سال ۲۰۲۴ سالی بود که علاقهمندان بهدنیای آثار مستند را راضی کرد و داستانهای گوناگونی از دنیاهای فراوانی در دل تک دنیایی که همگی در آن زیست میکنیم روایت شد و چون سینماییها بخواهیم بگوییم، در هر ژانری و برای هر سلیقهای، اثر باب دلی پیدا میشد. مستندسازان با جسارت و خلاقیت، دنیایی از روایتهای جذاب و تکاندهنده را پیش روی ما قرار دادند. از دل جنگلهای انبوه تا کوچههای شلوغ شهرهای بزرگ، از آزمایشگاههای پیشرفته علمی تا دل خانههای ساده روستایی، از داستانها و مصیبتهای زندگی در شرق، تا گیمر بینامونشانی در نقش نجاتدهنده، دوربینها بههر گوشه از جهان سفر کردند تا داستانهایی را روایت کنند که ما را بهتفکر وابدارند. و چون همیشه آثار زندگینامهای درخشی همیشگی داشتند و یک اثر هم برای عاشقان بهترین سریال تاریخ تلویزیون و خالق بینهایت زیرک آن ساخته شد.
از طریق این آثار، با فرهنگها و آداب و رسوم مختلف آشنا شدیم، با چالشهای زیستمحیطی روبهرو شدیم و با افراد بینام، اما بزرگ، معمولی، اما شگفتانگیز آشنا شدیم که با وجود تمامی مشکلات، بهزندگی امیدوار بودند، هستند و ماندند و درانتها تنها بهنور باورمند. مستندهای سال ۲۰۲۴، آینهای بودند که واقعیت جهان را با تمام زشتیها و زیباییهایش بهما نشان دادند. هر مستند، بازتابی از دنیای بیرونی یا درونی انسانها بود؛ از تاریخهایی که زیر غبار فراموشی دفن شدهاند تا چالشهای امروز که آینده را تحت تأثیر قرار میدهند. آثار شاخصی چون «زندگی شگفتانگیز ایبلین»، با نگاهی شاعرانه و انسانی، نمونهای از این تلاش برای روایتگری عمیق بود. این مستندها نهتنها بهنمایش حقیقت اکتفا نکردند، بلکه حقیقت را بهگونهای روایت کردند که تأثیرش بر دل و ذهن ماندگار باشد.
ازجمله آثار شاخص امسال میتوان بهمستند «داهومی» اشاره کرد؛ مستندی که با پرداختن بهتاریخ پرفرازونشیب زنان جنگجوی داهومی، قدرت و شکوه آنها را در برابر چالشهای استعماری بهتصویر کشید. همچنین مستند جذاب Super/Man: The Christopher Reeve Story که داستانی الهامبخش از زندگی بازیگری که فراتر از نقش سوپرمن، قهرمانی واقعی در مواجهه با ناملایمات زندگی بود، توانست دلهای بسیاری را تسخیر کند. در سوی دیگر، مستند «خاطرات جعبه سیاه» را داشتیم که مسئلهٔ تعرض جنسی در ژاپن را بهصدر اخبار آورد و کارگردانش، داستان شخصی خود را شجاعانه بهفاجعهای همهروزه و جهانی از زبان تمامی زنان تبدیل کرد. سالی که در آن، مستندها بهپلهایی برای ارتباط میان فرهنگها، نسلها و دیدگاههای مختلف تبدیل شدند. مستندهای تاریخی و سیاسی نیز در میان درخشانترین آثار سال جای داشتند. این مستندها با بازنگری در گذشته و تحلیل حال، مخاطبان را بهتأملی عمیق درباره قدرت، عدالت و سرنوشت انسان دعوت کردند؛ گویی این آثار، آیینهای بودند که گذشته را بازگو میکردند تا امروز را بهتر درک کنیم و برای فردایی روشنتر آماده شویم.
الیزابت تیلور: نوارهای گمشده
مستند Elizabeth Taylor: The Lost Tapes
کارگردان: نانت برستین
امتیاز راتن تومیتوز: ۹۷ | امتیاز متاکریتیک: ۷۵ | امتیاز آی ام دی بی: ۷/۵
ارنست کول: گمشده و پیدا شده
مستند Ernest Cole: Lost and Found
کارگردان: رائول پک
امتیاز راتن تومیتوز: ۹۸ | امتیاز متاکریتیک: ۸۳ | امتیاز آی ام دی بی: ۷
فِی
مستند Faye
کارگردان: لوران بوزرو
امتیاز راتن تومیتوز: ۹۱ | امتیاز متاکریتیک: ۶۹ | امتیاز آی ام دی بی: ۷/۱
پروندههای بیبی
مستند The Bibi Files
کارگردان: الکسیس بلوم
امتیاز راتن تومیتوز: ۱۰۰ | امتیاز متاکریتیک: ۷۳ | امتیاز آی ام دی بی: ۷/۶
زندگی شگفتانگیز ایبلین
مستند The Remarkable Life of Ibelin
کارگردان: بنجامین ری
امتیاز راتن تومیتوز: ۹۶ | امتیاز متاکریتیک: ۷۸ | امتیاز آی ام دی بی: ۸/۳
جوانی (بازگشت بهخانه)
مستند Youth (Homecoming)
کارگردان: وانگ بینگ
امتیاز راتن تومیتوز: ۹۴ | امتیاز متاکریتیک: ۸۱ | امتیاز آی ام دی بی: ۷
آویچی: من تیم هستم
مستند Avicii – I'm Tim
کارگردان: هنریک بورمان
امتیاز راتن تومیتوز: - | امتیاز متاکریتیک: - | امتیاز آی ام دی بی: ۸
سرزمینی جز این نیست
مستند No Other Land
کارگردانان: یووآل آبراهام، باسل آدرا، حمدان بالال و ریچل شزر
امتیاز راتن تومیتوز: ۱۰۰ | امتیاز متاکریتیک: ۹۰ | امتیاز آی ام دی بی: ۸/۴
ایمان بد: جنگ نامقدس ناسیونالیسم مسیحی علیه دموکراسی
مستند Bad Faith: Christian Nationalism's Unholy War on Democracy
کارگردانان: استیون اوجلاکی و کریس جونز
امتیاز راتن تومیتوز: ۱۰۰ | امتیاز متاکریتیک: - | امتیاز آی ام دی بی: ۷/۴
سوپرمن: داستان کریستوفر ریو
مستند Super/Man: The Christopher Reeve Story
کارگردانان: یان بونوته و پیتر اتدگی
امتیاز راتن تومیتوز: ۹۸ | امتیاز متاکریتیک: ۷۶ | امتیاز آی ام دی بی: ۸/۱
نوکتورنها
مستند Nocturnes
کارگردانان: انیربان دوتا و آنوپاما سرینیواسان
امتیاز راتن تومیتوز: ۹۲ | امتیاز متاکریتیک: ۸۲ | امتیاز آی ام دی بی: ۷
دختران
مستند Daughters
کارگردانان: ناتالی رائه و آنجلا پتن
امتیاز راتن تومیتوز: ۱۰۰ | امتیاز متاکریتیک: ۸۵ | امتیاز آی ام دی بی: ۷/۶
خاطرات جعبه سیاه
مستند Black Box Diaries
کارگردان: شوری ایتو
امتیاز راتن تومیتوز: ۹۸ | امتیاز متاکریتیک: ۸۲ | امتیاز آی ام دی بی: ۷/۹
داهومی
مستند Dahomey
کارگردانان: متی دیوپ
امتیاز راتن تومیتوز: ۹۹ | امتیاز متاکریتیک: ۸۵ | امتیاز آی ام دی بی: ۶/۸
مرد زیرک: دیوید چیس و سوپرانوز
مستند Wise Guy: David Chase and the Sopranos
کارگردان: الکس گیبنی
امتیاز راتن تومیتوز: ۱۰۰ | امتیاز متاکریتیک: ۸۴ | امتیاز آی ام دی بی: ۸.۳
