هفت صبح| حماس اعلام کرده است که پس از حدود ۲۰ سال اداره نوار غزه، ساختار اجرایی خود را منحل میکند و اختیارات دولت را به نهادی جدید با مدیریت کارشناسان فلسطینی واگذار خواهد کرد. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که روند صلح با میانجیگری ایالات متحده، با وجود برقراری آتشبس، از منظر عملی متوقف شده و از سوی دیگر نیز عملیات نظامی اسرائیل در غزه همچنان ادامه دارد. به اعتقاد برخی تحلیلگران، این اقدام میتواند تلاشی از سوی حماس برای تغییر فضای سیاسی و افزایش فشار براسرائیل باشد.
از نگاه آنان، این جنبش میکوشد نشان دهد که برای واگذاری اداره غزه و فراهم شدن زمینه بازسازی این منطقه آمادگی دارد و مانع اصلی پیشرفت روند سیاسی، طرف مقابل است. اسماعیل الثوابطه، مدیرکل دفتر اطلاعرسانی دولت غزه، در نشست خبری اعلام کرد: «امیدواریم این گام مهم بتواند به توقف تجاوزها، پایان کشتار، خروج نیروهای اسرائیلی از غزه، بازگشایی گذرگاهها برای ورود کمکهای بشردوستانه و پایان سیاست گرسنگی دادن به مردم منجر شود.» بر اساس آمار ارائهشده در این گزارش، از زمان برقراری آتشبس با میانجیگری آمریکا تاکنون بیش از هزار نفر در غزه جان باختهاند و مجموع کشتهشدگان جنگ نیز از ۷۳ هزار نفر فراتر رفته است. همچنین ادعا میشود که اسرائیل همچنان کنترل بخش عمدهای از نوار غزه را در اختیار دارد و بخش بزرگی از جمعیت فلسطینی در مناطق کوچک و متراکم مستقر شدهاند.
حماس چه تصمیمی گرفته است؟
اسماعیل الثوابطه در جمع خبرنگاران در محوطه بیمارستان الاقصی در دیرالبلح اعلام کرد که «محمد الفرا»، رئیس اداره اجرایی حماس، از سمت خود استعفا داده و تمامی اختیارات دولت به «کمیته ملی اداره غزه» (NCAG) منتقل خواهد شد؛ کمیتهای که در این گزارش از آن به عنوان نهادی فنی و فلسطینی با حمایت سازمان ملل متحد و در چارچوب آتشبس مورد حمایت آمریکا یاد شده است. به گفته وی، تنها کارکنان فنی و متخصص برای حفظ خدمات عمومی و اداره امور روزمره در سمتهای خود باقی خواهند ماند. الثوابطه تأکید کرد تمامی کارکنان بخش خدمات، کارمندان دولت محسوب میشوند و آمادگی دارند تحت مدیریت ساختار جدید به فعالیت خود ادامه دهند. همزمان، حازم قاسم، سخنگوی حماس، این تصمیم را «گامی مثبت در مسیر اجرای توافق آتشبس» توصیف کرد.
«کمیته ملی اداره غزه» چیست؟
براساس متن حاضر، «کمیته ملی اداره غزه» در ژانویه ۲۰۲۶ و در چارچوب قطعنامه ۲۸۰۳ شورای امنیت سازمان ملل و به عنوان بخشی از طرح ۲۰ مادهای صلح مورد حمایت آمریکا تشکیل شده است. این نهاد قرار است یک ساختار انتقالی باشد که توسط مدیران و کارشناسان غیرحزبی فلسطینی اداره میشود. ریاست موقت آن را «علی عبدالحمید شعث» برعهده دارد؛ فردی که به عنوان یک مدیر فنی و بیطرف معرفی شده است.
با این حال، اعضای این کمیته هنوز اجازه ورود به نوار غزه را نیافتهاند و مقر موقت آن در قاهره قرار دارد. الثوابطه از تمامی طرفهای ذیربط خواست مقدمات استقرار سریع این کمیته در غزه را فراهم کنند تا بتواند مسئولیتهای اجرایی و اداری خود را آغاز کند. طبق این گزارش، کمیته جدید وظیفه مدیریت خدمات عمومی از جمله بهداشت، آموزش، آب، بازسازی زیرساختها و همچنین حفظ نظم عمومی از طریق یک نیروی پلیس واحد را برعهده خواهد داشت و در نهایت قرار است اداره غزه به تشکیلات خودگردان فلسطین واگذار شود.
آیا این تصمیم به معنای خلع سلاح حماس است؟
یکی از مهمترین پرسشها پس از این اعلام، موضوع سلاحهای حماس است. اسرائیل و آمریکا بارها تأکید کردهاند که آغاز مرحله دوم روند صلح منوط به خلع سلاح کامل حماس است. در مقابل، حماس معتقد است اسرائیل هنوز به تعهدات مرحله نخست توافق، از جمله خروج از غزه، عمل نکرده است. در بیانیه اخیر حماس اشاره مستقیمی به خلع سلاح نشده اما این جنبش اعلام کرده که آماده انتقال مسئولیتهای امنیتی در چارچوب ساختار جدید است. گیدئون ساعر، وزیر امور خارجه اسرائیل، از الگوی همیشگی و نخنمای مقامات این رژیم بهره جست و این اقدام را «فریب» توصیف کرد و مدعی شد حماس قصد دارد امور شهری به یک دولت فنی سپرده شود اما توان نظامی همچنان در اختیار حماس باقی بماند و بر این اساس نتیجه گرفت که اسرائیل همچنان باید در غزه بماند.
چرا حماس اکنون چنین تصمیمی گرفته است؟
برخی تحلیلگران معتقدند زمانبندی این تصمیم خیلی حسابشده است. به گفته محمد شهاده، پژوهشگر و تحلیلگر سیاسی، اسرائیل طی ماههای گذشته تلاش کرده دولت آمریکا را متقاعد کند که حماس همچنان به دنبال حفظ کنترل کامل بر غزه است و تمایلی به واگذاری قدرت ندارد. از نگاه او، اعلام انحلال دولت حماس تلاشی برای خنثی کردن این روایت و اثبات آمادگی این جنبش برای انتقال اداره غزه به یک نهاد غیرحزبی است. وی همچنین معتقد است حماس میخواهد این پیام را به واشنگتن منتقل کند که مانع اصلی اجرای طرح صلح، اسرائیل است و نه این جنبش. در همین حال، تحلیلگران هدف دیگر این اقدام را جلوگیری از طرحهایی میدانند که بر اساس آن، اداره آینده غزه تنها به بخش کوچکی از این باریکه محدود شود؛ طرحی که برخی مقامهای اسرائیلی از آن با عنوان «رفح جدید» یاد کردهاند.
واکنش نهاد جدید و آمریکا
علی عبدالحمید شعث، رئیس کمیته ملی اداره غزه، در بیانیهای اعلام کرد این نهاد آماده پذیرش مسئولیت اداره غزه است اما تحقق این موضوع را منوط به فراهم شدن پیششرطهای اساسی دانست. به گفته او، وجود یک مرجع حکومتی واحد، چارچوب قانونی مشخص و یک ساختار امنیتی یکپارچه از مهمترین الزامات آغاز فعالیت این کمیته است. همزمان، هیئت صلح وابسته به دولت آمریکا نیز در واکنش به اعلام حماس تأکید کرد که عملکرد عملی طرفها، نهتنها وعدهها، ملاک ارزیابی خواهد بود. این نهاد همچنین بار دیگر بر اصل «یک حکومت، یک قانون و یک سلاح» تأکید کرد و خواستار قرار گرفتن تمامی سلاحها تحت کنترل ساختار جدید شد.
آتشبس همچنان در بنبست
با وجود برقراری آتشبس، مذاکرات برای ورود به مرحله دوم روند صلح همچنان متوقف مانده است. حماس میگوید اجرای کامل مرحله نخست، از جمله ورود کافی کمکهای بشردوستانه، بازگشت آوارگان فلسطینی و خروج نیروهای اسرائیلی از غزه، هنوز محقق نشده است. در مقابل، رژیم اسرائیل اعلام میکند عملیات نظامی خود را علیه نیروهای حماس ادامه خواهد داد و مدعی است هدف حملات، جلوگیری از سازماندهی مجدد این گروه است. در عین حال، گزارشها حاکی از آن است که حملات هوایی اسرائیل حتی پس از اعلام تصمیم جدید حماس نیز ادامه یافته و تلفات غیرنظامیان، از جمله زنان و کودکان، همچنان یکی از مهمترین چالشهای انسانی جنگ غزه به شمار میرود.
