ماشینها که در سال ۲۰۰۶ اکران شد، هفتمین انیمیشن بلند پیکسار بود و پس از دو قسمت نخست داستان اسباببازی (Toy Story)، زندگی یک حشره (A Bug’s Life)، شرکت هیولاها (.Monsters, Inc)، در جستجوی نمو (Finding Nemo) و شگفتانگیزان (Incredibles) ساخته شد.
هرچند ماشینها شاید در میان تحسینشدهترین آثار پیکسار از نظر منتقدان قرار نگیرد، اما محبوبیت آن با گذشت زمان نهتنها کاهش نیافته، بلکه بیشتر هم شده است. این انیمیشن با تأکید بر پیامهایی مانند اهمیت لذت بردن از مسیر به اندازه رسیدن به مقصد و اینکه موفقیت بدون داشتن کسانی برای سهیم شدن در آن اغلب پوچ و بیمعناست، داستانی جذاب و پویـا را روایت میکند. داستانی که بر پایه ایدهای ساده شکل گرفته است: دنیایی که بهجای انسانها، خودروهای انسانگونه در آن زندگی میکنند.
واقعاً شگفتانگیز است که ماشینها تا چه اندازه رشد کرده و به یکی از بزرگترین موفقیتهای دیزنی و پیکسار تبدیل شده است. کمتر مجموعه انیمیشنی توانسته برای چنین مدت طولانی همان میزان از تأثیرگذاری و جایگاه فرهنگی خود را حفظ کند؛ بهویژه در میان نسلهای جوانتری که حتی هنگام اکران نخستین قسمت هنوز متولد نشده بودند.
البته مجموعه ماشینها در طول سالها با ساخت دنبالهها، سریالها، بخشهای اختصاصی در پارکهای تفریحی و حجم عظیمی از محصولات جانبی، به یک پدیده فرهنگی بزرگ تبدیل شده است. به همین بهانه، در بیستمین سالگرد این اثر، بد نیست نگاهی دوباره به همان انیمیشن نخست بیاندازیم؛ اثری که آغازگر تمام این موفقیتها بود.
انیمیشن ماشینها آغازگر یکی از بزرگترین و موفقترین فرنچایزهای تاریخ دیزنی شد
در هسته اصلی خود، نخستین انیمیشن ماشینها به لطف اجرای درخشان ایده بنیادینش موفق عمل میکند. از نظر جهانسازی، این ایده واقعاً نابغهوار است؛ مفهومی که کودکان به سادگی میتوانند شکل ابتدایی آن را درک کنند، اما در عین حال والدین و مخاطبان بزرگتر را به گمانهزنیهای بیپایان درباره ساختار بدنهای مکانیکی، نحوه کارکرد جامعه و زیرساختهای این دنیای خودرویی که در کنار دنیای واقعی وجود دارد، وادار میکند.
آیا مغز یک خودرو یا هواپیما در جایی قرار دارد که معمولاً راننده یا خلبان مینشیند؟ اگر هیچ انسانی وجود ندارد، پس چرا هنوز در دارند؟ آیا دنیای ماشینها در آیندهای بسیار دور جریان دارد؛ زمانی که پس از انقراض انسانها، وسایل نقلیه به موجوداتی خودآگاه و گونه غالب روی زمین تبدیل شدهاند؟
برای مثال، شخصیت سارج (Sarge) یک جیپ مربوط به جنگ جهانی دوم است که تجهیزات مازاد ارتش را میفروشد؛ اگر در این دنیا واقعاً جنگ جهانی دوم رخ داده، آن جنگ دقیقاً چگونه بوده است؟ از طرف دیگر، در انیمیشن ماشینها ۲ پاپ خودروها سوار بر یک پاپموبیل (popemobile) دیده میشود که نشان میدهد مذهب کاتولیک نیز در این جهان وجود دارد. همین موضوع انبوهی از پرسشها و پیامدهای عجیب و جالب را به همراه میآورد؛ مسائلی که بحث و گمانهزنی درباره آنها واقعاً سرگرمکننده است.
با وجود اینکه هرچه بیشتر به دنیای ماشینها دقت کنید، عجیبتر و گیجکنندهتر به نظر میرسد، قسمت اول بهویژه داستانی بسیار منسجم و چندلایه را ارائه میدهد. این داستان حول شخصیت لایتنینگ مککوئین (Lightning McQueen) با صداپیشگی اوون ویلسون (Owen Wilson) میچرخد؛ یک خودروی مسابقهای مشهور اما مغرور که به عنوان پدیده تازهوارد مسابقات شناخته میشود و مصمم است تا جام پیستون (Piston Cup) را ببرد و یک قرارداد اسپانسری ارزشمند به دست آورد.
مجموعه ماشینها هرگز به انیمیشن اصلی محدود نماند و به گسترش خود ادامه داد
قسمت اول انیمیشن ماشینها تنها آغاز راه برای دیزنی و پیکسار بود. حتی پس از گذشت ۲۰ سال، این مجموعه هرگز از ذهن و فرهنگ عمومی مخاطبان محو نشده است. این فرنچایز همچنان به گسترش خود ادامه داده و تاکنون شامل دو دنباله سینمایی، چندین مجموعه تلویزیونی، بازیهای ویدیویی و آثار فرعی مختلف شده است. علاوه بر این، در پارک تفریحی Disney California Adventure یک بخش کامل با تم ماشینها ساخته شده که با دقت فراوان بر اساس شهر رادیاتور اسپرینگز طراحی شده و یکی از محبوبترین جاذبههای کل پارک را در خود جای داده است.
انیمیشن ماشینها ۲ که در سال ۲۰۱۱ اکران شد، با قرار دادن میتر (Mater) در نقش اصلی، مجموعه را وارد یک ماجراجویی جاسوسی جسورانه کرد و تغییر خلاقانه بزرگی در مسیر داستان به وجود آورد. در مقابل، قسمت سوم در سال ۲۰۱۷ دوباره به فضای شخصیتمحور و احساسی انیمیشن اول بازگشت؛ جایی که لایتنینگ مککوئین در نهایت از دنیای مسابقات حرفهای کنارهگیری میکند. اگرچه دیدگاههای متفاوتی درباره کیفیت این دو دنباله وجود دارد، اما هر دوی آنها توانستند نام ماشینها را در کانون توجه مخاطبان حفظ نمایند و به تداوم محبوبیت این مجموعه کمک کنند.
البته گسترش دنیای ماشینها تنها به آثار تولیدشده توسط پیکسار محدود نمیشود. انیمیشن هواپیماها (Planes) که در سال ۲۰۱۳ اکران شد، هرچند توسط پیکسار ساخته نشده بود، اما در همان جهان داستانی ماشینها جریان داشت. همچنین در طول سالها مجموعههای مختلفی مانند دروغهای شاخدار میتر (Mater’s Tall Tales)، ماشینها در جاده (Cars on the Road) و چندین انیمیشن کوتاه دیگر نیز منتشر شدهاند.
در مجموع، ماشینها همچنان یکی از معدود فرنچایزهای پیکسار است که بهطور مداوم برای هر نسل جدیدی از کودکان جذاب باقی میماند. بیشتر کودکان ذاتاً به خودروها، کامیونها، مسابقات اتومبیلرانی و انواع وسایل نقلیه علاقه دارند و همین موضوع باعث شده تا این مجموعه حتی پس از دو دهه نیز تازگی و جذابیت خود را حفظ کند.
