رمزگشایی از فروش طرح ترافیک، سنگفرش کردن خیابان ۱۷ شهریور، ساخت مالهای بزرگ تجاری و... / اختصاصی هفت صبح
رمزگشایی از فروش طرح ترافیک، سنگفرش کردن خیابان ۱۷ شهریور، ساخت مالهای بزرگ تجاری و... / اختصاصی هفت صبح
فرید عطارزاده / تاکنون در روزنامه «هفت صبح» چند گزارش در مورد ساختار و نحوه شهرسازی در شهر تهران به چاپ رساندهایم. گزارشهایی که در آنها از شهری گفتیم که به مانند سرزمین آدم فضاییها شده است و در هر نقطه از آن با اتفاقات ویژهای روبهرو هستیم. از یک سو طرح سفت و سختی به نام طرح ترافیک اجرا میشود و از سوی دیگر مردم عادی میتوانند با پرداخت مبلغی مجوز ورود به طرح را بگیرند. از سوی دیگر با شهری رو به رو هستیم که ناگهان طرح های عمرانی و شهری بزرگی در آن صورت میگیرد و به طور کل سیستم فرهنگ اجتماعی و شهری را تغییر میدهد. این تمام ماجرا نیست. در این شهر شلوغ و عجیب، شما در یک نقطه از شهر میتوانید تمام اصول مدرنیته شهرسازی را ببینید و در نقطه دیگر با بافتهای سنتی و قدیمی روبهرو هستید. شهری با ناهمگونی عجیب. شهری که روزی دوستش می داشتیم و حالا باید نظاره گره بلندمرتبهها و مراکز خریدی باشیم که در نقاط مختلف شهر سبز شدهاند و فرهنگ جدیدی را به ما تحمیل میکنند. همه این موضوعات بهانهای شد تا «هفت صبح» با سید جعفر تشکری هاشمی، معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران به گفت و گو بنشیند و از او در مورد انتقاداتی که نسبت به برخی اقدامات شهری و ترافیکی وارد میشود، سوال کند. گفت و گوی هفت صبح را بخوانید.
* یکی از فعالیتهای مهم معاونت سازمان حمل و نقل ترافیک، کنترل و مدیریت محدوده طرح ترافیک است. با این وجود هنوز بسیاری از افراد و کارشناسان فلسفه فروش طرح ترافیک را متوجه نشده اند. اگر این محدوده برای جلوگیری از آلودگی زیست محیطی و افزایش ترافیک به وجود آمده، پس چرا مجوز ورود به آن را به فروش میرسانیم؟ به نظر میآید بیشتر به یک روش درآمدزایی برای شهرداری تبدیل شده است.
به دلیل قرار گرفتن بازار، شرکتها و سازمانهای مختلف و… تمایل سفر به هسته محدوده مرکزی شهر بسیار بیشتر از مناطق دیگر است. بنابراین با توجه به ظرفیتهای این مناطق، امکان ورود همه خودروها به آن وجود ندارد و باید محدودیتهایی برای آن تعیین گردد. این تشخیص از ابتدای انقلاب و به وسیله شورای انقلاب گرفته شده که تصمیم بسیار درستی بوده و تا حالا نیز ادامه پیدا کرده است. تنها نقصی که شاید به آن وارد باشد این است که در طول این سالها توسعه شهر، خودرو و… مرزها را جا به جا کرده و محدوده طرح ترافیک نیز میتوانست تغییر کند که به هر دلیلی این کار صورت نگرفت. البته بعدها چیزی به نام طرح زوج یا فرد اضافه شد. ابزارها و خط کشیهای دقیقی که بتواند مشخص کند از میان ۴ میلیون خودروی سطح شهر تهران کدام خودروها میتواند وارد شود، وجود ندارد. از سوی دیگر یک تعبیری مورد تایید مجلس، شورای هماهنگی ترافیک و… وجود دارد افرادی که وارد این محدوده میشوند یک ضایعه و خسارت به آن وارد میکنند. بنابراین تصمیم گرفته شده است که این عارضه به نوعی جبران شود. در دورههای مختلف زمانی نشستهای متفاوتی برگزار شد و در نهایت تصمیم گرفته شد مبالغی به عنوان حق ورود گرفته شود. در بسیاری از کشورها مانند انگلیس، مالزی و… نیز محدودههایی شبیه طرح ترافیک وجود دارد و یک طرح عقلایی است.
* فروش طرح ترافیک روزانه چطور؟ این که ما منطقهای را برای جلوگیری از وارد شدن خسارات زیست محیطی و ترافیکی تعیین کنیم و سپس مجوز ورود روزانه دهیم، به نظر نمیرسد عقلایی و منطقی باشد.
ارزیابیهای زیست محیطی و ترافیکی ما نشان میداد که از یک سو نباید اجازه دهیم ظرفیت ورود به محدوده طرح ترافیک از حد معنی افزایش پیدا کند و از سوی دیگر شاهد بودیم افرادی به دلایل متعدد ضرورت پیدا میکنند وارد محدوده طرح ترافیک شوند. مثلا افرادی که نیاز به خدمات درمانی دارند، اساتید دانشگاه و بسیاری از مشاغل دیگر اما به تعداد محدودی میتوانستیم اجازه ورود دهیم. نظام گذشته اعطای مجوز طرح ترافیک به این صورت بود که عدهای با توجه به امتیازها و اولویتهایی که تشخیص داده میشد، این مجوز را میگرفتند و سایر مردم اجازه پیدا نمیکردند.
* برای چه تعداد خودرو مجوزسالانه ورود به طرح ترافیک صادر میشد؟
هر ساله در حدود ۱۰۰ هزار خودرو مجوز ورود پیدا میکرد و ۳ میلیون و ۹۰۰ هزار خودروی دیگر اجازه ورود پیدا نمیکرد. آیا برای سایرین اضطرار به وجود نمیآمد؟ این دسته از افراد وقتی نمیتوانستند مجوز سالانه بگیرند، به تخلف و زیر پا گذاشتن قانون روی میآوردند. بنابراین با سختگیرانه تر کردن نظام واگذاری، این ۱۰۰ هزار مجوز سالانه را به ۸۰ هزار مجوز کاهش دادیم. در عوض در طول سال اقدام به فروش ۲۰ هزار طرح ترافیک روزانه کردیم تا افراد مختلف بتوانند در طول سال و به ضرورت وارد محدوده طرح ترافیک شوند. بنابراین نسبت به گذشته هیچ مجوزی افزایش پیدا نکرده و مجوزهای روزانه نیز به نوعی زیرمجموعه سالانه محسوب میشوند.
* وسایل حمل و نقل عمومیمانند اتوبوس، مترو، تاکسی و آژانس به وفور در این مناطق وجود دارد و افراد متقاضی میتوانستند به جای خرید طرح روزانه از این روش ها استفاده کنند. بنابراین برای مردم ممکن است این شائبه به وجود بیاید شهرداری بخشی از خیابان را به فروش میرساند تا کسب درآمد کند.
خیر چنین موضوعی درست نیست. به دلیل این که شهرداری از آن سهمیه ۱۰۰ هزارتایی کم کرده و آن را به فروش روزانه گذاشته است. همچنین به این نکته توجه کنید که اگر ما همه مجوزها را مانند گذشته و در ابتدای سال به صورت سالانه به فروش برسانیم، سود بیشتری کسب خواهیم کرد و زحمت کمتری نیز برای ما دارد. واقعیت آن است که برای مردم جامعه نمیتوانیم نسخه دلخواه خود را بپیچیم و باید ارزیابیهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و… نیز برای اقدامات خود انجام دهیم.
* اگر به شکل توسعه در ۱۰ سال اخیر تهران نگاه کنیم، پل ها و تونلهای متعدد ساخته شده، بزرگراه ها گسترش پیدا کرده و… اما برخی کارشناسان عقیده دارند که در این توسعه، بافت سنتی شهر در حال از بین رفتن است. به عنوان مثال در کشوری مانند ترکیه، با وجود توسعه گسترده شهر استانبول اما بافت سنتی خود را حفظ کرده است. یا در میان کشورهای اروپایی کشور فرانسه نیز همین گونه است و توانسته اند با تدابیر دیگری مشکلات حمل و نقل خود را حل کنند. اما به نظر میرسد شهرداری برای حل مشکلات شهری خود، بیشتر به الگوهای آمریکایی یا کشورهای حوزه خلیج فارس روی آورده است.
کاملا موافق هستم که ما نباید پیشینه و گذشته تاریخی و شهری خود را فراموش کنیم و این موضوع در تهران به شکل قابل قبولی مورد توجه قرار گرفته است. هسته مرکزی شهر یعنی همان بافت سنتی و تاریخی خود را حفظ کرده ایم و حتی مناطقی را نیز بازسازی کردیم.ما نمیتوانیم بگوییم مثلا همه شهر از شمال تا جنوب و از شرق به غرب به یک شکل باشد.اصولا نمیتوان شهرهایی کاملا یک دست تصور کرد. در شهرهای اروپایی نیز در مناطقی با بافت سنتی رو به رو هستیم و در مناطق دیگر با شهری کاملا مدرن. به نظر من مدل شهری که در تهران وجود دارد یک مدل مناسب و خوبی است که توریست ها نیز از آن لذت میبرند. اگر شخصی بخواهد با بافت سنتی آشنا شود به هسته مرکزی میرود و اگر شخصی بخواهد الگوهای مدرن را مشاهده کند میتواند به مناطق ۵، ۲۲ و یا شمال شهر برود که توسعه بر مبنای اصول شهرسازی روز دنیا انجام گرفته است.
* شما در صحبتهای خود در مورد طرح ترافیک، توسعه شهری و… چندین بار اشاره کردید که پیش از اقدامات شهری باید ارزیابیهای اجتماعی، فرهنگی و… صورت بگیرد و نمیتوانیم یک سری موارد را به مردم تحمیل کنیم. به نظر میرسد این صحبت شما با برخی اقدامات شهری تناقض دارد. به عنوان مثال ایجاد اتوبوسهای BRT در ولیعصر، بهشتی، مطهری و… ناخودآگاه فرهنگ اجتماعی و شهری را به صورت گسترده ای تغییر میدهند. به عنوان مثال فعالیت زیادی از کسبه، ساکنین و… کاملا دگرگون میشود و مجبور هستند خود را با شرایط جدید وفق دهند.
در این مبحث سبک و شیوه ارائه متفاوت خدمات اتفاق افتاده است. به نظر من جای فرهنگ یک سری مسائل در کشور ما بسیار خالی است. به عنوان مثال افرادی که از حمل و نقل عمومیاستفاده میکنند به افرادی که از خودروهای شخصی استفاده میکنند، ارجحیت دارند. این یک رویکرد جدید است و باید به صورت فرهنگ در جامعه ما تبدیل شود. حقوق اکثریت بر حقوق اقلیت ارجحیت دارد.
* مطمئنا با این بخش از صحبتهای شما کسی مخالف نیست. بحث ما بر سر این موضوع است که گاهی این اقدامات باعث اختلال در اقدامات روزمره مردم میشود
من از شما میپرسم دقیقا چه اختلالاتی را ایجاد میکند؟
* به عنوان مثال در منطقه بهشتی و مطهری، خط ویژه و ایستگاههای ایجاد شده باعث رکود کسبوکار آنها شده و مزاحمتهایی را برای ساکنین ایجاد کرده است. در خیابان ولیعصر نیز که این موضوع به وضوح قابل مشاهده است. کسبه میگویند مردم دیگر برای خرید به آنها مراجعه نمیکنند و ساکنین نیز عقیده دارند قیمت منازل آنها به شدت کاهش پیدا میکند.
من اعتقاد دارم ایجاد این خطوط اتفاقا به دلیل آنکه دسترسی را افزایش میدهند، باعث رونق کسبوکار میشوند و نباید با نگرانی به آنها نگاه کرد.
* پس چرا کسبه این مناطق به چنین طرحهایی معترض میشوند؟
به عنوان مثال در خیابان شهید بهشتی و مطهری، مغازههایی با کاربریهای فروش خودرو وجود دارند. نمایشگاهداران بر طبق یک عادت قسمتی از خیابان را ملک شخصی خود در نظر گرفته بودند و خودروهای خود را در آنجا برای نمایش قرار میدادند. در واقع خیابانی که متعلق به عامه مردم هست را اشغال کرده بودند. همانطور که گفته شد در عوض این خطوط ویژه برای مردم دسترسی و حملونقل مناسبتر به همراه خود دارد. پس اجازه دهید که با این دیدگاه به موضوع نگاه کنیم.
* صحبت شما درست اما با این وجود فعالیت بسیاری از کسبه در خیابان ولیعصر تعطیل شده.
بله به نظر میرسد برخی مشاغل نوساناتی را داشتهاند و نمیخواهم بگویم که وجود نداشته است. از طرف دیگر کسب و کارهایی شکل گرفته که متناسب این اتفاق و خطوط ایجاد شده است. خیابانها مانند انسانها دستخوش تغییر میشوند. ایجاد بیآرتی، مترو، بزرگراه و… همگی سبک جدیدی در زندگی مردم ایجاد میکنند. این اتفاقات ممکن است در کوتاهمدت برای برخی مشاغل زیان داشته باشد اما در بلندمدت با آنها سازگار میشوند. تغییر همیشه در ابتدا با مقاومتهایی روبهرو است. به عنوان مثال در زمانی که قصد داشتیم پیادهروهای بازار را سنگفرش کنیم، بسیاری از کسبه ناراضی بودند اما در حال حاضر همه آنها از این طرح ابراز رضایت میکنند.
* در مورد خیابان ۱۷ شهریور چطور؟ کسبه میگویند به دلیل سنگفرشهای ایجاد شده، اوضاع کسبوکار به شدت بد شده است. همچنین گروهی مدعی هستند که ابتدا شهرداری قصد داشته تمام مغازههای این راسته را خریداری کند تا یکی از طرحهای توسعهای خود را اجرا کند اما وقتی با مقاومت کسبه روبهرو شد، اقدام به سنگفرش کردن این محدوده کرد تا کسبوکار آنها بخوابد و مجبور به فروش شوند.
در این یازدهسالی که من در شهرداری هستم هیچ طرحی برای خریداری مغازهها وجود نداشته است و چنین ادعایی نادرست است. همانطور که گفتم باید نگاه خود را عوض کنیم و نقاط پرتردد وسایل نقلیه را به نحوی ساماندهی کنیم. میدان امام حسین یکی از مناطق شلوغ و بیانضباط شهری بود. در این خیابان باید چنین اتفاقی رخ میداد. نوع کاربری اکثر کسبه این محل خرید و فروش خودرو و موتورسیکلت بود. به نظرم باید به سمت کسبوکاری بروند که با سبک جدید همخوانی داشته باشد. البته میتوانند کسبوکار خودشان را داشته باشند ولی کسبوکارهای دیگری نیز میتواند در آنجا رونق بگیرد. تا آن جایی که من اطلاع دارم شهرداری برای تغییر کاربریهای متناسب همکاری کرده و برخی کسبه نیز چنین اقدامی را انجام دادهاند. مثلا این امکان فراهم شده که کسبه بتوانند کسبوکار خود را در مکان دیگری ایجاد کنند.
* به عنوان سوال آخر، در چند وقت اخیر در شهر تهران پاساژها و مالهای بزرگی ایجاد شده است. برخی از آن در مکانهایی واقع شده که رفت و آمد را به شدت مختل کرده و یا کنار واحدهای مسکونی قرار گرفتهاند و شهر تهران با یک مشکل جدید روبهرو شده است. آیا قبل از ساخت این مراکز خرید، سازمان شما نباید مجوزی برای تاسیس آنها بدهد و تاثیر آ ها بر رفت و آمد ساکنین را بررسی کند؟
زمانی که میخواهد مجوز بناهای بزرگ داده شود، یکی از الزامات آن مطالعات ترافیکی است که در معاونت شهرسازی شهرداری ترافیک تهران با استفاده از مشاورین ذیصلاح صورت میگیرد. من هم معتقد هستم طراحیها باید به گونهای صورت بگیرد که برای ساکنین مشکلی به وجود نیاید.
* پس این مراکز خرید چگونه مجوز ساخت گرفتهاند؟
ظاهر قضیه این است که این مطالعات برای مراکز خرید فوق صورت گرفته بود. باید بررسی دقیقتر شود که مشکل فعلی آنها ناشی از کجاست.
* آیا جانمایی آنها به درستی صورت گرفته است؟
اعضای کمیسیون ماده ۵ با بررسی خود به این نتیجه رسیده بودند که این مراکز خرید مشکلی برای احداث ندارند. اعضای کمیسیون ماده ۵ نیز فقط شامل شهرداری نیست و از وزراتخانههای متعدد تشکیل شده و همگی به این مراکز مجوز دادهاند. بنابراین این اتفاقات نیاز به آسیبشناسی دارد.