هفت صبح | در ترکیه، تصویر پرزرقوبرق مراکز خرید، خیابانهای مدرن استانبول و سواحل آنتالیا سالهاست بسیاری از ایرانیان را به فکر کار و زندگی در این کشور انداخته است. در فضای مجازی نیز هر روز آگهیهایی منتشر میشود که از درآمدهای چند ده هزار لیری، فرصتهای استخدام فوری و کمبود نیروی کار سخن میگویند. با این حال، واقعیت بازار کار ترکیه فاصله قابل توجهی با این تبلیغات دارد. اقتصاد این کشور همچنان با تورم بالا، نوسان ارزش لیر و افزایش مستمر هزینههای زندگی دستوپنجه نرم میکند. هرچند دستمزدها نسبت به سالهای گذشته رشد کردهاند، ولی هزینه اجاره مسکن، خوراک، حملونقل و خدمات نیز همگام با آن افزایش یافته است. به همین دلیل، هر تصمیم برای مهاجرت کاری به ترکیه، نیازمند بررسی دقیق درآمدها، هزینهها و قوانین اشتغال است.
رویای استانبول، واقعیت بازار کار
ترکیه همچنان یکی از محبوبترین مقاصد مهاجرت کاری ایرانیان به شمار میرود. نزدیکی جغرافیایی، پروازهای متعدد، شباهتهای فرهنگی و امکان رفتوآمد آسان، جذابیت این کشور را افزایش داده است. با این وجود، استخدام اتباع خارجی در ترکیه قواعد مشخصی دارد و آغاز به کار بدون دریافت مجوز رسمی، تخلف محسوب میشود. هر نیروی خارجی برای فعالیت قانونی باید مجوز کار دریافت کند. درخواست این مجوز از سوی کارفرما ثبت میشود و کارمند نیز بر اساس همان مجوز اجازه اشتغال خواهد داشت. بسیاری از ایرانیانی که با ویزای گردشگری وارد ترکیه میشوند، تصور میکنند یافتن کار پس از ورود آسان است، در حالی که بدون طی شدن مراحل قانونی، امکان استخدام رسمی وجود ندارد و اشتغال غیررسمی نیز ریسکهای فراوانی به همراه دارد. در سالهای اخیر، دولت ترکیه نظارت بر بازار کار را افزایش داده و بازرسی از کارگاهها، رستورانها، هتلها و واحدهای تولیدی بیشتر شده است. جریمه کارفرمایان متخلف و حتی اخراج نیروی کار خارجی بدون مجوز، از پیامدهای این تخلفات است.
حداقل دستمزد بالا رفت، هزینهها هم جهش کرد
یکی از مهمترین تحولات بازار کار ترکیه، افزایش پیدرپی حداقل دستمزد است. در سال ۲۰۲۶ حداقل حقوق ناخالص ماهانه به حدود ۳۵ هزار لیر و دریافتی خالص به حدود ۳۰ هزار لیر رسیده است. این رقم نسبت به چند سال قبل رشد قابل توجهی دارد، ولی بخش بزرگی از این افزایش، نتیجه تورم شدید اقتصاد ترکیه است. هزینه اجاره مسکن طی دو سال گذشته رشد کمسابقهای را تجربه کرده است. اجاره یک واحد یکخوابه در مناطق متوسط استانبول اکنون معمولاً بین ۲۵ تا ۴۵ هزار لیر در ماه است و در محلههای مرکزی یا نوساز حتی به بیش از ۶۰ هزار لیر نیز میرسد. قبوض آب، برق، گاز و اینترنت برای یک خانواده کوچک ماهانه حدود ۶ تا ۱۰ هزار لیر هزینه دارد. هزینه خرید مواد غذایی نیز برای دو نفر، بسته به سبک زندگی، بین ۱۸ تا ۲۸ هزار لیر در ماه برآورد میشود. به همین دلیل، بسیاری از مهاجران تازهوارد، خانه را به صورت اشتراکی اجاره میکنند تا بتوانند از پس هزینهها برآیند.
کدام مشاغل برای ایرانیان درآمد بیشتری دارند؟
بازار کار ترکیه همچنان در برخی حوزهها با کمبود نیروی متخصص روبهرو است. صنعت گردشگری، فناوری اطلاعات، ساختمان، صنایع غذایی، حملونقل، فروش، خدمات درمانی و تولید پوشاک، بیشترین فرصتهای شغلی را در اختیار نیروهای خارجی قرار میدهند. کارکنان فروشگاهها، رستورانها، کافیشاپها و مراکز خرید معمولاً ماهانه بین ۳۰ تا ۴۵ هزار لیر درآمد دارند. کارکنان هتلها در شهرهای گردشگری مانند آنتالیا، بدروم و کوشآداسی نیز با احتساب انعام، گاهی درآمدی نزدیک به ۵۰ هزار لیر کسب میکنند. در بخش ساختمان، استادکاران، برقکاران، جوشکاران، لولهکشها و نصابان تجهیزات ساختمانی درآمدی بین ۵۰ تا ۸۰ هزار لیر در ماه دارند.
پروژههای عمرانی بزرگ معمولاً دستمزدهای بالاتری پرداخت میکنند و کمبود نیروی ماهر، قدرت چانهزنی این گروه را افزایش داده است. در حوزه فناوری اطلاعات، وضعیت متفاوت است. برنامهنویسان، متخصصان امنیت سایبری، تحلیلگران داده و توسعهدهندگان نرمافزار معمولاً بین ۷۰ تا ۱۸۰ هزار لیر در ماه درآمد دارند. مدیران پروژه و متخصصان هوش مصنوعی نیز گاهی از مرز ۲۰۰ هزار لیر عبور میکنند. پزشکان، پرستاران و دندانپزشکان ایرانی نیز پس از معادلسازی مدارک و دریافت مجوزهای حرفهای، امکان فعالیت در مراکز درمانی ترکیه را دارند و درآمد آنان از بسیاری از مشاغل دیگر بیشتر است.
زبان ترکی مهمتر از مدرک دانشگاهی
بسیاری از متقاضیان تصور میکنند داشتن مدرک دانشگاهی برای یافتن شغل کافی است، در حالی که کارفرمایان ترکیه بیش از هر چیز به مهارت و توانایی ارتباط با مشتری اهمیت میدهند. تسلط به زبان ترکی، شانس استخدام را به شکل محسوسی افزایش میدهد. در مشاغل خدماتی، فروش، گردشگری و امور اداری، دانستن زبان ترکی تقریباً یک ضرورت است. زبان انگلیسی نیز در شرکتهای بینالمللی، هتلهای بزرگ و شرکتهای فناوری یک امتیاز مهم به شمار میرود. افرادی که علاوه بر زبان، مهارت فنی قابل ارائه دارند، معمولاً سریعتر وارد بازار کار میشوند و حقوق بالاتری دریافت میکنند.
فرصت کار از خانه برای متخصصان
در سالهای اخیر، کار از راه دور میان ایرانیان مقیم ترکیه رشد قابل توجهی داشته است. بسیاری از برنامهنویسان، طراحان گرافیک، مترجمان، متخصصان بازاریابی دیجیتال و تولیدکنندگان محتوا برای شرکتهای اروپایی، آمریکایی یا کشورهای حوزه خلیج فارس فعالیت میکنند. دریافت درآمد دلاری یا یورویی باعث شده این گروه فشار کمتری از افزایش هزینههای زندگی احساس کنند. به همین دلیل، بسیاری از متخصصان ایرانی ترکیه را بیشتر به عنوان محل زندگی انتخاب میکنند تا محل کسب درآمد.
ریسک کار بدون مجوز
اشتغال غیررسمی همچنان یکی از مهمترین مشکلات بازار کار ترکیه است. برخی کارفرمایان برای کاهش هزینه بیمه و مالیات، اتباع خارجی را بدون قرارداد استخدام میکنند. در چنین شرایطی، اگر حقوق پرداخت نشود، کارگر آسیب ببیند یا اخراج شود، امکان پیگیری حقوقی بسیار محدود خواهد بود. افزون بر این، بازرسیهای وزارت کار ترکیه طی سالهای اخیر شدت گرفته و کشف اشتغال غیرقانونی میتواند به جریمه کارفرما و اخراج نیروی خارجی منجر شود. فعالیت واسطههای غیرمجاز نیز دردسر دیگری برای متقاضیان ایرانی است. برخی افراد با وعده استخدام قطعی یا دریافت اقامت، مبالغ قابل توجهی دریافت میکنند، در حالی که هیچ قرارداد یا تضمین معتبری ارائه نمیشود.
استانبول یا شهرهای کوچک؟
استانبول همچنان بزرگترین بازار کار ترکیه است، ولی هزینه زندگی در این شهر نیز از همه مناطق دیگر بیشتر است. آنکارا، ازمیر، بورسا و آنتالیا نیز فرصتهای شغلی مناسبی دارند و در برخی بخشها رقابت کمتری دیده میشود. در شهرهای کوچکتر مانند قونیه، سامسون، اسکیشهر یا قیصریه، اجاره مسکن و هزینه زندگی پایینتر است، ولی تعداد فرصتهای شغلی برای اتباع خارجی نیز محدودتر خواهد بود. بسیاری از ایرانیان ابتدا در شهرهای بزرگ سابقه کاری به دست میآورند و سپس برای کاهش هزینهها به شهرهای دیگر نقل مکان میکنند.
