هفت صبح| در سالهای اخیر بازار تجهیزات آزمایشگاهی مدارس تحولات مهمی را پشت سر گذاشته است. این بازار که زمانی کمتر مورد توجه بوده، اکنون به یکی از موضوعهای مورد بحث در میان معلمان، مدیران آموزشی و خانوادهها تبدیل شده است. ابزارهایی که برای انجام آزمایشها در کلاسهای فیزیک، شیمی، زیستشناسی و نجوم استفاده میشوند از سادهترین ذرهبینها تا میکروسکوپهای پیچیده و تلسکوپهای قدرتمند را شامل میشوند و نقش اساسی در یادگیری عملی دانشآموزان ایفا میکنند. تقاضای مدیران در سال ۱۴۰۴ برای خرید تجهیزات آزمایشگاهی نسبت به سال ۱۳۹۸، افزایش بیش از سه برابر را نشان میدهد. افزایش تقاضا به این معناست که مدارس بیش از گذشته به آموزش مبتنی بر تجربه عملی اهمیت میدهند و باور دارند ابزارهای مناسب میتواند مفاهیم علمی را ملموس نماید.
ابزارهای علمی در کانون توجه
وقتی صحبت از آزمایشگاه مدرسه میشود، بسیاری به یاد جعبههای ابزار ساده و چند ذرهبین محدود میافتند. اما تصویر امروز بازار بسیار متفاوت است. در بسیاری از مدارس ابزارهای پیشرفتهای وجود دارد که 10سال قبل حتی تصور آن دشوار بود. میکروسکوپهای آموزشی با بزرگنمایی بالا، تلسکوپهای مناسب برای رصد اجرام آسمانی، کیتهای الکترونیک برای آموزش مدارهای ساده، ابزارهای اندازهگیری نور، گرما و نیرو در لیست تجهیزات مورد نیاز مدارس دیده میشود. مسعود ایمانی معلم علوم در یک مدرسه با امکانات متوسط در مشهد میگوید: «وقتی ابزار را در اختیار دانشآموز میگذاریم و او میتواند نتیجه آزمایش را با چشم خود ببیند، انگیزهاش برای یادگیری افزایش مییابد و فهم مفاهیم علمی راحتتر میشود. این تجربه یادگیری از طریق لمس، مشاهده و تعامل ساخته میشود.»
بازار، عرضهکنندگان و فروشندگان
بازار تجهیزات آزمایشگاهی مدارس شامل چندین گروه اصلی یعنی تولیدکنندگان داخلی، واردکنندگان و توزیعکنندگان، فروشگاههای حضوری و فروشگاههای آنلاین است. تولیدکنندگان داخلی طی سالهای اخیر تلاش کردهاند کیفیت محصولات خود را بهبود دهند تا بتوانند با مدلهای خارجی رقابت کنند. این روند باعث شده ابزارهایی تولید شود که با استانداردهای آموزشی سازگار باشند و هزینه خرید آنها برای مدارس مقرونبهصرفه باشد. واردکنندگان نیز محصولات برندهای معتبر جهانی را عرضه میکنند. این ابزارها معمولاً با کیفیت اپتیکی بهتر، دقت بالاتر و امکانات تخصصیتر همراه هستند و در مدارس پیشرفتهتر و مراکز آموزشی مورد استفاده قرار میگیرند. ابزارهایی مانند میکروسکوپهای حرفهای و تلسکوپهای با قطر عدسی بالا از جمله این موارد هستند. فروشگاههای حضوری در شهرهای بزرگ مانند تهران، اصفهان، شیراز و تبریز همواره گزینهای برای انتخاب و مشاوره حضوری بودهاند. اما با رشد فروشگاههای آنلاین، مدیران مدارس و معلمان بهویژه در دیگر شهرها نیز میتوانند به راحتی قیمتها را مقایسه کنند، مشخصات فنی را بررسی نمایند و بهترین گزینه را انتخاب کنند.
قیمت ابزارهای پایه
ابزارهای پایه در بازار تجهیزات آموزشی نقش مهمی دارند و میتوان آنها را با هزینه نسبتاً کم تهیه کرد. این ابزارها برای پایههای ابتدایی و متوسطه کاربرد دارند و به معلمان کمک میکنند مفاهیم مقدماتی را به شکل عملی به دانشآموزان ارائه دهند. یکی از این ابزارها ذرهبین با قطر عدسی ۶۰ میلیمتر است که در بازار ایران قیمت آن بین 150 تا 500 هزار تومان است. این ابزار برای مشاهده جزئیات اشیا، بافت گیاهان و آموزش نور و سایه کاربرد دارد. خطکشهای آزمایشگاهی و مقیاسهای ساده نیز بین 100 تا 300 هزار تومان عرضه میشوند و در اندازهگیریهای اولیه کاربرد دارند. چراغقوههای آموزشی که برای آزمایشهای نور و انعکاس استفاده میشوند قیمتشان حدود 400 تا 900 هزار تومان است.این ابزارهای ساده به دلیل شرایط قیمتی مناسب، برای مدارس با بودجه محدود انتخابهای منطقی به شمار میروند و تجربه اصلی آزمایش را برای دانشآموزان فراهم میکنند.
ابزارهای متوسط و کاربردی
ابزارهایی که در این گروه قرار دارند برای مدرسههای با اهداف آموزشی کاربردیتر طراحی شدهاند. این ابزارها امکان انجام آزمایشهای دقیقتر را فراهم میکنند و در کلاسهای متوسطه کاربرد گستردهتری دارند. یکی از پرکاربردترین ابزارها میکروسکوپهای آموزشی با بزرگنمایی ۴۰۰ برابر هستند که قیمت آنها در بازار ایران بین 3 تا 8 میلیون تومان است. این میکروسکوپها به دانشآموزان اجازه میدهند سلولها، بافتها و نمونههای کوچک را با جزئیات مشاهده کنند. تلسکوپهای پایه برای مشاهده اجرام آسمانی با قدرت بزرگنمایی بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ برابر قیمتشان بین 5 تا 11 میلیون تومان است. این ابزارها برای کلاسهای نجوم و آشنایی با منظومه شمسی کاربرد دارند.
ستهای الکتریکی برای آزمایش مدارها، مقاومت، ولتاژ و جریان نیز در بازار بین 2 تا 6 میلیون تومان عرضه میشوند. این کیتها شامل سیمها، مقاومتها، باتریها، لامپهای کوچک و مولتیمترهای ساده هستند و به دانشآموز امکان میدهند آزمایشهای عملی در زمینه برق انجام دهند.
ابزارهای پیشرفته برای آزمایشگاه تکمیلی
مدارس پیشرفتهتر و مراکز علمی علاقهمند به استفاده از ابزارهای تخصصیتر هستند. این ابزارها دقیقترند و میتوانند پروژههای علمی مدرسه را پشتیبانی کنند. میکروسکوپهای کامپوند با بزرگنمایی تا ۱۰۰۰ برابر و کیفیت اپتیکی بالا جزو این دستهاند و قیمت آنها معمولاً در بازه 10 تا 25 میلیون تومان قرار دارد. این میکروسکوپها برای بررسی ساختارهای سلولی پیچیده مناسبند. تلسکوپهای پیشرفته با قطر عدسی بیشتر که برای مشاهده دقیقتر اجرام آسمانی استفاده میشوند، قیمتشان بین 8 تا 20 میلیون تومان است. ابزارهای تخصصی دیگری مانند طیفسنجهای ساده، دستگاههای اندازهگیری نیروی دقیق و سنسورهای چندمنظوره نیز در این گروه قرار میگیرند و قیمت آنها بسته به نوع و کیفیت بین 5 تا 20 میلیون تومان متغیر است.
چالشهای پیش روی بازار
با وجود رشد بازار، چالشهایی وجود دارد که باید به آنها توجه شود. یکی از مهمترین مسائل، تفاوت دسترسی مدارس به ابزارهاست. مدارس در مناطق شهری و برخوردار مثل تهران، اصفهان و مشهد میتوانند ابزارهای پیشرفته تهیه کنند و امکانات گستردهتر آموزشی فراهم کنند. در مقابل مدارس در مناطق کمبضاعت ممکن است با محدودیت بودجه روبهرو باشند و نتوانند تجهیزات مناسبی تهیه کنند. این تفاوت ممکن است باعث تفاوت در کیفیت آموزش علوم شود. یکی دیگر از چالشها کیفیت ابزارهاست. در بازار نمونههای بسیار ارزان و بیکیفیت نیز موجود است که تجربه آموزشی مناسبی ارائه نمیدهند. اگر ابزارها کیفیت قابل قبولی نداشته باشند، دانشآموزان تجربهای واقعی از آزمایش کسب نمیکنند و ممکن است انگیزهشان برای یادگیری عملی کاهش یابد. مسئله دیگر آموزش معلمان در استفاده از ابزارهای آزمایشگاهی است. حتی اگر ابزارهای با کیفیت در مدرسه وجود داشته باشند، معلمان باید مهارت کافی در استفاده از آنها داشته باشند. نبود دورههای آموزشی هدفمند برای معلمان در زمینه استفاده عملی از تجهیزات باعث میشود امکانات موجود بهطور کامل استفاده نشوند.
فرصتهای رشد بازار
بازار تجهیزات آزمایشگاهی مدارس فرصتهای زیادی برای توسعه دارد. یکی از این فرصتها رشد آموزشهای آنلاین و ترکیب ابزارهای خانگی با برنامههای آموزشی مدرسه است. بسیاری از خانوادهها تمایل دارند ابزارهای آموزشی در منزل نیز در اختیار دانشآموزان باشد تا فرآیند یادگیری ادامه یابد. این موضوع میتواند باعث افزایش تقاضا برای ابزارهای آموزشی شخصی شود. افزون بر این، همکاری میان تولیدکنندگان، نهادهای آموزشی و مراکز پژوهشی میتواند کیفیت ابزارها و خدمات پشتیبانی را افزایش دهد. تولیدکنندگان داخلی با دریافت بازخورد از معلمان و مدارس میتوانند ابزارهایی طراحی کنند که متناسب با نیازهای آموزشی باشد و با استانداردهای علمی مطابقت داشته باشد.
چشمانداز آینده بازار
با توجه به روند فعلی، انتظار میرود بازار تجهیزات آزمایشگاهی مدارس در سالهای پیش رو رشد بیشتری را تجربه کند. افزایش بودجه آموزشی، تأکید بر آموزش مبتنی بر تجربه و تمرکز بر تقویت مهارتهای علمی دانشآموزان عواملی هستند که باعث توسعه این بازار خواهند شد. تسهیل دسترسی به ابزارهای علمی، توسعه دورههای آموزشی برای معلمان و افزایش هماهنگی میان بازیگران مختلف بازار میتواند کیفیت آموزش علوم را ارتقا دهد.
بازار تجهیزات آزمایشگاهی مدارس اکنون در مسیر توسعه قرار دارد و ابزارهایی که یادگیری را واقعی و ملموس میکنند بخش مهمی از کلاس درس هستند. با توجه به رشد تقاضا، تنوع ابزارها و افزایش سطح آگاهی آموزشی، این بازار میتواند سهم بیشتری در فرآیند یادگیری دانشآموزان داشته باشد و به رشد علمی نسلهای آینده کمک کند.
