هفت صبح| بیایید روراست باشیم؛ وقتی اسم احمد مهرانفر میآید ناخودآگاه لبخند روی لبمان مینشیند. این آدم اصلا یک جوری در دل مخاطب ایرانی جا باز کرده که به این راحتیها پاکشدنی نیست. برای خیلی از ما، او همیشه همان «ارسطو عامل» خوشقلب، پرشر و شور و البته کمی بدشانس سریال پایتخت است که با لحن خاص و تکیهکلامهایش، سالها در نوروز مهمان خانههایمان بود. اما اگر پرونده کاری این بازیگر را کمی دقیقتر ورق بزنیم، متوجه میشویم که مهرانفر خیلی بیشتر از یک بازیگر کمدی تلویزیونی است؛ او یک پتانسیل خالص و یک استعداد تمامعیار است که از دل تئاتر بیرون آمده.
کارنامهای که با نقشهای کوچک بزرگ شد
راستش را بخواهید، نوشتن از بازیگری که کارنامهاش پر از نقطههای عطف جذاب است، کار هیجانانگیزی است. مهرانفر از آن دست بازیگرانی نیست که یکشبه ره صدساله را رفته باشند. او خاک صحنه خورده است. از سال 1378 که کارش را حرفهای شروع کرد، کنار غولهای تئاتر و سینما قد کشید. یادتان هست در «نان، عشق و موتور 100» چطور با همان حضور کوتاهش در ذهنها ماندگار شد؟ یا در «آتشبس» که نقش یک ترنس را با چنان ظرافت و حساسیتی بازی کرد که در آن سالها واقعا جسورانه و بدیع بود؟ مهرانفر همیشه نشان داده که استاد درآوردن جزئیات است. او حتی در فیلم سنگین و تلخی مثل «درباره الی»، با وجود کوتاه بودن نقشش، توانست اضطراب و استیصال یک مرد در بحران را به واقعیترین شکل ممکن به تصویر بکشد.
این آدم از نظر تکنیک بازیگری، چیزی کم ندارد. وقتی در «ماجرای نیمروز» آن نقش جدی و متفاوت را با تهلهجهای خاص و یک آرامش درونی عجیب بازی کرد، خیلیها انگشت به دهان ماندند که آیا این همان ارسطوی پرجنبوجوش است؟ یا در فیلمهایی مثل «خجالت نکش» و «دینامیت» که نشان داد چطور میتواند نبض خنده تماشاگر را در دست بگیرد و با یک نگاه یا مکث ساده، سینما را روی هوا ببرد. پس تا اینجای کار همه همعقیدهایم: احمد مهرانفر یک بازیگر ششدانگ، درجهیک و بهشدت منعطف است.
هنرمندی که سطح انتظار را بالا برده
اما… همیشه در نقد و بررسیها یک «اما»ی بزرگ وجود دارد که باید به آن پرداخت. این روزها، شاهد پخش سریال جدیدی از او هستیم به نام «صفا با خانواده». طبیعتا وقتی نام احمد مهرانفر به عنوان یکی از وزنههای اصلی یک سریال کمدی-خانوادگی به میان میآید، سطح توقعات ما به عنوان مخاطب سر به فلک میکشد. ما منتظریم تا دوباره غافلگیر شویم، منتظریم تا یک تیپ یا شخصیت جدید و ماندگار را ببینیم که تا سالها تکیهکلامهایش را در خیابان تکرار کنیم.
با این حال، باید اعتراف کنم که مهرانفر در «صفا با خانواده» آنطور که باید و شاید، ظاهر نشده است. اشتباه نکنید، او اصلا بد بازی نکرده؛ مهرانفر آنقدر در کارش حرفهای است که حتی در معمولیترین حالتهایش هم از استاندارد یک بازیگر خوب پایینتر نمیآید. اما مسئله اینجاست که این نقش، برای قد و قواره استعدادی مثل او کمی کوچک و شاید تکراری به نظر میرسد. وقتی سریال را میبینید، احساس میکنید شخصیت صفا آنقدرها جای کار نداشته که مهرانفر بخواهد آن جادوی همیشگیاش را رو کند.
انگار فیلمنامه دست و پای او را بسته است. در خیلی از سکانسها، به جای اینکه شاهد یک کمدی موقعیت خلاقانه باشیم، میبینیم که بازیگر در حال تلاش برای نجات دادن یک دیالوگ معمولی است. مهرانفری که ما میشناسیم، استاد خلق لحظات ناب از دل هیچ است، اما در «صفا با خانواده»، انگار ریتم او با ریتم کلی اثر همخوان نیست و آن انرژی منفجرکنندهای که از او سراغ داریم، در پسِ یک شخصیتپردازی نهچندان قوی، خاموش مانده یا تکراری به نظر میرسد به شکلی که بسیاری از بینندگان گفته بودند این شخصیت به شدت شبیه ارسطو است تا خودش. گاهی اوقات، یک بازیگر هرچقدر هم که توانا باشد، در چارچوب یک نقش تخت نمیتواند پرواز کند.
عملکردی معمولی از بازیگری توانمند
ما در «صفا با خانواده» مهرانفری را میبینیم که سعی میکند با استفاده از میمیکهای آشنا و لحن همیشگیاش، کاراکتر را شیرین کند، اما نتیجه کار، آن درخشش خیرهکننده آثار قبلیاش را ندارد. انگار یک ماشین مسابقهای فرمول یک را در یک ترافیک شهری گیر انداخته باشید؛ موتور روشن است، صدا بینظیر است، اما فضایی برای گاز دادن و نشان دادن قدرت واقعی وجود ندارد. با این وجود هیچکدام از این حرفها ذرهای از ارزشهای هنری احمد مهرانفر کم نمیکند.
کارنامه او آنقدر پربار و متنوع است که یک نقش کمتر درخشان، نمیتواند روی آن سایه بیندازد. او همچنان یکی از سرمایههای ارزشمند بازیگری ماست که میتواند همزمان ما را به قهقهه بیندازد و چند دقیقه بعد، با یک نگاه بغضآلود، اشكمان را درآورد. صرفا در مورد «صفا با خانواده» باید گفت که ای کاش چالش بزرگتری برای او در نظر گرفته میشد. ما او را دوست داریم و دقیقا به خاطر همین دوست داشتن است که همیشه منتظر بهترینهایش هستیم. احمد مهرانفر قطعا در این نقش هم زحمت خودش را کشیده و لحظات شیرینی را خلق کرده، اما اگر بخواهیم صادق باشیم، خیلی بهتر از اینها میتوانست ظاهر شود؛ همین! منتظر پروژههای بعدیاش هستیم تا دوباره همان جادوی همیشگیاش را روی پرده سینما یا صفحه تلویزیون ببینیم.
