هفت صبح، علی دولتی| آمار ۱۰ماهه تولید خودرو در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد تولید دو خودروساز بزرگ کشور، یعنی سایپا و پارسخودرو با کاهش جدی همراه بوده، در مقابل اما ایرانخودرو خبر از رشد 14.5 درصدی تولید میدهد اما تولیدی که به گفته خود مسئولین این شرکت با افزایش زیان انباشه همراه است.
آمار تولید خودرو در ۱۰ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ منتشر شد و طبق انتظار، تولید خودروهای ملی و داخلی با کاهش مواجه شده است. بر اساس این گزارش، مجموع تولید خودروهای داخلی، نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۰درصد افت کرده و به حدود ۷۱۰ هزار دستگاه رسیده است. اما در این میان ایران خودرو برخلاف روند کلی، اعلام کرده موفق شده رشد ۱۴.۵ درصدی ثبت کند و بیش از ۶۰ هزار دستگاه نسبت به سال گذشته تولید اضافه کند. در مقابل، سایپا و پارسخودرو به ترتیب با افت ۳۶.۶ و ۴۲ درصدی مواجه شدهاند. شاید در نگاه اول تصور شود عمده مشکلات از مدیریت داخلی خودروسازان است اما با نگاهی عمیقتر، ریشههای اصلی کاهش تولید را در جایی به غیر از جاده مخصوص پیدا میکنیم.
صف طولانی تخصیص ارز؛ قاتل اصلی تولید
خودروسازان مدعی شدند که اولین و مهمترین دلیل، مشکلات مربوط به تخصیص ارز برای واردات قطعات و مواد اولیه در نیمه اول است، مشکلی که در همان زمان نیز با هشدار از سوی کارشناسان و خودروسازان مواجه شد و نمود آن به مرور و در طی سال آشکار شد. اگرچه بخشی از خودروهای تولید شده توسط سه خودروساز بزرگ کشور با عنوان خودروهای داخلی شناخته میشوند و روی کاغذ ارزبری مستقیم پایینی دارند، اما غیر از ارزبری مستقیم، بخشی از نیاز آنها به قطعات از طریق واردات از چین (در قالب قطعات و مجموعهها یا مواد اولیه) و از مسیر قطعهسازان انجام میشود و به همین دلیل نیاز ارزی برای آنها همچنان پابرجاست، هر چند عمدتا از خودروسازان به قطعهسازان زنجیره تامی منتقل شده است.
عدم هماهنگی بین بانک مرکزی و وزارت صمت و کمبود ارز در نظام اقتصادی کشور و انتظار چند ماهه برای تخصیص ارز، باعث شده قطعات با تأخیر به خطوط تولید برسند. زمان طولانی تخصیص که گاهی تا ۲۰۰ روز هم طول میکشند، نه تنها خطوط تولید را متوقف کرده، بلکه زنجیره قطعهسازی را نیز به مرز تعطیلی رسانده است. ثبت سفارش قطعات اگرچه ظاهراً باز بود، اما در مقاطعی از سال جاری پروسه آن به قدری زمانبر بود که عملاً خط تولید را متوقف میکرد. از سوی دیگر، تحریمها و دشواریهای انتقال پول نیز روند واردات قطعات را طولانیتر کردند. نتیجه این شد که کالا دیرتر به دست خودروساز برسد و تولید کاهش یابد.
بدهی چندصد همتی و وابستگی بیشتر به قطعهسازان
بخشی از کاهش تولید به بدهی سنگین خودروسازان به قطعهسازان مربوط میشود، نبود نقدینگی کافی باعث شده برخی قطعهسازان، تأمین به موقع قطعات را متوقف کنند و این چرخه، تولید خودرو را تحت فشار قرار داده است. از سوی دیگر و با توجه به سیاست همکاری خودروسازان با مجموعهسازان بزرگ (Tier1) بهجای انبوهی از قطعهسازان کوچک، وابستگی خودروسازان به مجموعهسازان بزرگ کشور را بیشتر کرد و به همین دلیل هرگونه اختلال در عملیات این شرکتها به توقف خطوط تولید یا کاهش محسوس تولید در خودروسازان منجر میشد.
قطعی برق و گاز
کمبود انرژی هم در سال گذشته به وضوح دیده شد. به ویژه در نیمه اول سال، قطعی برق و ناترازی شبکه انرژی، خطوط تولید را با توقف مواجه کرد. هرچند تلاشهایی برای جبران صورت گرفت، اما اثرات آن غیرقابل چشمپوشی بود. البته دو رویداد غیرمنتظره که به اختلال در تولید دامن زد، انفجار بندر شهید رجایی و جنگ ۱۲ روزه بود. جنگ 12 روزه عملاً کشور را به مدت دو هفته تعطیل کرد و وصل شدن دوباره شبکه بانکی، بعد از اختلالات حتی از این زمان نیز بیشتر طول کشید، در نتیجه جابهجایی پول و انتقال کالای خریداری شده با مشکل مواجه شد. ازطرفی انفجار در بندر شهید رجایی نیز در بحث پهلوگیری کشتیها و ترخیص قطعات اختلال ایجاد کرد و همچین بخشی از کالاها نیز در انفجار از بین رفتند.
رشد تولید ایران خودرو با ضرر بیشتر
رشد تولید ایران خودرو ممکن است به چشم یک موفقیت دیده شود، اما فقط نکته جالب اینجاست که مدیران این شرکت مدعی هستند که تولید خودرو با قیمتهای فعلی سودآور نیست و تولید هر دستگاه خودرو به معنای ضرر است. لذا افزایش تولید و افزایش تیراژ به معنای افزایش زیان انباشته ایران خودرو است. به طور قطع این ادعا نمیتواند واقعیت داشته باشد چون در یکسال گذشته قیمت خودرو توسط شرکت انجام شده و سازمان حمایت تنها تایید کرده است.
افت تولید سایپا و پارس خودرو
کاهش تولید سایپا و پارسخودرو جای هیچگونه دفاعی ندارد؛ اما در مورد این کاهش تولید شائبههایی وجود دارد، چراکه گفته میشود بخش قابل توجهی از قطعات سایپا از طریق یک شرکت قطعهساز بزرگ کشور تامین میشود و این شرکت همانقدر که در تامین قطعات ایرانخودرو همکاری میکند، در تحویل قطعه به سایپا عملکرد کندتری دارد و این مسئله باعث کاهش تولید در سایپا و زیرمجموعه آن پارسخودرو شده است.
طبیعتاً این کاهش تولید بلافاصله اثری در بازار ندارد اما در دراز مدت طبیعی است که باعث افزایش قیمتها و ایجاد نوسانات در بازار شود. هرچه عرضه محدودتر و تقاضا ثابت یا بیشتر باشد، قیمتها بالا میرود و قدرت خرید مصرفکنندگان کاهش مییابد. علاوه بر این، بازار خودرو ممکن است دچار نوسانات بیشتری شود، به طوری که برخی مدلها بهطور موقت نایاب و برخی دیگر با قیمتهای بسیار بالاتر از قیمت واقعی به فروش برسند. آیا در چنین شرایطی که صنعت خودرو تلفیقی از کاهش تولید و زیان است نباید واردات خودرو را جدیتر کرد؟
