هفت صبح| در تاریخ مهندسی مدرن، کمتر پروژهای را میتوان یافت که به اندازه «فریدم شیپ» بلندپروازانه و در عین حال ماندگار باشد. ایده این پروژه نخستین بار در دهه ۱۹۹۰ توسط «نورمن نیکسون»، مهندس آمریکایی مطرح شد؛ طرحی که در آن یک کشتی عظیم نه برای سفرهای تفریحی، بلکه برای سکونت دائمی انسانها طراحی شده بود. این سازه غولآسا قرار است حدود یک هزار و ۶۰۰ متر طول، نزدیک به ۲۴۰ متر عرض و ۳۰ عرشه داشته باشد؛ ابعادی که آن را به بزرگترین سازه متحرک تاریخ بشر تبدیل میکند. طراحان پروژه میگویند این شهر شناور میتواند حدود ۵۰ هزار ساکن دائمی را در خود جای دهد و با احتساب خدمه، گردشگران و بازدیدکنندگان، جمعیتی نزدیک به ۸۰ هزار نفر را میزبانی کند.
نه یک کشتی تفریحی، بلکه یک کشور کوچک شناور
تفاوت «فریدم شیپ» با بزرگترین کشتیهای کروز جهان تنها در اندازه آن نیست. کشتیهای تفریحی برای سفرهای چندروزه یا چندهفتهای ساخته میشوند اما فریدم شیپ از اساس یک شهر دائمی است؛ شهری که ساکنانش خانه، محل کار، مدرسه و زندگی روزمره خود را روی آب بنا میکنند. بر اساس طرحهای منتشرشده، این کلانشهر شناور دارای محلههای مختلف مسکونی، سامانه حملونقل درونشهری، خطوط تراموا، خیابانهای پیادهروی، پارکها و فضاهای سبز گسترده خواهد بود. ساکنان میتوانند بدون نیاز به ترک کشتی، از امکانات آموزشی، درمانی، تجاری و تفریحی بهرهمند شوند. طراحان پروژه پیشبینی کردهاند که این شهر در یک چرخه دو سال و نیمه، یک بار به دور کره زمین گردش کند و در طول مسیر، از آبهای بینالمللی عبور کند.
بیمارستان، دانشگاه، موزه و ورزشگاه در دل اقیانوس
اگر فریدم شیپ روزی ساخته شود، امکانات آن بیشتر به یک شهر مدرن شباهت خواهد داشت تا یک کشتی. در طرحهای ارائهشده، بیمارستانهای مجهز، مدارس ابتدایی و متوسطه، مراکز آموزش عالی، بانکها، دفاتر اداری، مراکز همایش، سالنهای کنسرت، موزهها و مجموعههای تجاری پیشبینی شدهاند. حتی یک ورزشگاه با ظرفیت ۱۵ هزار نفر، پارک آبی، مراکز تفریحی، رستورانها و فضاهای فرهنگی نیز در این شهر شناور گنجانده شده است؛ موضوعی که باعث شده برخی کارشناسان از آن به عنوان «شهری مستقل روی آب» یاد کنند.
چرا این شهر هرگز ساخته نشد؟
با وجود گذشت بیش از ۳۰ سال از معرفی پروژه، بزرگترین مانع همچنان همان مسئله قدیمی است: پول. هزینه ساخت فریدم شیپ حدود ۱۲ میلیارد پوند برآورد شده است؛ رقمی که از هزینه ساخت بسیاری از پروژههای زیرساختی عظیم جهان نیز فراتر میرود. به همین دلیل، با وجود انتشار دهها طرح مفهومی، مدل سهبعدی و تصویرسازی رایانهای، هنوز عملیات اجرایی آن آغاز نشده است. شرکت «فریدم کروز لاین اینترنشنال» که مدیریت پروژه را برعهده دارد، بارها اعلام کرده میزان علاقه و تقاضا برای سکونت در این شهر شناور بسیار بالاست و حتی امکان ساخت چند نمونه از آن نیز وجود دارد. با این حال جذب سرمایه اولیه همچنان بزرگترین چالش پروژه محسوب میشود.
ساخت در اندونزی و مونتاژ در اقیانوس
مطابق برنامههای اعلامشده، در صورت تأمین سرمایه، بدنه اصلی کشتی در بخشهای مختلف در اندونزی ساخته خواهد شد و سپس این قطعات در دریا به یکدیگر متصل میشوند. طراحان بر این باورند که فرآیند ساخت بین سه تا چهار سال زمان خواهد برد. حتی در برخی سناریوها پیشبینی شده نخستین ساکنان پیش از تکمیل کامل پروژه وارد بخشهای آمادهشده شوند و به تدریج جمعیت شهر افزایش یابد. از سوی دیگر، برخلاف کشتیهای تفریحی که تمامی خدمات آنها توسط یک شرکت اداره میشود، مدل اقتصادی فریدم شیپ شبیه یک شهر واقعی طراحی شده است.
قلب هستهای یک کلانشهر دریایی
شاید بحثبرانگیزترین بخش پروژه، استفاده از انرژی هستهای باشد. طراحان فریدم شیپ معتقدند تنها راه تأمین انرژی مورد نیاز چنین سازه عظیمی، استفاده از راکتورهای هستهای است. به گفته آنان، این فناوری میتواند انرژی لازم برای حرکت، تأمین برق، آبشیرینکنها و زیرساختهای شهری را فراهم کند و در عین حال میزان انتشار گازهای گلخانهای را کاهش دهد. با این حال هنوز جزئیات فنی دقیقی درباره نوع راکتور، استانداردهای ایمنی و نحوه نظارت بینالمللی بر چنین سامانهای منتشر نشده است؛ موضوعی که پرسشهای فراوانی را درباره امکانپذیری عملی پروژه ایجاد کرده است.
آزمایشگاهی برای آینده یا رؤیایی دستنیافتنی؟
حامیان پروژه ادعا میکنند فریدم شیپ میتواند به آزمایشگاهی برای شیوههای نوین زندگی پایدار تبدیل شود. در برخی طرحها حتی از مشارکت این شهر شناور در پاکسازی زبالههای اقیانوسی و اجرای پروژههای زیستمحیطی سخن گفته شده است. از نگاه طراحان، استقرار دائمی در آبهای بینالمللی همچنین میتواند فشار گردشگری بر شهرها و مقاصد پرتردد جهان را کاهش دهد. اما منتقدان معتقدند چنین ادعاهایی بیش از آنکه مبتنی بر واقعیتهای اقتصادی و فنی باشند، به آرمانشهرهای علمی-تخیلی شباهت دارند.
فریدم شیپ امروز در نقطهای میان خیال و مهندسی قرار گرفته است. از یک سو، جزئیات فنی و برنامهریزیهای گسترده آن نشان میدهد با یک ایده خام مواجه نیستیم؛ از سوی دیگر، پس از سه دهه هنوز حتی بخشی از این سازه ساخته نشده است. نبود نمونه مشابه در تاریخ، هزینه سرسامآور، پیچیدگیهای حقوقی فعالیت در آبهای بینالمللی، مسائل ایمنی مرتبط با انرژی هستهای و تردید سرمایهگذاران، همگی موانعی هستند که تحقق این پروژه را دشوار کردهاند. با این حال بقای این ایده در طول بیش از ۳۰ سال نشان میدهد رؤیای زندگی روی اقیانوسها همچنان طرفداران خود را دارد.
اگر روزی سرمایه لازم تأمین شود، فریدم شیپ نهتنها بزرگترین سازه متحرک ساختهشده به دست بشر خواهد بود، بلکه میتواند نخستین شهر واقعی شناور در تاریخ تمدن انسانی لقب بگیرد؛ شهری که مرز میان کشتی، کشور و کلانشهر را از میان بردارد. تا آن زمان، «فریدم شیپ» همچنان یکی از جاهطلبانهترین و شگفتانگیزترین آرزوهای مهندسی قرن بیستویکم باقی خواهد ماند.
