هفت صبح| در سالهای اخیر، آمار مرگ ناشی از مصرف بیش از حد مواد مخدر در ایالات متحده روندی نزولی نشان داده؛ اما متخصصان هشدار میدهند که این کاهش میتواند گمراهکننده باشد. بازار غیرقانونی مواد مخدر بهسرعت در حال بازآرایی است و عرضهکنندگان با ساخت «مخلوطهای چندمادهای»، ترکیبهایی از فنتانیل با محرکها، آرامبخشها و ترکیبات آزمایشگاهی جدید، این بحران را وارد مرحلهای تازه کردهاند؛ مرحلهای که در آن، ماهیت تهدید، کمتر قابل پیشبینی و مداخلات بهداشتی دشوارتر از گذشته است.
بر اساس برآوردهای اولیه مرکز کنترل و پیشگیری بیماریها، حدود ۷۲هزار مرگ مرتبط با مواد مخدر در ۱۲ ماه منتهی به سپتامبر ۲۰۲۵ ثبت شده که نسبت به سال قبل کاهش قابلتوجهی دارد. با این حال، کارشناسان میگویند این دستاورد شکننده است، زیرا «کوکتلهای مرگبار» جدید نهتنها قدرت کشندگی بالاتری دارند، بلکه بهدلیل ناشناخته بودن ترکیبشان، شناسایی و درمان را پیچیدهتر میکنند و میتوانند روند نزولی مرگومیر را بهسرعت معکوس سازند.
کوکتلهای مرگبار: از «پینک کوکائین» تا «ترنک»
در بازار زیرزمینی، نامهایی مانند «پینک کوکائین»، «بنزو-دوپ» و «راینو ترنک» به ترکیباتی اطلاق میشود که میتوانند شامل فنتانیل، کتامین، اکستازی، بنزودیازپینها، متآمفتامین و آرامبخشهای دامپزشکی باشند. این مواد اغلب در قالب پودرهای رنگی، قرصهای فشرده یا حتی به شکل داروهای به ظاهر قانونی عرضه میشوند تا مصرفکننده را فریب دهند و مصرف را «کمخطرتر» جلوه دهند. همین تنوع ظاهری باعث شده بسیاری از مصرفکنندگان بدون اطلاع از محتوا، در معرض دوزهای بسیار خطرناک قرار گیرند. برخی از این ترکیبات حاوی زایلازین یا مدیتومیدین، آرامبخشهایی که در دامپزشکی استفاده میشوند، هستند و میتوانند باعث زخمهای عمیق، نکروز بافتی، عفونتهای گسترده و حتی قطع عضو شوند. از سوی دیگر، ترکیب همزمان مواد محرک و سرکوبگر سیستم عصبی میتواند علائم متناقضی ایجاد کند؛ برای مثال، فرد ممکن است همزمان دچار بیقراری شدید و سرکوب تنفسی شود، وضعیتی که تشخیص و درمان سریع را برای تیمهای پزشکی بسیار دشوار میکند.
بازار مواد مخدر: نوآوری در برابر سرکوب
مقامها در دولت دونالد ترامپ بر ضبط بیسابقه فنتانیل در مرز جنوبی و تشدید اقدامات مقابلهای تأکید کردهاند و آن را یکی از عوامل کاهش مرگومیر میدانند اما تحلیلگران سیاست مواد مخدر میگویند تجربه چند دهه گذشته نشان میدهد که فشار بر یک ماده خاص به طور معمول به «جابهجایی ریسک» منجر میشود؛ یعنی تولیدکنندگان و قاچاقچیان با تغییر فرمولها یا معرفی مواد جدید، بهسرعت خود را با شرایط وفق میدهند. تولید این مخلوطها اغلب در مقیاس کوچک و غیرمتمرکز انجام میشود؛ از کارگاههای مخفی گرفته تا فضاهای خانگی. همین پراکندگی باعث شده شبکه توزیع انعطافپذیرتر شود و کنترل آن برای نیروهای انتظامی و نهادهای نظارتی دشوارتر گردد. برخی گزارشها نشان میدهد قرصهایی که شبیه داروهای نسخهای هستند، در واقع حاوی ترکیبات بسیار قوی و غیرقابل پیشبینیاند؛ موضوعی که خطر مسمومیت تصادفی را افزایش داده است.
چالش برای نظام درمان و امداد
داروی نالوکسان که سالها بهعنوان ابزار اصلی نجات در اُوردوزهای اُپیوئیدی شناخته میشد، در مواجهه با ترکیبات جدید گاه کافی نیست، زیرا ممکن است عامل اصلی علائم، آرامبخشهای غیر اُپیوئیدی یا محرکها باشند. در چنین شرایطی، نیروهای اورژانس باید طیف گستردهای از مداخلات را همزمان اجرا کنند؛ از حمایت تنفسی گرفته تا کنترل ضربان قلب و مدیریت تشنج یا بیهوشی. پزشکان نیز اغلب ناچارند بدون دسترسی فوری به نتایج آزمایشهای سمشناسی، بر اساس نشانههای بالینی تصمیم بگیرند. این عدم قطعیت میتواند روند درمان را طولانیتر و پرخطرتر کند. علاوه بر این، بسیاری از آزمایشگاههای پزشکی قانونی برای شناسایی سریع مواد سنتتیک جدید تجهیزات یا بودجه کافی ندارند، در نتیجه دادههای رسمی با تأخیر منتشر میشود و سیاستگذاران دیرتر از تحولات بازار مطلع میشوند.
بحرانِ کمصدا
کارشناسان میگویند یکی از تغییرات مهم، «نامرئیتر» شدن بحران است. مصرف چندمادهای بیش از گذشته در فضاهای خصوصی مانند خانهها، مهمانیها و باشگاهها رخ میدهد و کمتر در خیابان دیده میشود. این تغییر باعث شده خانوادهها و جامعه دیرتر متوجه خطر شوند و فرصت مداخله کاهش یابد. در عین حال، پیامدهای غیرمرگبار اما شدید، مانند عفونتهای خونی، زخمهای مزمن ناشی از تزریق یا مصرف زایلازین و بحرانهای قلبی مرتبط با محرکها، فشار قابل توجهی بر بیمارستانها و مراکز درمانی وارد کرده است. بسیاری از بیماران نیازمند مراقبت طولانیمدت هستند، امری که هزینههای سیستم سلامت را افزایش میدهد.
مرحله بعدی بحران
جمعبندی کارشناسان روشن است: تا زمانی که تقاضا برای مواد مخدر وجود دارد، عرضهکنندگان به نوآوری ادامه خواهند داد. حتی اگر اقدامات انتظامی بتواند یک ماده خاص را محدود کند، بازار بهسرعت به سمت گزینههای دیگر حرکت میکند؛ گزینههایی که اغلب ناشناختهتر و خطرناکترند. آینده بحران به این بستگی دارد که آیا سیاستگذاری، آموزش عمومی، خدمات درمان اعتیاد و زیرساختهای آزمایشگاهی میتوانند با سرعت تغییرات بازار همگام شوند یا نه. اگر این شکاف ادامه یابد، ممکن است کاهش فعلی مرگومیر تنها یک وقفه کوتاه در مسیری طولانی از چالشهای پیچیده باشد؛ مسیری که اکنون بیش از هر زمان دیگری نیازمند رویکردی چندبُعدی و مبتنی بر واقعیتهای نوظهور است.
