تا زمانی که این تفکر «چندبعدی بودن» در نسل خودش جا نیفتد، نمیتوان گفت که جوانان افق روشنی را پیش رو دارند. او میخواهد بگوید اگر در یک صنعت درها به رویتان بسته شد، لازم نیست هی به آن در بکوبید ؛ بلکه میتوانید با تخصصتان در عرصه جدیدی وارد شوید و خودتان را ثابت کنید.
احمد اقبال، نمونهای زنده از این ادعاست که وقتی تخصص با جسارت ترکیب شود و منطق با هنر پیوند بخورد، چه اتفاقی میافتد. او به جوانان تاکید میکند که برای موفق شدن، لزوماً نباید از همه چیز گذشت؛ بلکه باید یاد گرفت چطور تمام تکههای پازل زندگی را، حتی اگر با هم تضاد دارند، در کنار هم قرار داد تا تصویری زیبا و اثرگذار ساخته شود. او همان قهرمان معمولی است که با یک تصمیم درست، مسیر زندگیاش و شاید نگاه بسیاری از همنسلانش را تغییر میدهد و ثابت میکند که میتوان با تخصص، در هر مسیری پیروز شد.