هفت صبح| وقتی صحبت از تئاتر به میان میآید، ناخودآگاه بوی خاک صحنه، نورهای موضعی و نفس به نفس شدن با بازیگران در تاریکی سالن در ذهن تداعی میشود. تئاتر به نفس مخاطبانش زنده است و هیچ تصویر ضبط شدهای نمیتواند به طور کامل جایگزین مواجهه زنده و جادوی روی صحنه شود. با این حال، در روزگاری که سرعت زندگی و محدودیتهای جغرافیایی، دسترسی به هنر را برای بسیاری دشوار کرده است ایده «فیلمتئاتر» و پخش آنلاین نمایشها، به عنوان یک راهکار هوشمندانه و جذاب برای زنده نگه داشتن این هنر و گسترش دایره مخاطبان آن مطرح میشود.
اگر به حافظه تاریخی تلویزیون رجوع کنیم به یاد میآوریم که در دهه 60 شبکه دو و سالها بعد شبکه چهار سیما، میزبان فیلمتئاترها و تلهتئاترهای متنوعی بودند. در آن سالها، دولت برای تولید و پخش این آثار هزینه میکرد و مردم به طور مستمر تئاترهای تلویزیونی میدیدند. حتی پیش از انقلاب نیز، زندهیاد استاد حمید سمندریان برای تلویزیون ملی تلهتئاترهایی تولید کرد که به طور کل محصولات فرهنگی بسیار ارزشمندی به حساب میآمدند. اما تلویزیون سالهاست که دیگر مثل گذشته روی خوشی به این مدیوم نشان نمیدهد، رویکردی که باعث شده نسل جدید عملا هیچ ذهنیتی از تلهتئاتر و فیلمتئاتر نداشته باشد.
فرصتی برابر برای تماشای بزرگان
در این خلأ رسانهای، پلتفرمهای نمایش خانگی به میدان آمدهاند تا این بار سنگین را به دوش بکشند. یکی از بزرگترین دستاوردهای اکران آنلاین تئاتر شکستن انحصار پایتخت است. متاسفانه در حال حاضر تقریبا تمام امکانات حرفهای نمایش – که البته همانها هم محدودند – در اختیار تهران قرار دارد. اما تئاتر حق همه مردم است.
اکران آنلاین این امکان را برای علاقهمندان و هنرجویان ساکن در شهرهای دیگر فراهم میکند تا نمایشهایی را که روی صحنههای پایتخت اجرا میشوند، با کیفیت بالا تماشا کنند.
این اتفاق جدا از بحث فرهنگسازی، از منظر آموزشی نیز برای هنرجویان سراسر کشور یک موهبت بزرگ است. به عنوان مثال، تماشای اثری مثل فیلمتئاتر «اعتراف» به کارگردانی شهاب حسینی، تجربهای کمنظیر برای مخاطب دور از پایتخت است. اثری با هنرنمایی درخشان علی نصیریان و خود شهاب حسینی که داستان ملتهب قاتل مزدوری را بازگو میکند، مردی که دوران کودکی تلخی را از سر گذرانده و حالا برای اعتراف و واکاوی روح خود نزد یک کشیش آمده است. در کنار این اثر، دسترسی به نمایشهای مطرح دیگری همچون «نیوجرسی» و «زندگی گالیله» در بستر آنلاین، میتواند ضیافتی بینظیر برای مخاطبان تشنه هنر نمایش باشد.
کلیدهای موفقیت، از دکوپاژ سینمایی تا تبلیغات
با این وجود، موفقیت فیلمتئاترها در گرو رعایت الزاماتی است. اولین نکته این است که در انتخاب نمایشها برای پخش آنلاین علاوه بر مولفههای دراماتیک و هنری، باید «مخاطبپسند بودن» را نیز به شدت مدنظر قرار داد. این ایده قرار است عموم مردمی را که شاید عادت به تئاتر دیدن ندارند و بیشتر پیگیر سریالها هستند با این هنر آشتی دهد. از سوی دیگر، فرمت ارائه نیز حیاتی است.
تماشای یک نمایشنامه در قاب لانگشات، برای مخاطبی که در خانه نشسته به شدت خستهکننده است. کارگردانان فیلمتئاتر باید با ترفندهای سینمایی اثر را پویاتر کنند. استفاده از دکوپاژ دقیق، تعریف پلانهای بستهتر و اینسرتهای بهجا، میتواند پویایی بصری ایجاد کرده و ریتم تماشا را حفظ کند.مسئله بعدی، تبلیغات و حمایت پلتفرمهاست. تئاتر آنلاین حق دارد حداقل یکدهمِ سریالها تبلیغ شود. شاید این تبلیغات در کوتاهمدت برای پلتفرمها بازگشت سرمایه چندانی نداشته باشد، اما به دلیل رسالت فرهنگسازی که بر دوش دارند، انتظار میرود تلاش کنند تا مردم بیشتری به سمت این آثار ترغیب شوند.
اکران آنلاین تئاتر نیازمند صبوری و استمرار است. هرچند که در این مسیر چالشهایی مثل خطر قاچاق فیلم وجود دارد – چالشی که نیازمند خلاقیت کارگردانان در تغییر و بهروزرسانی اجراهای جدیدشان است – اما در درازمدت، همین فیلمتئاترها میتوانند به بهترین مبلغ برای تئاتر صحنهای تبدیل شوند و تماشاگران عام را از پای مانیتورها، به صندلی سالنهای نمایش بکشانند. تئاتر با تئاتر آنلاین، سرانجام به دست همه مردم میرسد.
