داستان کره جغرافیایی پرزرقوبرق ناصرالدینشاه
داستان کره جغرافیایی پرزرقوبرق ناصرالدینشاه
همه ما از کودکی تا به امروز ماکتهای مختلفی از کُره زمین دیدهایم؛ ماکتهایی با سایزهای کوچک و بزرگ که مأمور نشان دادن جای کشورهای دنیا روی کره زمین هستند. بعضیهایشان کاغذیاند، بعضیها شیشهای و بعضیهای دیگر هم فلزی اما اطلاعات همهشان مثل هم است و جانمایی دریاها، کوهها، زیستگاهها و … روی همه آنها به یک شکل است. در این میان اما یک کره جغرافیایی وجود دارد که هم شکلش با همه کرههایی که پیش از این دیدهایم متفاوت است، هم اطلاعات روی آن با دیگر کرههای زمین تفاوت دارد. این کره که به «کره جواهرنشان» شهرت دارد، سالها پیش به دستور ناصرالدین شاه قاجار ساخته شده و پر از طلا و جواهرات رنگارنگ است! روی این کره متفاوت کوه دماوند و شهر تهران با یاقوت مشخص شده و الماس نشاندهنده کشور ایران است. جالب این که علاوه بر جانمایی قارهها، میتوانید روی این کره، القاب ناصرالدینشاه را هم ببینید
خاصترین، عجیبترین و گرانبهاترین کره جغرافیایی دنیا، حدود ۳۸کیلوگرم وزن دارد و قطر آن ۶۶سانتیمتر است. این کره جواهرنشان در مجموع از ۳۴کیلوگرم طلای ناب و خالص ساخته شده و روی آن ۵۱هزار و ۳۶۶قطعه جواهر گوناگون ازجمله زمرد، یاقوت، لعل و الماس نصب شده است. هنوز هیچکس در دنیا نتوانسته قیمت این کره جغرافیایی پر از جواهر را محاسبه کند و این یادگار دوران حکومت قاجاری یکی از خاصترین و منحصر به فردترین اشیای موجود در موزه جواهرات ملی کشورمان بهحساب میآید.
سنگهای قیمتی را که روی هیچ شیئی سوار نشدهاند، اصطلاحا «جواهرات پیاده» میگویند. یعنی این لعلها، زمردها، یاقوتها، فیروزهها و الماسها نه گردنبند هستند، نه گوشواره و دستبند و نه شانس این را پیدا کردهاند که در تاج پادشاهان و دیگر اشیای مهم روزگاران خود مورد استفاده قرار بگیرند. همین حالا اگر به موزه جواهرات ملی بروید، کلی از این جواهرات را میبینید که داخل ظرفهای کوچک و بزرگ پشت ویترینها جا خوش کردهاند. این طور که میگویند این جواهرات بهاصطلاح پیاده، در روزگار سلطنت ناصرالدین شاه حسابی روی اعصاب چهارمین شاه قاجار بود! برای همین دستور داد جواهرسازان ایرانی شیئی بسازند و در ساخت آن هر آن چه میتوانند از جواهرات پیاده داخل خزانه استفاده کنند. به همین دلیل در سال ۱۲۹۱هجری قمری گروهی از جواهرسازان ایرانی به سرپرستی زرونی ماسحیان معروف به ابراهیم زرگرباشی کار ساخت کره جواهرنشان را آغاز و در ساخت آن از بیش از ۵۱هزار قطعه جواهر استفاده کردند.
در این کره جغرافیایی که سالهاست در موزه جواهرات ملی نگهداری میشود، مانند هر کره جغرافیایی دیگر قارهها، اقیانوسها، دریاها و… جانمایی شدهاند. با این تفاوت که بخشهای مختلف کره زمین با جواهرات رنگارنگ روی کره جغرافیایی به تصویر کشیده شدهاند! بهعنوان مثال تمام آبهای کره زمین اعم از اقیانوسها، دریاها و دریارچهها از زمرد ساخته شده که به گفته تاریخپژوهان این امر نشان از وفور سنگ زمرد در خزانه جواهرات سلطنتی ایران دارد. علاوه بر این، خشکیهای کره زمین که شامل قارههای آسیا، اروپا، آمریکا، آفریقا و اقیانوسیه میشود، بهعلاوه قطب جنوب با لعل و یاقوت ساخته شده است. ضمن اینکه مرز این قارهها را الماسها مشخص میکنند! همچنین خط استوا و دایره البروج (دایره الماسنشان روی گوی) با الماس نشان داده شده است. اینطور که گفته میشود فقط در ساخت همین دایره الماسنشان ۲۴۴قطعه الماس بهکار گرفته شده که وزن آنها در مجموع بیشتر از ۵۸قیراط است! ضمنا این نکته را هم اضافه کنیم که در کره جغرافیایی پرزرق و برق ناصرالدین شاه، نقشه ایران، انگلیس، فرانسه، بخشهایی از جنوب شرق آسیا و جزیره ماداگاسکار نیز با الماس مشخص شدهاند. بخشهای مرکزی و جنوبی قاره آفریقا هم از یاقوت کبود ساخته شده است.
از آنجا که این کره به درخواست ناصرالدین شاه قاجار ساخته شده و در آن زمان تهران پایتخت ایران بود، سازندگان کره جغرافیایی جواهرنشان برای نشان دادن تهران و نمادش کوه دماوند، حسابی سنگ تمام گذاشتند! تنها نقطهای از کره جواهر نشان که میتوانید در آن یاقوت معروف «ارونگ زیب» را ببینید، محدوده شهر تهران است که با این گوهر معروف نمایان شده. گفته میشود این یاقوت زیبا و معروف جزو جواهرات نادری بوده و نادرشاه افشار بعد از لشکرکشی به هندوستان با خود به ایران آورده است. در این کره جواهرنشان، کوه دماوند هم با یاقوتی درشت نشان داده شده است.
یکی از ویژگیهای منحصر به فرد کره جواهرنشان این است که در آن میتوان یادگاریهای بسیاری از پادشاهان ایران را دید! تمام جواهرهای به کار رفته در کره جواهرنشان، گوهرهای گرانقیمتی هستند که از دوران صفویه جمعآوری شدهاند؛ هدایایی که سلاطین خارجی و حکام محلی در اختیار پادشاهان قرار میدادند، غنیمتهای جنگی ای که با لشکرکشیهایی ازجمله حمله نادر شاه افشار به هندوستان بهدست آمده و خرید پادشاهان از جهانگردان اروپایی و بازارهای هند، عثمانی، ایتالیا و فرانسه، همه و همه در این کره جواهرنشان دیده میشوند.
توضیحات
*
توضیحات
*

