نگرانی های امپراطوری کچاپ در ایران / اختصاصی هفت صبح
نگرانی های امپراطوری کچاپ در ایران / اختصاصی هفت صبح
محمدجواد ترابی / روز گذشته خبری آمد با عنوان «جنجالی جدید/ واردات سس هاینز آمریکایی به ایران»! نخست این خبر را خبرگزاری کشاورزی ایران (ایانا) منتشر کرد و با باز نشر آن در اقتصادنیوز، خیلی زود سر از پایگاههای خبری دیگر درآورد. عضو هیأتمدیره کانون صنایع غذایی روز گذشته به ایانا گفته بود: «در حالی واردات سس هاینز از طریق هلند مجوز واردات گرفته است که میتواند تهدید فعالی برای صنایع غذایی کشورمان باشد.» سس هاینز، متعلق به کمپانی هاینز است که با بیش از هزاران محصول غذایی در شش قاره جهان و در بیش از ۲۰۰ کشور و قلمرو (احتمالا باورتان نمیشود) بازار دارد. هاینز آنقدر پرآوازه است که ادعا دارد ۱۵۰ برند غذایی رتبه اول یا رتبه دوم در میان محصولات متنوع غذایی در جهان را از آن خود کرده است. با این حال نام هاینز تا همین یک سال پیش را فقط میشد در مغازههای لوکسی که چرخشان با تجارت چمدانی مسافران خارج از کشور میگردد، یافت. اما حالا چند ماهی است که وضع تغییر کرده است و هاینز بیشتر در برخی هایپرمارکتها خودنمایی میکند. همین باعث شد که احمد آزادمرد، عضو هیأتمدیره کانون صنایع غذایی، با ابراز نگرانی از حضور برند هاینز در کشور بگوید: «سسهای وارداتی بهعلت قیمت تمامشده ارزانتر میتوانند باعث ضرر و زیان گسترده به شرکتها و کارخانههای صنایع غذایی تولید داخل کشور محسوب شوند.» او در ادامه مدعی شد که «با این حال کیفیت سسهای داخلی به مراتب بهتر از نوع وارداتی آن است.» آزادمرد حضور هاینز در ایران را خطری برای صنایع غذایی داخلی دانست: «از آنجا که تعرفه واردات روغن خوراکی از چهار به ۲۰ درصد افزایش یافته وحجم قابل توجهی از مواد اولیه تأمین سس را نیز روغن تشکیل میدهد؛ لذا قیمت تمامشده سس افزایش یافته و در این شرایط رکود و کاهش قدرت اقتصادی مردم واردات سسهای هلندی نیز بازار را تهدید دوباره خواهد کرد.»
برای بررسی صحبتهای آزادمرد به سراغ آمار گمرک و اتاق بازرگانی رفتیم، کد کالای کچاپ یا همان سس گوجه در ایران «۲۱۰۳۲۰۰۰» است. همین کد کافی بود تا رد واردات سس گوجه را در سال ۱۳۹۴ به کشور بگیریم. نتیجه به ما نشان میداد که از چهار کشور در سال گذشته واردات سس گوجه داشتیم که به ترتیب ارزش تجاری و وزن کالای وارداتی، هلند، تایلند، ترکیه و آلمان به ایران واردات کچاپ داشتهاند. اما در این میان کل واردات سس گوجه به ایران به ۳۲۳ میلیون تومان و کل واردات کچاپ از هلند به کشور ۲۵۰ میلیون تومان (به گزارش اتاق بازرگانی حدود ۸۳ هزار دلار) ارزش تجاری داشته است؛ به عبارتی با توجه به رقم زیر یک میلیاردی و حجم واردات اندک آن، از حمله صورت گرفته به هاینز متعجب شدیم. گشتی در پیشینه خبرها، ما را به سراغ گزارش روزنامه گاردین در نیمه بهمن سال گذشته برد. در آن گزارش گاردین به این اشاره کرده بود که بازار غذای ایران با کل خاورمیانه تفاوت فاحشی دارد، آن قدر که به گفته ابراهیم محسنی، دانشیار دانشگاه مریلند: «در بسیاری از کشورهای همسایه ایران، برندهای بینالمللی شبیه پپسی، کوکاکولا، نستله، کرافت و هاینز، یا رقابت کمی دارند یا
بدون رقیبند.» محسنی در ادامه به حضور رقبای قوی در ایران اشاره کرده و گفته بود برای هر برندی، جایگزینی در ایران هست. گاردین آن زمان در این گزارش از صنایع لبنی کاله و جایگاهش در میان برترین برندهای جهان نام برده بود، از اسنکهای مزمز نوشته بود و به کچاپ دلپذیر اشاره کرده بود. همین هم بود که نام آن گزارش شده بود «هاینز یا دلپذیر؟» و نتیجهاش این که در پسابرجام رقبای صنایع غذایی داخلی ما برای برندهای بزرگ خارجی جا خالی نمیکنند.
برای اینکه تاثیرپذیری واردات کچاپ در سال گذشته را بر صنایع غذایی کشور بسنجیم به سراغ حجم صادرات آن از کشور رفتیم، نتیجه اعجابآور بود. حجم صادرات سس گوجه فرنگی در سال گذشته رقمی در حدود ۳ میلیارد و ۹۷۰ میلیون تومان (به مقصد ترکمنستان، عراق، افغانستان، کویت، قزاقستان، استرالیا، امارات متحده عربی و تاجیکستان) است! رقمی که نسبت به سال ۹۲، رشد ۱۷ درصدی داشته ولی به شدت به رقم صادرات در سال ۹۳ نزدیک است. این در حالی است که رقم واردات کچاپ در سال ۱۳۹۳، آن هم در غیاب هلند، فقط ۸۶ میلیون بوده است. بدین ترتیب حالا که هلند و احتمالا کارخانه هاینز هلند به کارزار کچاپ در ایران پا گذاشته است، به رغم ۱۲ برابر بودن حجم صادرات به واردات سس گوجه در ایران، برندهای ایرانی همانطور که گاردین گزارش داده بود، نمیخواهند جایی برای آن باقی بگذارند. چه چیزی برای برندهای غذایی داخلی بهتر از استفاده از بخشنامه ۱۷ آذر سال گذشته سازمان توسعه تجارت ایران که کالاهای ممنوعه وارداتی از آمریکا از جمله سس گوجه فرنگی را فهرست کرده بود. آزادمرد هم روز گذشته در ادامه صحبتهایش به ایانا گفته بود: «انتظار میرود پسابرجام و رفع تحریمها
فرصت صادرات افزایش پیدا کند، نه اینکه در نخستین مجال واردات صنایع غذایی غیرضروری وارد کشور شود. ممنوعیت واردات سسهای آمریکایی که از طریق هلند وارد کشور شده است، توسط کانون صنایع غذایی و سندیکای کارخانهها در حال پیگیری است.»
بیش از یک دهه است که نام «کچاپ، سس گوجهفرنگی» در بخشنامه «فهرست اصلاح شده کالاهای مشمول مقررات استاندارد اجباری واردات» وزارت بازرگانی قرار گرفته است؛ به عبارتی سسهای وارداتی بر خلاف ادعاهای مطرح شده، مجبور به رعایت استاندارد هستند. ما نیز به حمایت از تولید داخلی معتقدیم ولی چند سوال بیپاسخ داریم که امیدوارم در آینده نزدیک پاسخ آن را بیابیم؛ اگر حضور برندهای خارجی به متعادل شدن قیمت کالای ایرانی بینجامد یا در بهبود کیفیت آنها موثر باشد، چه؟